KHỞI ĐỘNG

Những bức tranh này giúp em liên tưởng đến ai? Nhân vật đó, gắn liền với trận chiến lịch
sử nào mà em biết?

Tiết 41,42,43 - Bài 18:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
a. Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo

Xem video
và trả lời
câu hỏi

Khúc Thừa Dụ là ai?
Khúc Thừa Dụ dựng quyền
tự chủ trong hoàn cảnh nào?

Cuộc đấu tranh giành quyền tự chủ của Họ Khúc

Hồng Châu

Cuộc đấu tranh giành quyền tự chủ của Họ Khúc

Việc vua nhà Đường
phong Khúc Thừa Dụ
làm tiết độ sứ có ý
nghĩa gì?

Trên danh nghĩa nhà Đường vẫn còn cai quản
đất nước ta, nhưng thực chất Khúc Thừa Dụ đã
khéo léo khẳng định quyền tự chủ của dân tộc.

Tiết 38, 39, 40 - Bài 18:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
a. Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo
 - Năm 905, nhân cơ hội nhà Đường suy yếu, Khúc Thừa Dụ nổi dậy chiếm

thành Đại La, tự xưng Tiết độ sứ, xây dựng chính quyền tự chủ của người Việt
- Năm 907, con trai ông là Khúc Hạo lên thay đã tiến hành các cải cách tiến bộ

Khúc Hạo còn gọi là Khúc Thừa Hạo là con của
Khúc Thừa Dụ, thay cha làm Tiết độ sứ vào năm
Đinh Mão 907, hết lòng chăm lo việc dân việc
nước. Nối nghiệp cha và nối chí cha, Khúc Hạo đã
đảm đương một cách tài giỏi trọng trách củng cố
nền tự chủ còn non trẻ của dân tộc Việt Nam. Khúc
Hạo kiên trì giữ vững đất nước, chăm lo xây dựng
nền tảng độc lập của dân tộc, tiến hành nhiều cải
cách quan trọng về các mặt dựa trên quan điểm
"Chính sự cốt chuộng khoan dung, giản dị, nhân
Khúc Hạo (860 - 917)

dân đều được yên vui"
(Việt sử thông giám cương mục).

• Em có nhận xét gì về các việc làm của Khúc Hạo qua sơ đồ trên ?
• Theo em, nhưng việc làm của Khúc Hạo có ý nghĩa gì ?

Chính quyền mà họ Khúc giành được có
phải chính quyền của riêng người Việt,
do người Việt nắm giữ hay không?

Là chính quyền tự chủ của người Việt

Chính quyền đó đã làm những gì có lợi
cho người Việt?

Tiến hành cải cách với chủ trương
“Chính sự cốt chuộng khoan dung,
giản dị, nhân dân đều yên vui”,...

Cuộc nổi dậy của họ Khúc đánh dấu
bước ngoặt như thế nào với người Việt?

Xây dựng nền chính quyền tự chủ
cho người Việt

Tiết 38, 39, 40 - Bài 18:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
a. Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo
b. Dương Đình Nghệ chống quân Nam Hán, củng cố nền tự chủ

Xem video và cho biết
những nét chính về
Dương Đình Nghệ

Dương Đình Nghệ (874–937)

Dương Đình Nghệ (874 - 937), người Ái Châu (Thanh
Hóa), làm tướng cho Khúc Hạo. Đời Hậu Lương, vì
Khúc Hạo chiếm cứ đất Giao Châu, nên Nam Hán Cao
Tổ Lưu Nghiễm ở đất Quảng Châu, có cớ sai 
Qua xem
em hãychiếm Giao Châu.
Lý Khắc Chính và Lý
Tri video
Thuận đánh
những
chính
Kết quả của cho
cuộcbiết
chiến
này nét
là con
trai Khúc Hạo là 
về bắt,
Dương
ĐìnhNam
Nghệ
Khúc Thừa Mỹ bị
và vua
Hán phong Lý Tiến
thay làm Thứ sử Giao Châu. Thấy vậy, tướng Dương
Đình Nghệ dấy binh lên, đánh bại được Lý Khắc Chính,
và vây hãm Lý Tiến. Và khi Lý Tiến được tướng Nam
Hán là Trần Bảo đem quân tới cứu, Dương Đình Nghệ
một lần nữa đánh bại và chém chết được Trần Bảo. Cuối
cùng là Dương Đình Nghệ đã vẻ vang giữ được thành, và
oai phong tự xưng là Tiết độ sứ của Giao Châu. Tám năm
sau, Dương Đình Nghệ, tuy thắng được ngoại xâm nhưng
lại chết vì nội phản, bị tướng của mình là 
Kiều Công Tiễn làm phản, giết chết rồi lên thay.
Tượng Dương Đình Nghệ ở Thanh Hóa

• Dựa vào thông tin trong bài, trình bày diễn biến cuộc kháng chiến của Dương Đình Nghệ
(930 – 931)

Thanh Hoá

Tiết 38, 39, 40 - Bài 18:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
2. Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938
a. Kế hoạch đánh giặc
Các em xem phim tư
liệu và đọc mục “Em
có biết”- SGK, tr.83
để nắm được vài nét
về Ngô Quyền

Ngô Quyền (898- 944)

Phim tư liệu giới thiệu về Ngô Quyền
(nguồn: https://www.youtube.com/watch?v=lLfXPJ4yGZ0)

* Nhân vật lịch sử Ngô Quyền
Qua phim tư liệu và
thông tin trong SGK em
Ngô Quyền
(898-944) là người
hãy nêu những hiểu biết
Đường của
Lâmem(Sơn
Tâyvật
– Hà
về nhân
lịch Nội),
xuất thân trong
một
gia đình quý
sử Ngô
Quyền

tộc.

Ông là người tài năng, dũng
lược, có sức khỏe phi thường.
Ông là con rể của Dương Đình
Nghệ, giữ chức Thứ sử, trấn giữ
Ái châu (Thanh Hóa).

Năm 937, Dương Đình Nghệ bị một nha
tướng dưới quyền là Kiều Công Tiễn giết
hại để đoạt chức Tiết độ sứ. Hành động
phản trắc của Kiều Công Tiễn đã gây nên
một làn sóng bất bình, căm giận trong mọi
tầng lớp nhân dân. Trước hoàn cảnh đó
Ngô Quyền đã tập hợp lực lượng đưa quân
từ Ái Châu ra Đại La để giệt trừ tên phản
tặc Kiều Công Tiễn…

* Hoàn cảnh lịch sử:
- Năm 937, Kiều Công
Tiễn giết chết Dương
Đình Nghệ để đoạt chức.
- Ngô Quyền liền kéo
quân ra Bắc để tiêu diệt
Kiều Công Tiễn.
- Kiều Công Tiễn vội cho
người sang cầu cứu nhà
Nam Hán. Vua Nam Hán
nhân cớ đó, sang xâm
lược nước ta lần hai.

Cuối năm 938, sau khi nhận được tin cầu
cứu và xin làm nội gián của Kiều Công Tiễn,
mặc cho nhiều trọng thần khuyên can, vua
Nam Hán là Lưu Cung phong con trai Vạn
Vương Hoằng Tháo làm Giao Vương dẫn
một đội quân hùng mạnh vượt biển xâm
lược nước ta.

* Âm mưu, thủ đoạn của quân Nam Hán:

-

Đạo quân vua
Nam Hán đóng
ở Hải Môn

Đạo quân thuỷ
do Lưu
Hoằng
Tháo chỉ huy

Lược đồ quân Nam Hán tiến quân xâm lược nước ta

* Kế hoạch đánh giặc của Ngô Quyền:

Ngô Quyền bảo với tướng tá: “ Hoằng Tháo là một
đứa trẻ dại, đem quân từ xa đến, quân lính mệt mỏi lại
nghe tin Kiều Công Tiễn chết nên không có người làm
nội ứng, đã mất vía trước rồi. Quân ta sức mạnh đối
địch với quân mệt mỏi, tất phá được. Song họ có lợi ở
thuyền, nếu ta không phòng bị trước thì chuyện được
thua không thể biết được”

Phim tư liệu giới thiệu sông Bạch Đằng
(Nguồn: https://www.youtube.com/watch?v=F3FjFtTkshQ)

Quan sát hình 6 và
khai thác tư liệu,
em hãy cho biết
Ngô Quyền đã
chuẩn bị kế hoạch
cho trận thủy
chiến chặn giặc
như thế nào.

Năm 938, quân Nam Hán do
Hoằng Tháo làm chủ tướng từ
Quảng Đông theo đường biển ồ ạt
tiến sang xâm lược nước ta.
Trước vận nước lâm nguy, Ngô
Quyền đã gấp rút chuẩn bị kế hoạch
đối phó với quân Nam Hán. Vùng
cửa sông Bạch Đằng được lựa chọn
để bố trí trận địa đánh giặc.
Ngô Quyền cho quân vạt nhọn cọc
lớn, đầu vạt bịt sắt, sau đó đóng
ngầm cọc ở cửa biển. Lợi dụng thủy
triều lên xuống theo tự nhiên để dễ
dàng chế ngự địch

ẰN
G
SÔ
NG
BẠ
CH
Đ

Đốn gỗ làm cọc
G
ÔN G
S
A
ẰN
CỬ CH Đ
BẠ

Mô phỏng trận địa cọc trên sông Bạch Đằng

Lược đồ sông Bạch Đằng năm 938

Theo em, trận
địa cọc Bạch
Đằng sẽ gây khó
khăn gì cho
quân giặc?

- Giặc không thông thuộc địa hình, không
nắm được thủy triều trong khi quân ta làm
chủ địa hình
- Mang thái độ chủ quan, khinh địch, cậy
là nước lớn nên coi thường quân ta

Kế hoạch đánh
giặc của Ngô
Quyền chủ động
và độc đáo ở
điểm nào?

Chủ động: Xác định được quân giặc
vào nước ta theo hướng sông Bạch
Đằng, đón đánh quân xâm lược bằng
cách bố trí lực lượng hùng mạnh và
xây dựng trận địa bãi cọc ngầm trên
sông Bạch Đằng.

Độc đáo: xây dựng trận địa bãi cọc ngầm với hàng
nghìn cây cọc nhọn. Lợi dụng lúc thủy triều lên, sử
dụng thuyền nhỏ, nhẹ, dễ luồn lách ở bãi cọc để dụ
thuyền địch vào trận địa cọc ngầm. Thuyền địch to,
cồng kềnh rất khó khăn khi tìm cách thoát khỏi bãi
cọc lúc nước triều xuống.

Mùa đông năm 938, kế hoạch cho trận quyết
chiến chống lại quân Nam Hán đã được
quyết định. Dưới sự chỉ đạo của Ngô
Quyền, quân ta đã dốc toàn lực lượng dựng
thế trận ngầm trên sông Bạch Đằng với
lòng tin chắc thắng.

Tiết 38, 39, 40 - Bài 18:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
2. Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938
a. Kế hoạch đánh giặc
b. Trừ ngoại xâm dậy sóng Bạch Đằng 
- Diễn biến, kết quả:

Dựa vào Hình 7. Lược
đồ trận Bạch Đằng năm
938 (SGK, tr.84) hãy
trình bày diễn biến, kết
quả trận chiến Bạch
Đằng năm 938

Phim hoạt hình Đại chiến Bạch Đằng
(nguồn: https://www.youtube.com/watch?v=qHpgoDfo9VA)

SÔ
NG
BẠ
CH
Đ

ẰN
G

b. Trừ ngoại xâm dậy sóng Bạch Đằng

CỬA SÔNG
BẠCH ĐẰNG

Năm 938, đoàn thuyền chiến
Nam Hán do Lưu Hoằng Tháo
chỉ huy kéo vào vùng biển
nước ta.
Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

b. Trừ ngoại xâm dậy sóng Bạch Đằng

Ngô Quyền cho một toán thuyền
nhỏ đánh nhử quân Nam Hán
vào cửa sông Bạch Đằng.
Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

b. Trừ ngoại xâm dậy sóng Bạch Đằng

Lưu Hoằng tháo thúc quân
hăm hở đuổi theo, vượt qua
bãi cọc ngầm mà không biết.

Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

b. Trừ ngoại xâm dậy sóng Bạch Đằng

Nước triều bắt đầu rút, Ngô Quyền
hạ lệnh dốc toàn lực lượng đánh
quật trở lại.
Quân Hán chống không nổi, rút
chạy ra biển.
Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

Biển bừng khí thế, gió đông dâng,
Giương cánh buồm thơ, vượt Bạch Đằng.
Kình sấu băm vằm, non mấy khúc,
Giáo gươm chìm gãy, bãi bao tầng.
Cửa sông hiểm yếu, trời xây dựng,
Hào kiệt công danh, đất lẫy lừng.
Việc cũ qua rồi, đầu ngoảnh lại,
Dòng sông ngắm cảnh, dạ bâng khuâng.
Thơ chữ Hán Nguyễn Trãi, dịch thơ: Tố Hữu

"Tiền Ngô Vương có thể lấy quân mới họp của
đất Việt ta mà phá được trăm vạn quân của Lưu
Hoằng Tháo, mở nước xưng vương, làm cho
người phương Bắc không dám lại sang nữa.
Có thể nói là một cơn giận mà yên được dân,
mưu giỏi mà đánh cũng giỏi vậy".
Lê Văn Hưu- “Đại Việt sử ký toàn
thư”

Trận Bạch Đằng
thắng lợi có ý
nghĩa như thế
nào?

Là chiến thắng lịch sử vẻ vang
của dân tộc ta: kết thúc hơn
1000 năm đô hộ của phong kiến
phương Bắc, mở ra thời kì độc
lập lâu dài cho dân tộc ta.

LUYỆN TẬP
1/ Khúc Thừa Dụ, Dương Đình Nghệ và Ngô Quyền đã có công lao gì
đối với lịch sử dân tộc?
Khúc Thừa Dụ, Dương Đình Nghệ và Ngô Quyền đã có công lao to
lớn đối với lịch sử dân tộc:
Có công lao to lớn trong việc giành được quyền độc lập, tự chủ cho
dân tộc, chấm dứt ách thống trị hơn 1000 năm của bọn phong kiến
thống trị phương Bắc.
Các trận chiến của Khúc Thừa Dụ, Dương Đình Nghệ tạo tiền đề
vững chắc cho tướng Ngô Quyền đánh thắng quân Nam Hán lần hai,
mở đầu nền độc lập cho dân tộc.

LUYỆN TẬP
2/ Tại sao Ngô Quyền chọn sông Bạch Đằng làm trận địa chống quân
Nam Hán?
Ngô Quyền chọn sông Bạch Đằng làm trận địa chống quân Nam Hán vì: 
- Do vị trí địa lý của sông Bạch Đằng: Sông Bạch Đằng nằm ở phía Đông
Bắc nước ta. Đây là con đường biển ngắn nhất từ phía đông nam trung quốc
tiến xuống nước ta. Do đó nhà Nam Hán đã lựa chọn con đường này
- Do đặc điểm tự nhiên của sông Bạch Đằng:
Sông Bạch Đằng có tên nôm là sông Rừng vì hai bên bờ là rừng rậm =>
thuận lợi cho việc đặt phục binh mai phục
Sông có hải lưu thấp, độ dốc không lớn nên chịu ảnh hưởng mạnh của
thủy triều. Mực nước sông lúc triều lên xuống chênh lệch nhau đến 3m =>
thuận lợi để xây dựng trận địa cọc ngầm

HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
HS thực hiện hoạt động vận dụng kiến thức đã học sau:
+ Tìm tên đường/ phố/ trường (ở địa phương hoặc qua sách, báo,
internet) có tên gọi Ngô Quyền.
+ Thiết kế thẻ nhớ lịch sử hoặc poster giới thiệu về địa điểm gắn
liền với nhân vật lịch sử Ngô Quyền.
+ Chia sẻ hiểu biết của HS về địa điểm tìm hiểu được trước lớp
theo định hướng: Tên trường/ đường/ phố; Địa điểm; tại sao đặt
tên Ngô Quyền cho các địa điểm trên?; Qua đó em có suy nghĩ gì
về Ngô Quyền?...

 PHIẾU HỌC TẬP 
Họ tên HS:………………………Lớp:…………………………..
Nhiệm vụ: Dựa vào kiến thức đã học và thông tin mục b: Trừ ngoại xâm, dậy
sóng Bạch Đằng - SGK, tr.84 - 85, em hãy thực hiện các yêu cầu sau:
1. Tên chiến thắng: ……………
2. Thời gian: …………………..
3. Đối đầu với kẻ thù:………….
4. Tóm tắt diễn biến:
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
5. Kết quả: …………………………………………………………………
6. Ý nghĩa lịch sử (Thử rút 3 ý nghĩa lịch sử của chiến thắng Bạch Đằng năm
938):
Ý nghĩa 1:…………………………………………………………………..
Ý nghĩa 2:…………………………………………………………………..
Ý nghĩa 3:………………………………………………………………......

HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ

1. Học thuộc bài và hoàn thành các bài tập.
2. Đọc và trả lời câu hỏi của Bài 19. Vương quốc
Cham-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X.