Giới Thiệu Chung

Khu di tích địa đạo Củ Chi thuộc xã Phú
Mỹ Hưng, huyện Củ Chi, cách trung tâm Tp.
Hồ Chí Minh 70km về phía tây bắc.
Hệ thống địa đạo chủ yếu tập trung ở ấp
Phú Hiệp thuộc xã Phú Mỹ Hưng.
Địa đạo Bến Đình và địa đạo Bến Dược là
những di tích thuộc hệ thống địa đạo Củ Chi.
Đây là công trình độc đáo với những
đường hầm sâu trong lòng đất gồm nhiều tầng,
nhiều ngõ ngách như mạng nhện dài trên
200km.

Hệ thống địa đạo bao gồm bệnh xá,
nhiều phòng ở, nhà bếp, kho chứa, phòng
làm việc, hệ thống đường ngầm dưới
lòng đất.
Trong Chiến dịch Tết Mậu Thân 1968,
Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam
Việt Nam đã sử dụng hệ thống địa đạo
này để tấn công Sài Gòn.

Lịch Sử Hình Thành

Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp,
quân và dân hai xã Tân Phú Trung và Phước
Vĩnh An đã đào những đoạn hầm ngắn, cấu trúc
đơn giản dùng để ẩn nấp tránh các cuộc bố ráp
càn quét của quân đội Pháp và để cung cấp nơi
trú ẩn cho quân Việt Minh.
Mỗi xã đào một địa đạo riêng, sau đó các địa đạo
đã được nối liền nhau tạo thành một hệ thống
địa đạo liên hoàn, phức tạp, về sau phát triển
rộng ra và trở thành nơi che giấu lực lượng, khi
chiến đấu có thể liên lạc, hỗ trợ nhau.
Trong thời gian từ 1961–1965, khi cuộc
kháng chiến chống đế quốc Mỹ bước sang giai
đoạn quyết liệt, các xã phía Bắc Củ Chi đã hoàn
thành tuyến địa đạo trục gọi là "xương sống"

Trước sự tấn công ác liệt của Mỹ - ngụy,
Khu ủy Sài Gòn – Gia Định và Huyện ủy Củ
Chi đã lãnh đạo nhân dân và lực lượng vũ trang
quyết tâm bám trụ chiến đấu, bảo vệ vùng căn
cứ cách mạng chiến lược quan trọng.
Phong trào đào địa đạo ngày càng phát
triển rầm rộ khắp nơi, nhân dân Củ Chi nô nức
tham gia kiến tạo đường hầm đánh giặc, bất
chấp đạn bom, mưa nắng, xây dựng “xã ấp
chiến đấu” thiết lập “vành đai diệt Mỹ”.

Bằng phương tiện dụng cụ thô sơ là lưỡi cuốc
và chiếc ki xúc đất bằng tre, quân và dân Củ Chi
đã tạo nên công trình đồ sộ với hàng trăm km
đường hầm dọc ngang trong lòng đất, nối liền
các xã ấp với nhau như một “làng ngầm”.
Một khối lượng lớn đất được đem đổ xuống
những hố bom ngập nước, đắp thành ụ mối, đổ
ra đồng ruộng cày bừa, trồng hoa màu lên
trên…chỉ một thời gian là mất dấu vết.
Đến năm 1965, có khoảng 200km địa đạo đã
được đào. Địa đạo Củ Chi đã trở thành mối
nguy hiểm thường trực đối với địch trong suốt
cuộc chiến tranh.

Cấu Trúc Địa Đạo

Hệ thống địa đạo chạy ngoắt ngoéo trong
lòng đất, từ đường “xương sống” tỏa ra vô số
nhánh dài ngắn, ăn thông với nhau, hoặc độc
lập chấm dứt tùy theo địa hình.
Có nhiều nhánh trổ ra sông Sài Gòn, để
khi bị tình thế nguy kịch, có thể vượt qua sông
sang vùng căn cứ Bến Cát (Bình Dương).
Những nơi giao nhau hoặc sắp vào miệng
hầm, địa đạo hẹp dần, có khi phải trườn hoặc
chui vào miệng hầm. Những giao điểm đặc biệt
của địa đạo có chốt an toàn.

Hệ thống địa đạo gồm 3 tầng, ăn thông
với nhau.
- Tầng một cách mặt đất 3m, chống được đạn
pháo và sức nặng của xe tăng, xe bọc thép.
- Tầng 2 cách mặt đất 5m, có thể chống được
bom cỡ nhỏ.
- Còn tầng cuối cùng cách mặt đất 8-10m hết
sức an toàn.

Địa đạo được chia làm 3 khu: Khu trung
tâm dành cho các cán bộ lãnh đạo cao cấp. Khu
bên trái nơi đóng quân của tiểu đoàn Vinh
Quang (đội phòng vệ). Khu bên phải gồm hầm
văn phòng và hầm hội họp.
Điểm nổi bật của khu địa đạo ở Phú Mỹ
Hưng là các hầm âm trong lòng đất. Những căn
hầm xây dựng cho văn phòng, y tế, hậu cần, cơ
yếu, văn nghệ...
Địa đạo nối các hầm thường vòng vèo qua
một chốt bảo vệ. Tất cả những hầm này đều xây
dựng trong khu vực đất rắn pha đá sỏi.

Nóc hầm được làm bằng các tấm bê tông lát ngang, sau đó
lấp kín hoàn toàn bên trên. Đối với hầm hình chữ A, hai
bên vách có giàn cây chịu lực có thể mắc võng nằm. Ngoài
ra còn có một số hầm được trét xi-măng chống thấm.
Miệng địa đạo thường lẫn trong bụi rậm, gò mối, kích
thước vừa vặn một người chui vào. Nắp hầm là mảnh gỗ
khỏa cỏ tươi, chụp vừa miệng hầm.
Dọc theo đường hầm có lỗ thông hơi, được ngụy trang kín
đáo và trổ lên trên mặt đất bằng nhiều cửa bí mật trong
các bụi rậm.
Dưới những khúc địa đạo ở khu vực hiểm yếu, có đặt
hầm chông, hố đinh, cạm bẫy… Kẻ lạ bước lên, lập tức
rơi xuống bẫy.

Một số kiểu bẫy chông

Chung quanh cửa hầm lên xuống được bố
trí nhiều hầm chông, hố đinh, mìn trái (gọi là tử
địa), có cả mìn lớn chống tăng và mâm phóng lựu
đạn chống máy bay trực thăng đổ chụp, nhằm
tiêu diệt, ngăn chặn quân địch tới gần.
Một chiến tuyến vững chắc tạo thành vòng
cung bảo vệ khu trung tâm là hệ thống giao
thông hào xen kẽ ụ chiến đấu.
Liên hoàn với địa đạo có các hầm rộng để
nghỉ ngơi sau khi chiến đấu, mắc võng được. Có
các nơi dự trữ vũ khí, lương thực, thực phẩm,
nước uống, có giếng nước, bếp Hoàng Cầm,
hầm làm việc của các vị lãnh đạo, chỉ huy, hầm
giải phẩu, nuôi dưỡng thương binh, hầm chữa A
vững chắc cho phụ nữ, người già, trẻ em trú ẩn.

Bếp Hoàng Cầm là bếp nấu ăn,
được thiết kế rất khéo léo để khói bếp
được lọc qua nhiều lớp đến khi thoát ra
bên ngoài chỉ còn là một làn sương mờ
ảo, bay là là mặt đất khiến cho máy bay
địch từ trên cao không thể phát hiện
được.

Vào thời kỳ đánh phá ác liệt, mọi hoạt động của
lực lượng chiến đấu và sinh hoạt của nhân dân đều diễn
ra lòng đất. Nhưng thực tế ở trong địa đạo cũng hết sức
gian khổ. Bởi:
- Trong lòng đất tối đen, chật hẹp, đi lại rất khó
khăn, phần lớn đi khom hoặc bò.
- Đường hầm có nơi ẩm ướt và ngột ngạt do thiếu
dưỡng khí và ánh sáng.
- Vào mùa mưa, lòng đất lại phát sinh nhiều thứ
côn trùng độc hại, nhiều nơi có cả rắn rết…
- Hằng ngày việc lên xuống qua miệng hầm mà
vẫn giữ bí mật cho địa đạo là 1 chuyện hết sức phức tạp.

Mỹ - Ngụy nhận ra rằng các lực lượng
chiến đấu đều xuất phát từ dưới đường
hầm và các công sự nên chúng quyết tâm
phá hủy hệ thống địa đạo lợi hại này.
Quân đội Mỹ và quân lực Việt Nam Cộng
Hoà đã liên tục tấn công vào hệ thống địa
đạo bằng đủ biện pháp như: ném bom, thổi
hơi ngạt, bơm nước vào địa đạo...

Trong suốt một thời gian dài,
chúng liên tục tấn công, đánh phá vùng
căn cứ và hệ thống địa đạo hết sức khốc
liệt. Chủ yếu là năm thủ đoạn sau:
1. Dùng nước phá địa đạo.

Trong suốt một thời gian dài, chúng
liên tục tấn công, đánh phá vùng căn cứ
và hệ thống địa đạo hết sức khốc liệt.
Chủ yếu là năm thủ đoạn sau:
1. Dùng nước phá địa đạo.
2. Dùng đội quân chuyên phá hầm vào
địa đạo.

Trong suốt một thời gian dài, địch liên tục tấn
công, đánh phá vùng căn cứ và hệ thống địa đạo
hết sức khốc liệt. Chủ yếu là năm thủ đoạn sau:
1. Dùng nước phá địa đạo.
2. Dùng đội quân chuyên phá hầm vào địa đạo.
3. Dùng chó nghiệp vụ đánh phá địa đạo.
4. Dùng xe cơ giới ủi phá địa đạo.
5. Gieo cỏ phá địa hình.