KHỞI ĐỘNG

Em hãy cho biết đặc điểm chung của các công ty này là gì?

BÀI 2:
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN
(TIẾT 2)

BÀI 2: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN
2. Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản
b. Sự mở rộng và phát triển của chủ nghĩa tư bản
Trình bày những sự biểu hiện và phát triển của chủ nghĩa
tư bản?

Nửa đầu thế kỉ XIX, tại hàng loạt các thuộc địa của thực dân Tây
Ban Nha và Bồ Đào Nha ở khu vực Mỹ La-tinh đã bùng nổ phong
trào đấu tranh giành độc lập, đưa đến sự thành lập các quốc gia
tư sản mới.

Mỹ đã áp dụng Học thuyết Mơn-rô để tạo ảnh hưởng ở khu vực Mỹ La-tinh, gạt bỏ
ảnh hưởng của các nước châu Âu ra khỏi khu vực này.

Ở châu Á, cuộc Duy tân Minh Trị bắt đầu từ
năm 1868, đưa Nhật Bản từ một nước phong
kiến trở thành nước tư bản chủ nghĩa.

Ở Trung Quốc, Cách mạng Tân Hợi (1911) đã lật
đổ triều đại Mãn Thanh, chấm dứt chế độ quân
chủ chuyên chế tồn tại lâu đời ở Trung Quốc đã
mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển.

Trong những năm cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, sự phát triển của
chủ nghĩa tư bản cùng với hệ thống thuộc địa rộng lớn đã mở rộng
phạm vi ảnh hưởng của chủ nghĩa tư bản trên khắp thế giới.

Lược đồ các nước đế quốc và thuộc địa

BÀI 2: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN
2. Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản
b. Sự mở rộng và phát triển của chủ nghĩa tư bản

Trong thế kỉ XIX, sau các cuộc cách mạng tư sản ở châu
Âu và Bắc Mỹ, chủ nghĩa tư bản tiếp tục quá trình phát
triển và mở rộng ở các khu vực khác nhau trên thế giới.

BÀI 2: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN
2. Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản
b. Sự mở rộng và phát triển của chủ nghĩa tư bản
c. Chủ nghĩa tư bản từ tự do cạnh tranh sang độc quyền

HOÀN THÀNH BẢNG SAU (HOẠT ĐỘNG NHÓM)
Nội dung
Thời gian
Cơ sở
Biểu hiện

NỘI DUNG
Thời Từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển
gian sang giai đoạn độc quyền.
Cơ sở

Biểu
hiện

Chủ nghĩa tư bản độc quyền
Chủ nghĩa tư bản độc quyền
là một hình thức của chủ
nghĩa tư bản nhà nước, trong
đó nhà nước được coi là một
doanh nghiệp độc quyền duy
nhất chi phối hầu hết các hoạt
động sản xuất và phân phối
hàng hoá trong nền kinh tế.

A-đam Xmit (1723 – 1790) là
nhà kinh tế học người Xcốt-len,
được gọi là “cha đẻ của Kinh tế
học Ông có tác phẩm nổi tiếng
là "Tìm hiểu về bản chất và
nguồn gốc của cải của các quốc
gia" (1776). Ông có lí thuyết về
mô hình cạnh tranh tự do cùng
quan điểm về “bàn tay vô hình
nhằm chỉ sự chi phối của quy
luật thị trường vào kinh tế,

NỘI DUNG
Thời Từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển
gian sang giai đoạn độc quyền.
Cơ sở - Sự tiến bộ trong khoa học-kĩ thuật đạt được nhiều thành tựu.
- Nguồn nguyên liệu khai thác từ thuộc địa
- Các nước tư bản mở rộng xuất bản tư bản, đẩy mạnh hoạt
động ngân hàng, tài chính.

Biểu
hiện

XUẤT KHẨU TƯ BẢN CỦA TƯ SẢN ANH

Thấp hơn

Cao hơn

Bản đồ cho vay, đầu
tư ra nước ngoài của
Pháp

10%
10%
10%
10%
1%

Hơn
50%

Nga

Thuộc địa
Trung Âu, Mỹ La-tinh
Thổ Nhĩ Kỳ
Các nước Cận Đông

NỘI DUNG
Thời
gian

Từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển
sang giai đoạn độc quyền.

Cơ sở

- Sự tiến bộ trong khoa học-kĩ thuật đạt được nhiều thành tựu.
- Nguồn nguyên liệu khai thác từ thuộc địa
- Các nước tư bản mở rộng xuất bản tư bản, đẩy mạnh hoạt động
ngân hàng, tài chính.

Biểu
hiện

Các hình thức như: Các-ten (hợp nhất nhằm phân chia thị trường
tiêu thụ, xác định quy mô sản xuất và giá cả ở Đức); Xanh-đi-ca
(thống nhất về tiêu thụ sản phẩm ở Nga, Pháp); Tơ-rớt (thống nhất
cả sản xuất và tiêu thụ vào tay một nhóm lũng đoạn ở Mỹ).

NĂM ĐẶC TRƯNG CỦA CHỦ NGHĨA ĐẾ QUỐC
1. Sự tập trung sản xuất và tư bản đạt tới mức độ phát triển rất cao, tạo
thành những tổ chức lũng đoạn có một vai trò quyết định trong sinh hoạt
kinh tế.
2. Sự dung hợp tư bản ngân hàng với tư bản công nghiệp thành tư bản
tài chính.
3. Việc xuất khẩu tư bản trở thành đặc biệt quan trọng.
4. Sự hình thành những khối liên minh tư bản độc quyền chia nhau thế
giới.
5. Việc các cường quốc tư bàn lớn nhất đã chia nhau xong đất đai trên
thế giới.
(Theo Lê-nin Toàn tập, tập 27, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2005, trang 383)

Tơ-rớt là việc thống nhất cả sản
xuất và tiêu thụ vào tay một
nhóm
lũng
Đây là bức tranh về một
con mãng
xà đoạn ở Mỹ.
khổng lồ, trên mình có từ monopoly
(độc quyền), có đuôi rất dài quần chặt
vào Nhà Trắng (nơi ở và làm việc của
tổng thống Mỹ – đại diện cho quyền
lực của nhà nước tư bản Mỹ), đang há
to miệng đe doạ nuốt chửng người
dân. Bức tranh thể hiện quyền lực của
các công ty độc quyền Mỹ, cấu kết
chặt chẽ và chỉ phối nhà nước tư sản.

“Vua dầu lửa”

“Vua thép”

“Vua ô tô”-

J.D.Rốc-phe-lơ

J.P.Moóc-gan

Henry For

(1839-1937)

(1837-1913)

(1863-1947)

Tổ chức độc quyền
Tổ chức độc quyền là sự liên
minh giữa các nhà tư bản lớn
để tập trung vào tay mình
phần lớn việc sản xuất hoặc
tiêu thụ một số hàng hoá nào
đó nhằm thu lợi nhuận cao.
Một công ti độc quyền ở Mỹ được mô tả như một
con bạch tuộc trong một bộ phim hoạt hình (1904)

BÀI 2: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN
2. Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản
b. Sự mở rộng và phát triển của chủ nghĩa tư bản
c. Chủ nghĩa tư bản từ tự do kinh doanh sang độc quyền

- Từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX, chủ nghĩa tư
bản chuyển sang giai đoạn độc quyền.
- Sự phát triển của các tổ chức độc quyền tạo ra cơ sở
vật chất cho bước chuyển của chủ nghĩa tư bản từ tự do
cạnh tranh sang độc quyền.

LUYỆN TẬP

AI LÀ
TRIỆU PHÚ

B
A

C

D

$200

Chủ nghĩa tư bản từ tự do cạnh tranh sang độc
quyền vào khoảng thời gian nào?
A. Giữa thế kỉ XIX đến
cuối thế kỉ XIX

B. Cuối thế kỉ XIX đến
đầu thế kỉ XX

C. Cuối thế kỉ XIX đến
đầu thế kỉ XXI

D. Cuối thế kỉ XX đến
đầu thế kỉ XXI

B C D
$400

A

Tơ – rớt là hình thức tổ chức độc quyền phổ biến ở
nước:
A.  Anh

B. Đức

C. Pháp

D. Mỹ

D

A
B C

$600

Một trong những cơ sở để chủ nghĩa
tư bản chuyển từ tự do cạnh tranh
sang độc quyền là
A. Sự tiến bộ về khoa
học-kĩ thuật

B. Các phát kiến địa lý
mới

C. Chiến tranh

D. Thiên tai xảy ra
thường xuyên

C D
$2000

A B

Xanh-đi-ca là hình thức tổ chức độc quyền tiêu biểu ở
nước:
A.  Anh và Pháp

B. Đức và Mỹ

C. Pháp và Anh

D. Đức và Pháp

D. VẬN DỤNG

VẬN DỤNG

Tìm hiểu thông tin từ
sách, báo, internet, hãy
giới thiệu một số công
ty độc quyền ở các
nước trên thế giới hiện
nay?