BÀI 15: KHÓA
LƯỠNG PHÂN

KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 1: Em hãy nêu các bậc phân loại của thế giới sống
từ thấp
?
Loài đến
– Chicao
(giống)
– Họ - Bộ - Lớp – Ngành – Giới
Câu 2: Kể tên 5 giới sinh vật trong tự nhiên?
Khởi sinh – Nguyên sinh- Nấm – Thực vật –
Động vật

Cho các sinh vật sau, em hãy sắp xếp chúng vào
từng giới cho đúng?

Cây hoa
hồng

Giới thực
vật

Con thỏ

Giới động
vật

Nấm hương

Giới nấm

Vi khuẩn

Giới khởi
sinh

Trùng roi xanh

Giới nguyên
sinh

Học xong tiết này chúng ta:
Nhận biết được cách xây
dựng khóa lưỡng phân trong
phân loại nhóm sinh vật.

Các nhóm HS quan sát, suy nghĩ, thảo luận và
phân chia các khối hộp theo hình dạng, màu
sắc...
Hình
hộp
Đỏ
Xan
h
Vàn
g
Hình
tháp

Hình
cầu

Khi bước vào một khu vườn rộng, em bắt gặp
rất nhiều sinh vật khác nhau bao gồm thực
vật, động vật, nấm, ... Em có thể phân biệt
được các loài không? Làm thế nào em có thể
thực hiện được việc đó?
Khóa phân loại sinh vật
Khóa lưỡng phân

I. Sử dụng khóa lưỡng phân trong
phân loại sinh vật

Các loài
sinh vật
được
phân chia
thành
từng
nhóm dựa
trên sự
giống và
khác nhau
Cây phân loại: ở mỗi đặc
mèo, chó,
điểm của

Quan sát hình bên và
trả lời một số câu hỏi
sau:
1. Các đặc điểm giúp

phân loại các động
vật trong hình thành
các nhóm khác nhau
ở các bước 1, 2, 3 là
gì?
Bước 1: Dựa
trường sống
Bước 2: Dựa
điểm của tai
Bước 3: Dựa
năng sủa

vào

môi

vào

đặc

vào

khả

2. Trong từng bước
phân loại, từ đầu đến
cuối, người ta luôn
phân loại các loài
động vật trên thành
mấy nhóm?
Trong mỗi bước, các
sinh vật luôn được
phân làm 2 nhóm.

Khóa lưỡng phân dùng để phân loại: mèo, chó,
thỏ, cá
Các bước
1a
1b
2a
2b
3a
3b

Đặc điểm
Sống dưới nước
Sống trên cạn
Có tai lớn
Có tai nhỏ
Không thể sủa

Tên động vật
Cá
(Đi tới bước 2)
Thỏ
(Đi tới bước 3)
Mèo

Có thể sủa

Chó

Các bước thực hiện khóa lưỡng phân:

-Bước 1a và 1b: Chia động vật thành hai
nhóm: động vật sống trên cạn và động vật sống
dưới nước. Đối chiếu trên hình ta sẽ nhận ra động
vật sống dưới nước là cá vàng.
-Bước 2a và 2b: Chia nhóm động vật sống
trên cạn thành hai nhóm: động vật có tai nhỏ và
động vật có tai lớn. Nhận ra được động vật sống
trên cạn, tai lớn là thỏ.
-Bước 3a và 3b: Nhận ra động vật sống trên cạn,
có tai nhỏ gồm có: động vật không thể sủa là

Khóa lưỡng phân là gì ?
Khóa lưỡng phân dùng để phân chia
các sinh vật thành từng nhóm,dựa
trên sự giống hoặc khác nhau ở mỗi
đặc điểm của sinh vật.
Có hai dạng khóa lưỡng phân:
dạng sơ đồ phân nhanh và dạng viết.

- Một số lưu ý khi xây dựng khóa lưỡng phân:
+ Chỉ xem xét một đặc điểm tại một thời điểm.
+ Sử dụng các đặc điểm hình thái nhiều nhất có
thể.
+ Sử dụng các đặc điểm chung nhất ở bước đầu và
sử dụng các đặc điểm ít điểm chung hoặc ít rõ ràng
hơn để chia chúng thành các nhóm nhỏ hơn.
Nguyên
khóa các
lưỡng
phân: phản.
+-Khi
viết, tắc
hãycủa
sử dụng
từ tương
+ Từ một tập hợp các đối tượng ban đầu được
tách thành hai nhóm có những đặc điểm đối lập
nhau.
+ Sau mỗi lần tách, ta được hai nhóm nhỏ hơn và
khác nhau bởi các đặc điểm dùng để tách.

Các
bước
1a
1b
2a
2b
3a

Đặc điểm

Tên cây

Lá không xẻ thành nhiều (Đi tới bước
thùy.
2)
Lá xẻ thành nhiều thùy (Đi tới bước
hoặc thành nhiều lá con.
3)
Lá có mép lá nhẵn.
  
Lá có mép lá răng cưa.
  
Lá xẻ thành nhiều thùy, các thùy
xẻ sâu.

  

Lá bèo Nhật bản
(lục bình)
Lá không xẻ thành
nhiều thùy, mép
nhẵn.

Lá cây ô rô
Lá không xẻ
thành nhiều
thùy, mép là
có răng cưa.

Lá cây sắn
(khoai mì)
Lá xẻ thành nhiều
thùy, các thùy xẻ
sâu.

Lá cây hoa
hồng
Lá xẻ thành
nhiều thùy là
những là con,

Lá bèo Nhật bản

Lá cây ô rô
Lá cây sắn (khoai mì)

Lá cây hoa hồng

Luyện tập.
Câu 1: Khóa lưỡng phân là gì?
a. là khóa nhận dạng sinh vật trong tự nhiên dựa vào
những đặc điểm sẵn có của chúng.
b. Khóa lưỡng phân dùng để phân chia các sinh vật thành
từng nhóm,dựa trên sự giống hoặc khác nhau ở mỗi đặc
điểm của sinh vật .
c. là tập hợp các đặc điểm để phân biệt sinh vật trong tự
nhiên.
d. là khóa mô tả các sinh vật trong tự nhiên.

Luyện tập.
Câu 2: Ý nghĩa của việc dùng khóa lưỡng phân là gì?
a. Xác định được tên các sinh vật.
b. Các sinh vật được chia thành từng nhóm.
c. Xác định được môi trường sống của sinh vật.
d. Tìm ra đặc điểm tương đồng giữa các sinh vật.

Câu 3: Để phân loại các sinh vật thành
từng nhóm dựa trên những đặc điểm
giống và khác nhau của sinh vật người ta
sử dụng
a. trực quan.
b.
kính hiển vi.
Câu 4: Trong các khóa phân loại sinh vật,
c. khóa lưỡng phân.
d.
kiểu phổ biến nhất trong các khóa là
kính lúp.
a. khóa sinh vật.
b. khóa
định lượng.

Câu 9: Nguyên tắc của khóa lưỡng phân là
gì?
a. Tách tập hợp ban đầu thành hai nhóm có
những đặc điểm đối lập với nhau.
b. Chọn ra những đặc điểm tương đồng nhau
của sinh vật để phân loại.
c. Chọn ra những đặc điểm khác nhau tách
thành nhiều nhóm nhỏ.
d. Tách tập hợp ban đầu thành nhiều nhóm
nhỏ có những đặc điểm giống nhau.

Ví dụ: Xây dựng khóa lưỡng phân để phân loại một
số loài động vật sau:

Một số loài động
(Có chân hay không có
vật
chân?)

Cơ thể không có
chân (Có vảy hay không có

Cơ thể có chân

(Có cánh hay
không có cánh?)

vảy?)

Cơ thể có
vảy
Con cá rô

Cơ thể
không có
vảy
Con lươn

Cơ thể có
(Có mấy
cánh
cánh?)

Cơ thể
có 4
Concánh
chuồn
chuồn

Cơ thể
có 2
cánh
Con

nhặng
xanh

Cơ thể không có
cánh
(Có mấy
chân?)

Cơ thể
có 8
chân
Con

nhện nhà

Cơ thể có
10 chân
Con
cua
đồng

1

Cách phân loại các sinh vật
trên gọi là gì?
Khóa lưỡng
phân

2

1
Khóa lưỡng
phân
là gì?
Khóa lưỡng phân là cách phân loại sinh vật
dựa trên một đôi đặc điểm đối lập để phân
chia chúng thành 2 nhóm.

3

Cách xây dựng khóa lưỡng phân
như thế nào?
Xác định đặc điểm đặc trưng đối lập của
mỗi sinh vật, dựa vào đó phân chia chúng
thành 2 nhóm cho đến khi mỗi nhóm chỉ

BÀI TẬP VỀ
NHÀ

Bài tập 1: Cho các loài sinh vật như hình bên. Tiến hành xây dựng khóa lưỡng phân để phân loại
chúng

Bài tập 2: Phân loại cây hoa hồng, cây vạn tuế, cây
bí ngô, cây dương xỉ dựa vào khóa phân loại

Bài tập 3: Em và bạn ngồi cùng bàn hãy sử dụng
nguyên tắc khóa lưỡng phân để phân loại các vật dụng
có trong cặp sách của em hoặc của bạn, từ đó quyết
định cách sắp xếp chúng sao cho gọn gàng và thuận

TRÒ CHƠI: CHIA NHÓM
Luật
chơi:
- Quan sát hình ảnh 1 số loài sinh vật.
- Trong 3 phút, các nhóm sẽ chia các sinh vật
thành 2 nhóm và nêu đặc điểm để phân chia các
nhóm sinh vật.
- Đại diện các nhóm trình bày kết quả, mỗi sinh vật
đúng sẽ được 10 điểm

Con cá
rô

Con nhện
Con
lươn

Con cua
đồng

Con chuồn
chuồn

PHÂN LOẠI
SỐNG TRÊN CẠN

SỐNG DƯỚI NƯỚC

NHỆN, CHUỒN CHUỒN

CÁ, CUA, LƯƠN

KHÔNG CHÂN

CÓ CHÂN

CÁ, LƯƠN

CUA, NHỆN, CHUỒN CHUỒN

CÓ CÁNH

KHÔNG CÓ CÁNH

CHUỒN CHUỒN

NHỆN, CÁ, CUA, LƯƠN