CHÀO ĐÓN CÁC EM ĐẾN VỚI
TIẾT HỌC MÔN LỊCH SỬ!

KHỞI ĐỘNG
Hãy hoàn thành phiếu KWLH theo mẫu sau:
Know?

What?

Em đã biế gì về
sự xác

lập

và

phát triển của chủ
nghĩa tư bản?

Em có mong muốn
và đề xuất gì khi
học về sự xác lập
và phát triển của
chủ nghĩa tư bản?

Learn?

How?

Em đã học thêm Em có thể vận
được

những

gì dụng những kiến

sau khi học xong thức nào của bài
bài này?

vào thực tiễn?

…………………… ……………………. …………………… ………………….

BÀI 2:
SỰ XÁC LẬP VÀ PHÁT TRIỂN
CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN

NỘI DUNG BÀI HỌC
PHẦN 1

PHẦN 2

PHẦN 3

Sự xác lập của

Sự phát triển của

Chủ nghĩa tư bản

chủ nghĩa tư bản ở

chủ nghĩa tư bản

hiện đại

châu Âu và Bắc Mỹ

PHẦN 1
SỰ XÁC LẬP CỦA CHỦ NGHĨA
TƯ BẢN Ở CHÂU ÂU VÀ BẮC MỸ

THẢO LUẬN NHÓM
Em hãy đọc thông tin trong mục 1 và Góc mở rộng SGK tr.13, 14 và
trả lời câu hỏi: Tìm hiểu sự xác lập của chủ nghĩa tư bản ở châu Âu và
Bắc Mỹ vào các thời gian sau:

1

2

Những năm 50 –

Nửa sau

70 của thế kỉ XIX

thế kỉ XIX

Những năm 50 – 70
của thế kỉ XIX

• Các cuộc cách mạng tư sản tiếp tục diễn ra
dưới nhiều hình thức khác nhau:

Đấu tranh thống

Nội chiến ở Mỹ

nhất đất ở I-ta-li-a

Cải cách nông nô

(1861 – 1865)

(1859 – 1870)

ở Nga (1861)

Nền kinh tế tư bản chủ nghĩa
phát triển mạnh mẽ.

Đấu tranh thống
nhất đất nước ở
Đức (1864 – 1871)

• Giai cấp tư sản giành được thắng lợi, lên cầm
Nửa sau thế kỉ XIX

quyền ở nhiều nước.
Chủ nghĩa tư bản chính thức được xác lập ở
châu Âu và Bắc Mỹ.

Hoàng đế Alexander II – người
Lễ đăng quang Hoàng đế nước Đức thống nhất
(1 – 1871) tại Cung điện Véc-xai (Pháp)

đã thực hiện cuộc cải cách
nông nô ở Nga vào năm 1861

Các em hãy theo dõi video sau về công cuộc thống nhất nước Đức

Anh
Nga
Pháp
Hoa
Kỳ

VỊ TRÍ QUÁ TRÌNH XÁC
LẬP CHẾ ĐỘ TƯ BẢN CHỦ
NGHĨA TRÊN THẾ GIỚI
ĐẾN CUỐI THẾ KỈ XIX

Hà
Lan

I-ta-li-a

Đức

• Giai đoạn 1861 – 1865 có khoảng 4
triệu nô lệ của Mỹ được giải phóng.
 Sự kiện này chấm dứt chế độ nô lệ
ở Mỹ, mở ra con đường phát triển
tư bản chủ nghĩa ở Mỹ.
Buôn bán nô lệ da đen

PHẦN 2
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA
CHỦ NGHĨA TƯ BẢN

a) Chủ nghĩa đế quốc và quá trình mở rộng
xâm lược thuộc địa
Vì sao V.Lê-nin khẳng định:
Điều quan trọng là chủ nghĩa tư bản không thể tồn tại và tự
phát triển được nếu không thường xuyên mở rộng phạm vi
thống trị của nó, không khai phá những xứ sở mới và không lôi
cuốn các xứ sở không phải là tư bản chủ nghĩa vào cơn lốc
kinh tế thế giới.

THẢO LUẬN NHÓM ĐÔI
Các em hãy quan sát Hình 2, Bảng 1,
Bảng 2, Góc mở rộng, thông tin mục
2a SGK tr.14, 15 và trả lời câu hỏi:
Trình bày quá trình các nước đế quốc
phương Tây mở rộng xâm lược thuộc địa.
Thuộc địa có vai trò như thế nào đối với các
nước đế quốc?

Hình 3. Người khổng lồ Rốt-đơ
(tranh biếm họa)

Thời gian

Phương thức

Kết quả:

• Cuối TK XIX – đầu TK XX.
• Xâm lược thuộc địa bằng vũ lực.
• Phương thức khác.
• Thực dân phương Tây không ngừng đẩy mạnh
các hoạt động xâm chiếm và đặt ách cai trị ở:

Châu Á

Châu Phi

Khu vực Mỹ La-tinh

Tầm quan trọng của thuộc địa đối với các nước đế quốc

Là cơ sở vững
Là nơi cung

Thị trường

Đem lại lợi

chắc cho các

cấp nguyên liệu

đầu tư, tiêu

nhuận khổng lồ

nước đế quốc

và nhân công

thụ hàng hóa

cho chính quốc.

trong các cuộc
chiến tranh.

Châu Á
• Cuối TK XIX, các nước phương Tây cơ bản hoàn thành việc xâm lược và
đặt ách thống trị ở châu Á.

Ấn Độ bị thực dân
Anh xâm lược
Nước thuộc địa

Trung Quốc bị các

Phần lớn các nước

nước đế quốc xâu xé.

Đông Nam Á đều trở

Nước nửa thuộc

thành thuộc địa của

địa nửa phong kiến

thực dân phương Tây.

Người đứng đầu Công ty Đông Ấn Anh

Các nước đế quốc xâu xé

trong một đám rước ở Ấn Độ.

Trung Quốc thời Thanh

Châu Phi
Các nước tư bản

Thực dân

Các nước đế quốc cơ bản

phương Tây đặt thương

phương Tây xâu

hoàn thành việc phân chia

điếm ở ven biển.

xé châu Phi.

thuộc địa ở châu Phi.

Nửa đầu TK XIX

Nửa sau TK XIX

Đầu TK XX

Lược đồ thuộc địa của
Quân đội Pháp xâm lược

thực dân phương Tây ở

Benín vào năm 1892

châu Phi năm 1913

Lính bản địa ở Đông Phi thuộc Đức,
vào khoảng năm 1906

Năm 1896, Anh áp đặt chế độ bảo hộ
đối với Vương quốc Ashanti (ngày
nay là cộng hòa Ghana).

Mỹ La-tinh
TK XVI, XVII: thực dân Tây Ban
Nha, Bồ Đào Nha xâm lược các

Trận Ayacucho giành lại

nước ở khu vực Mỹ La-tinh.

nền độc lập của Peru và
phần còn lại của Nam Mỹ

Đầu TK XIX: các
Cuộc chinh phục Mexico năm
1521 của Cortés – nhà chinh
phục người Tây Ban Nha

nước Mỹ La-tinh
giành được độc lập.

Mỹ chiếm đóng Thành phố Mexico

Trận hồ Maracaibo năm 1823 dẫn
đến việc người Tây Ban Nha cuối
cùng bị trục xuất khỏi Colombia

Cuộc nổi dậy của nô lệ vào năm 1802 ở Haiti

Chiến tranh giành độc lập ở Bra-xin năm 1822

b. Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản
Trình bày sự phát triển của chủ
nghĩa tư bản cuối thế kỉ XIX –
đầu thế kỉ XX.
Các em đọc thông tin
mục 2b, Tư liệu - SGK
tr.16 và trả lời câu hỏi

Cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX
• Các nước khu vực Mỹ La-

• Nhật Bản, Xiêm: đưa đất

tinh: đi theo con đường tư

nước theo con đường tư

bản chủ nghĩa.

bản chủ nghĩa.

Chủ nghĩa tư bản mở rộng, phát triển

Hình thành các tổ chức

trên phạm vi toàn cầu, trở thành hệ

lũng đoạn, xuất khẩu tư

thống thế giới.

bản ra nước ngoài.

Cuộc cải cách Duy tân Minh Trị

Một con phố ở Nhật Bản cuối

(Nhật Bản) năm 1866

thế kỉ XIX

c) Chủ nghĩa tư bản từ tự do cạnh tranh
sang độc quyền
THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
Em hãy quan sát Hình 4,
đọc mục Góc mở rộng SGK
tr.17 và trả lời câu hỏi: Mô
tả hình ảnh và cho biết ý
nghĩa của hình ảnh đó.

Hình 4. Quyền lực của các tổ chức
độc quyền ở Mỹ (Tranh biếm họa)

Trên mình mãng xà có
chữ

“Monopoly”

(độc

quyền) với cái đuôi dài
quấn chặt vào nhà trắng,
đang há miệng đe dọa
nuốt chửng cả người dân.

Quyền lực của các tổ chức
độc quyền Mỹ câu kết chặt
chẽ và chi phối nhà nước tư
Người dân

Các tổ chức độc quyền

sản, thống trị và khống chế
đời sống của người dân.

THẢO LUẬN NHÓM
Các em hãy đọc Tư liệu và thông
tin trong mục 2c SGK tr.16, 17 và
trả lời câu hỏi:
• Trình bày sự phát triển của chủ
nghĩa tư bản từ tự do cạnh tranh
sang độc quyền.
• Nêu các đặc điểm của chủ nghĩa
tư bản độc quyền.

• Là một hình thức của chủ nghĩa tư bản nhà

Khái niệm:

nước, nhà nước là doanh nghiệp độc quyền duy
nhất chi phối các hoạt động trong nền kinh tế.

Đặc điểm:
Hình thành các

Tập trung

Tư bản tài

sản xuất và

chính và

Xuất khẩu

các tổ chức

bọn đầu sỏ

tư bản

độc quyền

tài chính

tổ chức độc
quyền quốc tế,
phân chia ảnh
hưởng kinh tế.

Các cường
quốc phân
chia lãnh
thổ thế giới

Quyền lực của các tổ chức độc quyền ở Mỹ
(tranh biếm họa)

Bản vị vàng hình thành nên cơ sở
tài chính của nền kinh tế quốc tế
từ năm 1870 đến năm 1914.

Vận tải kinh tế biển

Đại diện cho Công ty Standard Oil

Chính trị
nước Mỹ

Công nghiệp
thép, đồng

•

Ý nghĩa: mức độ thao túng và tầm ảnh hưởng
to lớn của công ty độc quyền đối với nền kinh
tế, đời sống chính trị, xã hội của nước Mỹ.

Người dân trong xã hội Mỹ

STANDARD
“Ở Hoa Kì năm 1908, 7 tơ -rớt đầu tiên nắm được hay kiểm soát 1 638 công ti…Standard

OIL

Oil, do Rốc-cơ-pheo-lơ sáng lập năm 1870, lúc đầu chỉ lọc 4% sản lượng dầu mỏ ở Mỹ,
nhưng đến năm 1879 đã kiểm soát 90% các nhà máy lọc dầu và đến năm 1905 kiểm
soát 85% thương mại quốc gia và 90% xuất khẩu”.

(Mi-xen Bô, Lịch sử chủ nghĩa từ 1500 đến 2000, Sdd, tr236 – 237)

• Trong những năm cuối TK XIX – đầu
TK XX, quá trình tập trung tư bản diễn
ra trong sản xuất nông nghiệp, lĩnh
vực ngân hàng.
• Các ngân hàng trở thành nhóm độc
quyền sử dụng vốn, tư liệu sản xuất,
nguyên liệu của tất cả các nhà tư bản.
• Sự câu kết giữa tư bản ngân hàng và
tư bản công nghiệp dẫn đến sự ra đời
của tư bản tài chính.

Trái phiếu của Tổng công ty Thép Hoa Kỳ ngày 30/12/1924 một “công ty tơ-rớt” nổi bật ở Hoa Kỳ

BÀI HỌC KẾT THÚC!
CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ
LẮNG NGHE!