BỘ SÁCH CÁNH DIỀU

GIÁO VIÊN: HUỲNH THỊ MINH DIỄM

BÀI 26

TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH
DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. Quá trình trao đổi nước ở động vật
II. Dinh dưỡng ở động vật
III. Vận dụng trao đổi chất và chuyển hoá năng
lượng vào thực tiễn

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật

Động vật có nhu cầu nước như
thế nào?

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật
1. Nhu cầu nước của cơ thể động vật và người



Động vật có nhu cầu nước khác nhau,
phụ thuộc vào loài, kích thước cơ thể, độ
tuổi, thức ăn, nhiệt độ của môi trường,
cường độ hoạt động của cơ thể…

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật

Từ thông tin bảng 26.1,
nhận xét về nhu cầu nước
ở một số động vật. ?

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật



Nhu cầu nước của mỗi loài
động vật là khác nhau. Cùng
một cơ thể động vật nhu cầu
nước sẽ khác nhau ở những
nhiệt độ khác nhau. Nhiệt độ
càng cao thì nhu cầu nước
của động vật tăng lên

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật

Tại sao nhu cầu nước lại
khác nhau giữa các động
vật và ở các nhiệt độ
khác nhau?

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật

Mỗi loài động vật có kích thước
khác nhau, điều kiện môi
trường sống khác nhau… nên
nhu cầu nước khác nhau.

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật

Điều gì xảy ra nếu mỗi ngày chỉ
cung cấp cho bò lấy sữa lượng
nước như nhu cầu nước của bò
lấy thịt?

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật

Nhu cầu nước của bò lấy sữa
cao hơn bò lấy thịt, nếu chỉ
cung cấp cho bò lấy sữa lượng
nước như bò lấy thịt thì lượng
sữa thu được sẽ ít đi.

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật



* Nhu cầu nước của cơ thể con người:
+ Nước chiếm 60 – 70% khối lượng cơ thể người -> Nước cần
thiết cho con người.
+ Mỗi ngày, người trưởng thành cần khoảng 2 lít nước, trẻ nhỏ
cần 1 lít nước.
+ Để đảm bảo đủ nước, cần uống đủ nước, ăn thêm các loại rau
xanh và hoa quả mọng nước.

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật

2. Con đường trao đổi nước ở động vật và người

Quan sát hình 26.1, em hãy mô tả con đường trao đổi
nước ở người?

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật

2. Con đường trao đổi nước ở động vật và người

- Nguồn nước cung cấp cho con người: thức ăn và nước uống.
- Nước thải ra qua: hơi thở, bốc hơi qua da, mồ hôi, nước tiểu, nước trong
phân.
- Con đường đi của nước: từ thức ăn, nước uống → ống tiêu hóa→ hấp thụ
vào máu → Các tế bào và cơ quan → Bài tiết ra khỏi cơ thể.

2. Con đường trao đổi nước ở động vật và người



- Con đường trao đổi nước ở động vật và người trải qua 3 giai
đoạn:
+ Giai đoạn 1: Lấy vào (nước uống và nước trong thức ăn)
+ Giai đoạn 2: Sử dụng (Cơ thể sử dụng để trao đổi chất và các
hoạt động sống).
+ Giai đoạn 3: Thải ra (hơi thở, bốc hơi qua da, mồ hôi, nước tiểu
và nước trong phân).

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật
Nêu các biện pháp đảm bảo đủ nước cho cơ thể mỗi ngày?

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật

Một số pháp biện pháp đảm bảo đủ nước cho cơ thể mỗi ngày:
- Mỗi người trưởng thành cần cung cấp cho cơ thể từ 1,5 đến 2 lít
nước mỗi ngày.
- Uống nước ngay khi cảm thấy khát.
- Ăn nhiều loại quả mọng nước.
-Chế độ ăn uống hợp lí, đầy đủ dinh dưỡng.
- Truyền nước khi cần

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật

Trong trường hợp nào phải truyền nước cho cơ thể?

Cần truyền nước cho cơ thể khi cơ thể bị mất nước
nghiêm trọng, mất nước đột ngột như tiêu chảy, sốt cao…
mà không thể ăn, uống được.

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật

Ở người, ra mồ hôi có ý nghĩa gì với cơ thể?

Giúp cơ thể cân bằng nhiệt, thải các chất độc hại ...

I- Quá trình trao đổi nước ở động vật
Vì sao ta cần uống nhiều nước hơn khi trời nắng hoặc
khi vận động mạnh?
Vì nước là môi trường hòa tan các chất, xảy ra các phản
ứng sinh hóa trong cơ thể. Khi trời nắng hoặc vận động
mạnh nước sẽ bị tiêu hao vì vậy cần uống nhiều nước

II- Dinh dưỡng ở động vật
1. Nhu cầu dinh dưỡng ở động vật

Em cho biết nhu cầu dinh dưỡng là gì? Nhu cầu dinh
dưỡng phụ thuộc vào những yếu tố nào?
- Nhu cầu dinh dưỡng là lượng thức ăn mà động vật cần thu nhận hàng
ngày để xây dựng cơ thể và duy trì sự sống.
- Nhu cầu dinh dưỡng phụ thuộc vào mỗi loài, lứa tuổi, giai đoạn phát
triển cơ thể và cường độ hoạt động của cơ thể.
Ví dụ: Trẻ em có nhu cầu dinh dưỡng cao hơn người già, người lao
động nặng nhọc có nhu cầu dinh dưỡng cao hơn người lao động nhẹ…

II- Dinh dưỡng ở động vật
1. Nhu cầu dinh dưỡng ở động vật

Dựa vào loại thức ăn, động vật được chia thành những
nhóm nào? Hãy phân chia những động vật sau và các nhóm
khác nhau: trâu, lợn, gà, chó, dê, cừu, người, hổ, sói.
Dựa vào loại thức ăn động vật được chia thành các nhóm sau:
+ Đông vật ăn thực vật (động vật ăn cỏ): trâu, dê, cừu…
+ Động vật ăn động vật (động vật ăn thịt): chó, hổ, sói…
+ Động vật ăn tạp: gà, lợn, con người…

II- Dinh dưỡng ở động vật
1. Nhu cầu dinh dưỡng ở động vật


- Nhu cầu dinh dưỡng là lượng thức ăn mà động vật cần

thu nhận vào hằng ngày để xây dựng cơ thể và duy trì sự
sống.
- Nhu cầu dinh dưỡng phụ thuộc vào loài, lứa tuổi, giai
đoạn phát triển cơ thể, cường độ hoạt động.
- Động vật dinh dưỡng kiểu dị dưỡng.

II- Dinh dưỡng ở động vật
2. Con đường thu nhận, tiêu hóa thức ăn, hấp thụ chất dinh dưỡng và
thải bã

Quan sát hình 26.2, mô tả con đường thu nhận và tiêu
hóa thức ăn, hấp thu chất dinh dưỡng và thải bã ở
người?

II- Dinh dưỡng ở động vật

2. Con đường thu nhận, tiêu hóa thức ăn, hấp thụ chất dinh dưỡng và
thải bã

Con đường thu nhận, tiêu hóa, hấp thụ và thải bã ở người:
Miệng thu nhận thức ăn, nghiền nhỏ và đẩy thức ăn xuống thực quản, rồi đến dạ dày. Dạ
dày nhào trộn thức ăn thành dạng lỏng và tiêu hóa một phần. Ở ruột non, thức ăn được
tiêu hóa và chất dinh dưỡng được hấp thụ. Khi đi qua ruột già, hỗn hợp dịch lỏng được
hấp thụ lại nước và chuyển thành chất thải rắn.Thông qua trực tràng và hậu môn chất thải
rắn được thải ra ngoài.

II- Dinh dưỡng ở động vật

Quan sát hình 26.3,
phân biệt các giai đoạn:
thu nhận, tiêu hóa thức
ăn, hấp thụ chất dinh
dưỡng và thải bã ở
người?

II- Dinh dưỡng ở động vật

- Giai đoạn thu nhận: Miệng thu nhận thức ăn → nghiền nhỏ thức ăn và
đẩy xuống thực quản → Thực quản vận chuyển thức ăn xuống dạ dày.
- Giai đoạn tiêu hóa thức ăn, hấp thụ chất dinh dưỡng: Chỉ một lượng rất
nhỏ thức ăn được tiêu hóa ở miệng sau đó được tiêu hóa 1 phần ở dạ dày
→ ruột non là nơi tiêu hóa hoàn toàn thức ăn và diễn ra sự hấp thụ các chất
dinh dưỡng.
- Giai đoạn thải bã: thực hiện ở ruột già. Ruột già hấp thụ lại nước chuyển
chất thải dạng lỏng thành chất thải rắn đẩy đến trực tràng (chứa phân) và
đẩy ra ngoài cơ thể theo hậu môn.

II- Dinh dưỡng ở động vật

2. Con đường thu nhận, tiêu hóa thức ăn, hấp thụ chất dinh dưỡng và
thải bã

Thức ăn đã tiêu hóa
(chất dinh dưỡng) đi
đến các bộ phận khác
nhau của cơ thể theo
con đường nào?

- Động vật đơn bào: vận chuyển các
chất qua thành cơ thể.
- Động vật có cấu trúc cơ thể phức
tạp: có hệ vận chuyển các chất là hệ
tuần hoàn.

II- Dinh dưỡng ở động vật

2. Con đường thu nhận, tiêu hóa thức ăn, hấp thụ chất dinh dưỡng và
thải bã



- Con đường thu nhận và tiêu hóa thức ăn trong ống tiêu hóa ở người:
+ Miệng thu nhận thức ăn, nghiền nhỏ và đẩy xuống thực quản.
+ Thực quản vận chuyển thức ăn xuống dạ dày.
+ Dạ dày nhào trộn thức ăn, tạo thành hỗn lợp lỏng, tiêu hóa một phần
thức ăn.
+ Ruột non tiêu hóa hoàn toàn thức ăn và hấp thụ các chất vào máu.
+ Ruột già hấp thụ nước và một số chất còn lại, tạo phân và các chất khí.
+ Trực tràng nơi chứa phân trước khi thải ra ngoài.
+ Hậu môn thải phân và các chất khí ra khỏi cơ thể.

II- Dinh dưỡng ở động vật

3. Con đường vận chuyển các chất ở động vật

Mô tả con đường
vận chuyển các chất
thông qua hệ tuần
hoàn ở cơ thể
người?

II- Dinh dưỡng ở động vật
- Các chất trong cơ thể động vật được
thực hiện nhờ hệ tuần hoàn.
- Ở người có 2 vòng tuần hoàn:
+ Vòng tuần hoàn lớn: máu đỏ tươi (giàu
O2 và chất dinh dưỡng) được tim bơm đi
nuôi cơ thể. Tại các tế bào, mô, cơ quan,
máu nhận các chất bài tiết và CO2 thành
máu đỏ thẫm và trở về tim.
+ Vòng tuần hoàn nhỏ: Máu đỏ thẫm
(nghèo O2) được tim bơm lên phổi, tại
đây máu nhận O2 và thải CO2 trở thành
máu đỏ tươi (giàu O2) về tim.

II- Dinh dưỡng ở động vật

3. Con đường vận chuyển các chất ở động vật



- Động vật đơn bào: vận chuyển các chất qua thành cơ thể.
- Động vật có cấu trúc cơ thể phức tạp: có hệ vận chuyển các chất là hệ
tuần hoàn.
- Ở người, con đường vận chuyển các chất được qua 2 vòng tuần hoàn:
vòng tuần hoàn lớn và vòng tuần hoàn nhỏ.

III- Vận dụng trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng vào thực tiễn
1. Xây dựng chế độ dinh dưỡng và đủ chất và đủ lượng

Chế độ dinh dưỡng của một người phụ thuộc vào
những yếu tố nào?
Chế độ dinh dưỡng của một người phụ
thuộc vào mức độ hoạt động, giới tính
và độ tuổi

III- Vận dụng trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng vào thực tiễn
Thế nào là chế độ dinh
dưỡng đủ chất và đủ
lượng? Vì sao cần xây
dựng chế độ dinh dưỡng
đủ chất và đủ lượng?
- Chế độ dinh dưỡng đủ chất và đủ
lượng là đảm bảo cân bằng giữa ba
nguồn ( carbohyđrate, protein và lipid),
vitamin và chất khoáng trong chế độ ăn
- Cần xây dựng chế độ dinh dưỡng đủ
chất và đủ lượng để giúp cung cấp đủ
các chất, năng lượng theo nhu cầu dinh
dưỡng của cơ thể

III- Vận dụng trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng vào thực tiễn
Vì sao cần phải phối hợp nhiều loại
thức ăn? Kể tên các loại thực phẩm
chứa nhiều chất đạm, chất béo và
vitamin ?
- Để cung cấp đủ chất dinh dưỡng cho nhu
cầu của cơ thể.
- Thức ăn giàu chất đạm: thịt, cá , trứng,
sữa…; thức ăn giàu chất béo: dầu ăn, các
loại hạt…; thức ăn giàu vitamin: rau, củ,
quả…

III- Vận dụng trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng vào thực tiễn
1. Xây dựng chế độ dinh dưỡng và đủ chất và đủ lượng



- Chế độ dinh dưỡng và đủ lượng giúp cung cấp đầy đủ các chất,
năng lượng cho cơ thể.
- Chế độ dinh dưỡng đủ chất đảm bảo cân bằng các chất trong chế
độ ăn.
- Chế độ dinh dưỡng của mỗi người khác nhau, phụ thuộc vào giới
tính, mức độ hoạt động và độ tuổi.
- Ăn thiếu hoặc thừa chất dinh dưỡng sẽ có hại cho cơ thể (suy
dinh dưỡng hoặc thừa cân, béo phì).

III- Vận dụng trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng vào thực tiễn
2. Phòng, tránh một số bệnh do dinh dưỡng và vệ sinh không hợp lí
Nêu một số bệnh do chế độ dinh dưỡng, vệ sinh ăn uống
chưa hợp lí ở địa phương em và biện pháp phòng, tránh
theo gợi ý bảng 26.2

III- Vận dụng trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng vào thực tiễn
2. Phòng, tránh một số bệnh do dinh dưỡng và vệ sinh không hợp lí


Tên bệnh
Trẻ em bị suy dinh dưỡng
Trẻ em bị thừa cân béo phì

Biện pháp phòng tránh
Ăn đủ, cân đổi các chất và đa đạng các loại thức
ăn…
Chế độ ăn uống hợp lí, tăng cường tập TDTT…

Trẻ em bị tiêu chảy do ăn uống Vệ sinh trong ăn uống: ăn chín, uống sôi, rửa tay
trước khi ăn…

III- Vận dụng trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng vào thực tiễn
- Bệnh thường gặp và nguyên nhân
+ Thiếu dinh dưỡng có thể dẫn đến còi xương, suy dinh dưỡng.
+ Thừa dinh dưỡng có thể dẫn đến béo phì, các bệnh tim mạch, tiểu
đường, huyết áp
+ Tiêu chảy…do không vệ sinh trong ăn uống, ăn các đồ ăn ôi , thiu…
- Biện pháp phòng tránh:
+ Thực hiện chế độ dinh dưỡng đủ chất, đủ lượng: Ăn đủ, cân đối các
chất và đa dạng các loại thức ăn
+ Tham gia các hoạt động TDTT
+ Thực hiện vệ sinh ăn uống: rửa tay sạch trước khi ăn, ăn chín uống sôi;
+ Tuyên truyền giáo dục vệ sinh an toàn thực phẩm, sử dụng nước sạch

GHI NHỚ

- Thế nào là thực phẩm sạch và an toàn? Làm thế nào
để thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm?
- Tìm hiểu các biện pháp tuyên truyền giáo dục vệ
sinh an toàn thực phẩm và sử dụng nước sạch ở địa
phương

- Thiết kế một bữa ăn đầy đủ dinh dưỡng cho gia đình
hằng ngày hoặc trong gia đình có người bị bệnh mới
khỏi.