BÀI 18. SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT
TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT

NỘI DUNG

SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN Ở NGƯỜI
KHÁI QUÁT SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT

II
I

I. KHÁI QUÁT VỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở
ĐỘNG VẬT

1. Thực hành quan sát quá trình sinh trưởng và
phát triển ở Động vật

I. KHÁI QUÁT VỀ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở
ĐỘNG VẬT

2. Đặc điểm và ý nghĩa của Sinh trưởng và phát
triển ở động vật

sinh trưởng ở động vật

Ví dụ
Sinh trưởng
Gà con mới nở nặng 100g

Gà trống, mái sau 4 tháng nặng 2kg
Sinh trưởng

Chó con mới sinh nặng 500g

Chó trưởng thành sau 6 tháng nặng 3kg

6

Phát triển :
Phôi

Phát sinh hình thái các cơ quan

Phân hóa tế bào

Gà trưởng thành

Gà con

Khái niệm sinh trưởng và phát triển ở đv:

-Sinh trưởng và
là quá
pháttrình
triểntăng
ở động
lên về
vậtkích
là gì?
thước của cơ thể do tăng số lượng và
kích thước tế bào.
-Phát triển là sự biến đổi bao gồm sinh trưởng,phân hóa tế bào và phát triển
hình thái cơ quan trong cơ thể.
Ví dụ:
+Sinh trưởng: gà mái sau 4 tháng nặng 2kg,..
+Phát triển:gà con mới nở nặng 0,1kg sau 4 tháng nặng 2kg
Cho ví dụ về sinh trưởng
và phát triển ở động vật

8

Quan sát ví dụ:
Giống

Khác

Em có nhận xét
gì về sự thay đổi
hình
thái, triển
cấu tạo
Phát
và sinh lí giữa
không qua
con non và con
biếnthành
thái ở
trưởng
chó và ếch?

Phát triển
qua biến thái
9

Khái niệm biến thái ở động vật

-Biến thái là sự thay đổi đột ngột về hình thái cấu tạo sinh lí của đv sau khi sinh ra
hoặc nở ra từ trứng.
Dựa vào biến thái người ta chia PT của đv thành:
-Phát triển không qua biến thái
-Phát triển qua biến thái:
+Hoàn toàn
Biến thái là gì?
+Không hoàn toàn

10

- Sinh trưởng và phát triển ở động vật
có đặc điểm gì?

VD1 : Ở người thân và chi sinh trưởng nhanh hơn đầu. Đầu của
thai nhi lúc 2-3 tháng tuổi dài bằng ½ cơ thể. Đến 5 tháng dài =1/3,
đến khi sinh dài =1/4 và đến tuổi 16-18 chỉ còn = 1/7 cơ thể.
TRẢ LỜI
Tốc độ sinh trưởng và phát triển của các cơ quan khác
nhau của cơ thể diễn ra không giống nhau.

VD2: Thạch sùng dài tối đa khoảng 10cm; trăn dài tới 10m. Lợn Ỉ
có khối lượng tối đa khoảng 40-60kg. Lợn Đại Bạch đạt 40-450kg.

TRẢ LỜI
Giới hạn và thời gian sinh trưởng và phát triển của
mỗi loài là khác nhau

VD3: Ở người giai đoạn từ khi sinh ra đến trước tuổi dậy thì chủ
yếu là sinh trưởng. Đến giai đoạn dậy thì tốc độ sinh trưởng và
phát triển tang rõ rệt, hình thành đặc điểm sinh dục phụ thứ cấp.
TRẢ LỜI
Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển không đều nhau;

VD4: Ở người tim bắt đầu đập vào ngày thứ 21 của thai kì; cẳng
chân, cánh tay, hệ tiêu hóa bắt đầu hình thành vào tuần thứ 5.....

TRẢ LỜI
Các cơ quan, hệ cơ quan của phôi thai cũng phát triển
theo thời gian khác nhau.

ĐẶC ĐIỂM SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN
-

- Tốc độ sinh trưởng và thời gian sinh trưởng và phát triển của các
cơ quan diễn ra không giống nhau;

-

- Các loài sinh vật khác nhau thì thời gian; giới hạn sinh trưởng và
phát triển cũng khác nhau.

-

- Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển không đều nhau;

3. Các giai đoạn chính trong quá trình Sinh trưởng
và phát triển ở động vật
- Sinh trưởng và phát triển ở động vật có mấy giai đoạn?

Xác định các giai đoạn trong quá trình sinh trưởng và phát triển của
người và của bướm.

....

3....

...1
.....2.....

.......4.........

Phôi
thai

Phôi
Sau khi
sinh

Hậu phôi

Giai đoạn phôi thai ở người
Gồm nhiều phân đoạn: phân cắt, phôi nang, phôi vị, tạo cơ quan.

CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN
+ Giai đoạn phôi (động vật đẻ trứng), phôi thai ( ở động vật
sinh con)
+ Giai đoạn hậu phôi (động vật đẻ trứng), giai đoạn sau sinh (ở
động vật sinh con)

4. Các hình thức phát triển ở động vật

Xác định con non và con trưởng thành bằng cách nối các số
1,2,3,4 tương ứng với các chữ a,b,c,d dưới đây

1

2

3

4

a

b

c

d

SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN Ở MỘT SỐ LOÀI ĐỘNG VẬT

1

2

3

4

c

d

a

b

Nhận xét về hình thái, cấu tạo của con non so với giai
đoạn trưởng thành?

1

2

3

4

c

d

a

b

Khác hoàn toàn

Khác một chút

Tương tự

Khác hoàn toàn

2
không
qua
Có ...............
kiểu phát triển là phát triển .....................................biến thái
qua
và ..................................biến
thái.
- Phát triển qua biến thái gồm có:
hoàn toàn
+ Phát triển qua biến thái ........................................................................
không hoàn toàn
+ Phát triển qua biến thái .........................................................................
Biến
thái:
Biến
thái
là
sự
thay
đổi
đột
ngột
hình thái và cấu tạo
về .................................................của
động vật sau khi sinh ra hoặc nở từ
trứng ra.
hậu phôi
Biến thái xảy ra ở giai đoạn.............................................của sinh trưởng và phát triển
ở động vật.

Quá trình phát
triển

Phát triển không
qua biến thái
Phát triển qua
biến thái

Phát triển qua
biến thái hoàn
toàn
Phát triển qua
biến thái không
hoàn toàn

Phát triển ở người

Đặc điểm
Phát triển qua biến thái
III. Phát
triển qua biến thái

Biến thái không hoàn toàn

Phát triển không qua
biến thái

Bướm. ruồi. ong...

Châu chấu; gián; cào cào....

Động vật có xương sống

Biến thái hoàn toàn

Đại diện
Nhỏ hơn
Nhỏ hơn
Kích thước con
non so với con
trưởng thành.
Gần giống con trưởng
Khác hoàn toàn
Cấu tạo và hình
thành nhưng chưa
dạng con non
hoàn thiện cấu tạo
so với con
trưởng thành.
Sinh lý con non
Khác hoàn toàn
Gần giống
so với con
trưởng thành
Khái niệm
Là kiểu PT mà ấu trùng có hình Là kiểu phát triển mà ấu
dạng, cấu tạo và sinh lí rất khác
với con trưởng thành, trải qua gđ
trung gian, ấu trùng biến đổi
thành con trưởng thành.

trùng phát triển chưa hoàn
thiện, trải qua nhiều lần
lột xác thành con trưởng
thành

Nhỏ hơn

Tương tự

Tương tự
Là kiểu phát triển mà
con non có cấu tạo
giống con trưởng
thành, và không qua
lột xác.

Tại sao sâu bướm phá hoại cây cối, mùa
màng rất ghê gớm, trong khi đó bướm
trưởng thành thường không gây hại trực
tiếp cho cây trồng?

Sâu bướm ăn thực vật
→ Hại mùa màng

Bướm trưởng thành ăn mật
hoa→thụ phấn cho hoa

Quan sát hình 37.4 và
rút ra nhận xét quá
trình PT qua biến thái
không hoàn toàn

Đặc điểm

Phát triển qua biến thái không
hoàn toàn
Khái niệm

Phát triển qua biến thái không hoàn toàn

Là kiểu PT mà ấu trùng có hình dạng, cấu
tạo và sinh lí gần giống với con trưởng
thành, ấu trùng phải trải qua nhiều lần lột
xác để biến đổi thành con trưởng thành.

Các giai
đoạn

Trải qua
lột xác
Đại diện

- Giai đoạn phôi :
+ Diễn ra ở trứng đã thụ tinh.
+ Hợp tử -> Phôi -> Ấu trùng.
Giai đoạn hậu phôi:
+ Xảy ra biến thái.
+ Ấu trùng -> Lột xác nhiều lần ->
Con trưởng thành.
Ấu trùng phải trải qua nhiều lần lột xác để
biến đổi thành con trưởng thành.

Một số loài côn trùng như châu
chấu, cào cào, gián, cua…

Phát triển của
ếch thuộc kiểu
nào? Tại sao?

Phát triển qua biến thái hoàn toàn:
-Có ở côn trùng,lưỡng cư,…
-Quá trình phát triển của bướm có thể chia ra làm 2 loại:giai đoạn
phôi và hậu phôi
Quan sát hình 37.3 và
rút ra đặc điểm phát
triển qua biến thái
hoàn toàn?

Phát triển qua biến thái hoàn toàn:
-Có ở côn trùng,lương cư,…
-Quá trình phát triển của bướm được chia ra làm 2 loại:giai đoạn phôi
và hậu phôi
Kiểu phát triển mà ấu trùng có hình dạng,cấu tạo và sinh lí rất
khác với con trưởng thành,trải qua giai đoạn trung gian ấu trùng
biến đổi thành con trưởng thành

Phát triển qua biến thái hoànKhái
toàn Là kiểu PT mà ấu trùng có hình dạng,
niệm

Các
giai
đoạn

cấu tạo và sinh lí rất khác với con trưởng
thành, trải qua gđ trung gian, ấu trùng
biến đổi thành con trưởng thành.

- Giai đoạn phôi:
+ Diễn ra ở trứng đã thụ tinh.
+ Hợp tử
-> Phôi -> Sâu bướm.

Giai đoạn hậu phôi:

+ Xảy ra biến thái.
+ Sâu bướm -> Lột xác nhiều lần ->
Nhộng -> Con trưởng thành.

Trải
qua lột Ấu trùng phải trải qua nhiều lần lột xác và giai
đoạn trung gian (biến thái) biến đổi thành con
xác
trưởng thành.
Đại
diện
Đa số các loài côn trùng (bướm, ruồi,

Hiện tượng rắn lột xác thuộc
kiểu phát triển nào? Tại sao

LUYỆN TẬP

Tại sao sâu bướm và châu chấu, cào cào
phá hoại cây xanh rất mạnh và gây ra tổn
thất cho nông nghiệp?

HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
Ở giai đoạn này, chúng cần nhiều năng lượng để tích lũy cho
sự sinh trưởng và phát triển, chúng sử dụng thức ăn chủ yếu
là lá, thân và gần như là ăn liên tục, làm suy yếu và giảm
năng suất sinh học của cây trồng.
- Chúng còn là vật trung gian lây truyền bệnh, gây ảnh
hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng, dẫn
đến gây những tổn thất nặng nề cho nông nghiệp.

Kẻ bảng vào vở theo mẫu sau, điền ít nhất tên 10
loài động vật, đánh dấu x vào biến thái của chúng?
 Tên động vật
1. Ruồi
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.

Phát triển qua biến thái 
Biến thái hoàn
Biến thái không
toàn 
hoàn toàn 
x

Phát triển không
qua biến thái 

Kẻ bảng vào vở theo mẫu sau, điền ít nhất tên 10
loài động vật, đánh dấu x vào biến thái của chúng?
 Tên động vật

Phát triển qua biến thái 
Biến thái hoàn
Biến thái không
toàn 
hoàn toàn 

1. Ruồi

x

2. Muỗi

X

3. Ếch

X

4. Châu chấu
5. Gián
6. Gà
7. Mèo
8. Bướm
9. Ve sầu
10. Ong

Phát triển không
qua biến thái 

X
X
X
X
X
X
X

Thời gian 3 phút
Ghép 8 hình tam giác phù hợp
với nội dung bài học.

Con non có cấu tạo khác
con trưởng thành

Gi
ai
đo
ạn

ác
tx
lộ

ôi
ph

n
no

n
oạ

n
Co

iđ

hậ
u

a
Gi

ST và PT ở động vật

ph
ôi
Co
n
n
ho on
ặ c nở
m từ
ới
t
si n r ứ n
h g

Giai đoạn phôi và hậu phôi

PT qua BT hoàn toàn

i
nh
ều
n
lầ

to
àn
ho
àn

Thời gian
3 phút

ều
ạ
đo
ai
gi

kh
ôn
g

i
nh

BT

ua
iq

Co
gi n n
ốn on
g
co cấ u
n
trư tạo
ởn gầ
th n
àn
h

ả
Tr

ặc
ho
ẹ
m g
ể
th rứn
cơ ng t
g
on tro
Tr

PT không qua BT

Con non có cấu tạo giống
con trưởng thành

n

ST và PT ở động vật
ôi
ặc
p h ho
ẹ
ạn
đo hể m ng
ứ
t
ai
Gi cơ g tr
n
g
on tro
Tr

Gi
Co ai đ
o
n
no ạn
ho n n hậ
u
ặc ở
m t ừ p hô
ới
t
i
sin rứn
h g

Giai đoạn phôi và hậu phôi

PT qua BT hoàn toàn
Con non có cấu tạo khác
con trưởng thành
dư
ỡn
g
tự

SV

n
lầ
u
iề
ạ
nh
đo
ác
ai
tx
gi
lộ
u
n
iề
no
nh
ua
iq

ả
Tr

n
Co

Co
gi n n
ốn on
BT g co cấu
n
kh
trư tạo
ôn
ởn gầ
g
ho
th n
àn
àn
h
to
àn

PT không qua BT
Con non có cấu tạo giống
con trưởng thành

II. SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở NGƯỜI
CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở NGƯỜI
+ Giai đoạn phôi thai
+ Giai đoạn sau sinh

Phát triển không qua biến thái:

-Có ở đa số động vật có xương sống.
- Quá trình phát triển ở người chia làm 2 giai đoạn:
a.Giai đoạn phôi thai:

Quan sát hình 37.1 và
cho biết quá trình phát
triển phôi thai người?

a.Giai đoạn phôi thai:
Phân chia

Phân hóa

Hợp tử----------->phôi---------->cơ quan--------->thai nhi

49

b.Giai đoạn sau sinh:
Con sinh ra có đặc điểm hình thái và cấu tạo tương tự như con trưởng thành

Quan sát hình 37.2 và cho
biết quá trình phát triển
không qua biến thái ở
người có đặc điểm gì?