TRƯỜNG THCS VĨNH HANH
KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8

Tại sao mỗi người lại có kích thước và vóc dáng khác nhau? Nhờ đâu
mà cơ thể người có thể di chuyển, vận động được?

Vậy hệ vận động có cấu
tạo như thế nào để phù
hợp với chức năng của
chúng? Tại sao chúng ta
phải thường xuyên luyện
tập thể dục, thể thao?
Điều gì sẽ xảy ra khi một
trong các cơ quan trong
hệ

vận

động

bị

tổn

BÀI 28
HỆ VẬN ĐỘNG Ở NGƯỜI

NỘI DUNG BÀI HỌC
I

Sự phù hợp giữa cấu tạo và chức năng của hệ vận động

II

Sự phối hợp hoạt động của cơ – xương – khớp

III

Bảo vệ hệ vận động

IV

Thực hành sơ cứu và băng bó cho người bị gãy xương

I
SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU
TẠO VÀ CHỨC NĂNG
CỦA HỆ VẬN ĐỘNG

KĨ THUẬT MẢNH GHÉP
Vòng 1

Hình thành
nhóm chuyên
gia

• Nhóm 1, 2: Tìm hiểu về
xương.
• Nhóm 3, 4: Tìm hiểu về
khớp.
• Nhóm 5, 6: Tìm hiểu về cơ
vân.

Vòng 2

Hình thành
nhóm mảnh
ghép

• GV ghép (nhóm 1, nhóm 3,
nhóm 5) và (nhóm 2, nhóm
4, nhóm 6) để chia sẻ
thông tin, cùng thảo luận
hoàn thành Phiếu học tập và
trả lời câu hỏi

KĨ THUẬT MẢNH GHÉP
Vòng 1

Hình thành nhóm
chuyên gia

• Nhóm 1, 2: Tìm hiểu về xương.
• Nhóm 3, 4: Tìm hiểu về khớp.
• Nhóm 5, 6: Tìm hiểu về cơ vân.

BÀI 28: HỆ VẬN ĐỘNG Ở NGƯỜI

Hệ vận động ở người gồm những bộ phận nào?

Hệ cơ

Bộ xương

1. Cấu tạo của xương phù hợp với chức năng:
? Quan sát hình, hãy
Xương
cho biết bộ xương
đầu
người chia làm mấy
Xương
phần? Phân loại các
thân
xương theo các phần
của bộ xương?

Xương
tay

Xương đầu
Bộ
xương
gồm

Xương thân
Xương chi

Xương
chân
Bộ xương người

Xương đầu

Xương ức
Xương sườn
Xương cột sống

xương
thân
xương chi

Xương đầu gồm những xương gì?
Xương đầu
Bộ xương gồm

Xương thân
Xương chi

Xương đầu

xương sọ
xương mặt.

- Thông tin cần biết thêm: thực chất xương đầu không phải là một
khối thống nhất mà nó gồm nhiều xương ghép lại với nhau.
- Hộp sọ phát triển, xương sọ lớn hơn xương mặt.

Xương đầu
Bộ xương gồm

Xương thân
Xương chi

xương sọ
xương mặt.
cột sống
lồng ngực.

Xương thân
gồm những loại
xương nào?

Xương ức
Xương sườn
Xương

- Cột sống có 4 chỗ
cong.Trọng tâm rơi
vào 2 chân.

cột sống

Xương thân

- Lồng ngực nở rộng
sang 2 bên.

Xương
cột sống

Xương đầu
Bộ xương gồm

Xương thân
Xương chi

xương sọ
xương mặt.
cột sống
lồng ngực.
xương đai
xương chi.

Xương chi gồm
những loại
xương nào?

Xương chi

Xương chân

Xương tay

? Điểm giống nhau và khác nhau giữa xương tay và
xương chân.
- Giống: Đều gồm các phần tương tự nhau:

+ Xương đai: (đai vai, đai hông)
+ Xương cánh tay (xương đùi)
+ Xương cẳng tay (cẳng chân)
+ Xương cổ tay (cổ chân)
+ Xương bàn và xương ngón.
- Khác: Xương tay ngắn, mảnh, các khớp cử động nhiều;
xương chân dài, to, khoẻ, ít cử động hơn.

Xương chi

 Sự khác nhau giữa xương tay và xương
chân có ý nghĩa để phù hợp với chức
năng đứng thẳng và lao động.



- Xương đùi to và khỏe, bàn chân hình
vòm, xương gót phát triển về phía sau
làm cho diện tích bàn chân lớn, đảm bảo
sự cân bằng vững chắc cho tư thế đứng
thẳng.

 - Mỗi vị trí hình dạng của xương phù hợp với chức năng
mà xương đó đảm nhiệm:
+ Xương hộp sọ có các xương dẹt phù hợp với chức năng bảo
vệ
+ Xương cổ tay, cổ chân gồm các xương ngắn phù hợp với
các cử động linh hoạt,…

Quan sát hình 28.3, cho biết sự phù hợp
giữa cấu tạo và chức năng của xương đùi?



- Ở đầu xương có mô
xốp gồm các tế bào
xương tạo thành các
nan xương sắp xếp
theo hình vòng cung
có tác dụng phân tán
lực tác động
- Phần thân xương có
mô xương cứng gồm
các tế bào xương sắp
xếp đồng tâm là tang
khả năng chịu lực của
xương

Đầu
trên
Mạch
máu

Sụn
Mô xương
xốp

Tủy xương
Màng
xương
Mô xương
cứng

Thân
xương
Mô xương
cứng
Khoang
xương

Đầu dưới

Nan
xương



- Thành phần hoá học của
xương gồm: nước, chất
hữu cơ và chất vô cơ:
+ Chất hữu cơ gồm
protein, lipid,… đảm bảo
cho xương có tính đàn hồi
+ Chất vô cơ: chủ yếu là
muối calcium, muối
phosphate đảm bảo cho
xương rắn chắc

Bảng 28.1. Kết quả thí nghiệm
Hiện tượng

Xương 1

Xương 2

Xương 3

Có thể uốn cong xương

Không

Có

Không

Xương vỡ vụ khi bóp nhẹ
vào đầu xương

Không

Không

Có

Vận dụng kiến thức về phản ứng của acid, phản ứng cháy và

2. Cấu tạo của khớp phù hợp với chức năng:
Đặc điểm
cấulàtạo
từngloại
loạikhớp
khớpxương?
xương?
Khớp
xương
gì?của
có mấy
- Khớp xương là nơi tiếp giáp giữa các đầu xương.
- Có 3 loại khớp xương: + Khớp bất động:……….
+ Khớp bán động:………
+ Khớp động: ………….

Khớp đầu gối

Khớp xương cột sống

KHỚP ĐỘNG:

Khớp hộp sọ

KHỚP BÁN ĐỘNG:

KHỚP BẤT ĐỘNG:

Hệ cơ người có khoảng 600 cơ

3. Cấu tạo của cơ vân
phù hợp với chức
năng:



Nêutơ
- Quan
Trong sát
bắphình:
cơ, các
tạosong
của song
một bắp
cơcấu
nằm
theo
cơ. Từ
chỉsợi
ra sự
chiều
dọcđó,của
cơ;
hợpkhả
giữa
cấuthay
tạo
tơphù
cơ có
năng
vàchiều
chức năng
của đến
cơ
đổi
dài dẫn
trong
sự co,
dãn vận
của động
bắp cơ.
- Mỗi động tác vận
động có sự phối hợp
hoạt động của nhiều
cơ

Vòng 2

Nhóm mảnh ghép

Các nhóm mảnh ghép mới thảo luận và trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1: Các xương liên kết với nhau bằng cách nào? Các cơ liên
kết với xương bằng cách nào?
Câu 2: Vì sao người nhiều tuổi khi bị gãy xương dù được bó bột
vẫn lâu lành?
Câu 3: Tại sao xương cứng, chịu tải tốt nhưng vẫn mềm dẻo và
nhẹ?

Câu 1: Các xương liên kết với nhau bằng cách nào? Các
cơ liên kết với xương bằng cách nào?
Gân và dây chằng được cấu tạo từ các sợi
collagen giúp kết nối các cơ quan trong hệ
vận động:
⮚ Gân giúp kết nối cơ – xương, kết nối các
cơ với nhau và có chức năng truyền lực.
⮚ Dây chằng bao quanh các khớp → cố
định và bảo vệ khớp, kết nối các xương
với nhau.

Cơ vân

Xương

Khớp

Câu 2: Vì sao người nhiều tuổi khi bị gãy xương dù
được bó bột vẫn lâu lành?
Xương liên tục thay đổi, lớp xương
cũ mất đi, lớp xương mới được hình

Cơ vân

Xương

thành. Tuy nhiên, khi chúng ta già đi,
quá trình tạo xương giảm dần, xường
bị mất khoáng chất gây loãng xương.

Khớp

Câu 3: Tại sao xương cứng, chịu tải tốt nhưng vẫn mềm dẻo và nhẹ?

 Xương được cấu tạo gồm nước, chất hữu cơ và chất vô cơ.
⮚ Chất hữu cơ: protein (chủ yếu là collagen), lipid, saccharide
→ đảm bảo tính đàn hồi cho xương.
⮚ Chất vô cơ chủ yếu mà muối calcium, muỗi phosphate →
đảm bảo tính rắn chắc.


 Xương, khớp, cơ có
cấu tạo phù hợp với
chức năng mà chúng
đảm nhiệm

II
SỰ PHỐI HỢP HOẠT ĐỘNG
CỦA CƠ – XƯƠNG – KHỚP

Quan sát hình 19.7a trang 96 và dựa vào nguyên tắc đòn bẩy:
Cho biết cơ, xương, khớp phối hợp với nhau như thế nào
khi ta nâng một quả tạ?

Hình 19.7a. Cánh tay người

• Khi ta nâng một quả tạ: cơ, xương và khớp phối hợp
để tạo ra một hệ thống đòn bẩy nhằm tăng sức mạnh
và hiệu quả của động tác.
• Cơ bắp tạo ra lực cần thiết nâng vật nặng.
• Xương tạo nên tảng cứng chắc để chịu đựng lực tác
động của vật nặng.
• Khớp giúp các cơ và xương di chuyển xoay tròn để
đưa quả tạ lên xuống.

• Điểm nâng quả tạ được đặt tại
được đặt tại một khoảng cách
nhất định từ khớp của cánh tay.
• Khi ta nâng quả tạ, cơ bắp trên
cánh tay và vai sẽ co bóp lại và
tạo ra lực đẩy. Nếu ta giữa vị trí
tay cố định, lực đẩy này sẽ được
truyền qua khớp khuỷu tay và
xương cổ tay, tạo ra một lực đòn
bẩy nâng quả tạ.

Hình 19.7a. Cánh tay người

Dựa vào nguyên tắc đòn bẩy, xác định điểm tựa, lực và trọng
lực khi cơ thể ngửa đầu hoặc kiễng chân.
Hành động
Điểm tựa
Ngửa đầu
Đột sống trên
cùng
Kiếng chân

Khớp bàn – đốt

Lực
Cơ gáy

Trọng lực
Đầu

Cơ sinh đôi cẳng chân Cơ thể
và cơ dép đặt trên
xương gót thông qua
gân Achilles


 Sự sắp xếp của xương, khớp, cơ tạo cấu trúc
có dạng đòn bẩy. Nhờ sự điều khiển của hệ
thần kinh, cơ co dãn, phối hợp cùng sự hoạt
động của các khớp làm xương chuyển động.

III
BẢO VỆ HỆ VẬN ĐỘNG

1. Vai trò của thể dục, thể thao với sức khỏe và hệ vận động
Quan sát hình 28.6 và
cho biết tập thể dục, thể
thao có ý nghĩa như thế
nào đối với sức khoẻ và
hệ vận động? Giải thích



 Tập thể dục, thể thao
vừa sức, đều đặn giúp
nâng cao sức khoẻ nói
chung và sức khoẻ của
hệ vận động nói riêng

Khi luyện tập cần lưu ý: mức độ và thời
gian luyện tập tăng dần, đảm bảo sự thích
ứng của cơ thể; cần khởi động kĩ và đúng
cách trước khi luyện tập để phòng tránh
chấn thương; trang phục phù hợp; bổ
sung nước hợp lí khi luyện tập.

2. Bệnh, tật liên quan đến hệ vận động
Quan sát hình : Nêu nguyên nhân và cách phòng tránh 1 số bênh tật liên
quan đến hệ vận động?

Bong gân

Xương khỏe mạnh

Trật khớp

Gãy xương

Còi xương

Viêm cơ

Loãng xương

Loãng xương

Cách phòng tránh
Duy trì chế độ ăn đủ chất

Tắm nắng

và cân đối
Bổ sung vitamin và các

Đi, đứng, nằm, ngồi

khoáng chất thiết yếu

đúng tư thế
Điều chỉnh cân nặng

Vận động đúng cách

phù hợp

Tránh những thói quen ảnh hưởng không tốt đến hệ vận động
z

(mang vật nặng ở một bên cơ thể,...).

- Nguyên nhân: Do tư thế

Hãy

cho

biết

hoạt động không đúng trong

nguyên
nhân,
thời
gian dài,
mang biểu
vác vật
nặng thường xuyên, do tai

hiện, biện pháp

nạn hay còi xương.

khắc

phục

tật

- Biểu hiện: Cột sống không

cong
vẹo thái cột
giữ
được trạng
bình
thường, các đốt sống bị xoay

sống?

lệch về một bên.
- Cách khắc phục: Ngồi
đúng tư thế trong học đường,
không mang vác nặng, lao
động vừa sức.

CÁC BỆNH VỀ XƯƠNG

BỆNH XƯƠNG THỦY TINH

Xương thủy tinh là do các sợi collagen của xương bị tổn thương và
trở nên giòn yếu, loãng xương, dễ gãy dù là gặp phải những va chạm
rất nhẹ, ho, hắt hơi… kể cả khi không gặp bất cứ va chạm gì.

IV
THỰC HÀNH SƠ CỨU VÀ
BĂNG BÓ CHO NGƯỜI BỊ
GÃY XƯƠNG

Em hãy cho biết những nguyên nhân nào dẫn đến
gãy xương ?
- Gãy xương do nhiều nguyên nhân:

Tai nạn

Leo cây

Đá banh ( TDTT )

Ngã xe

Lao động

Chạy, nhảy

Nô giỡn

Mang vác nặng

1. Cơ sở lí thuyết
• Gãy xương gây sưng, đau nhức, khó hoặc không cử động được.
• Khi xương bị gãy nếu được nắn thẳng trục và cố định tốt sẽ tự liền lại được do
tế bào tạo xương liên tục sản sinh ra các tế bào xương mới

2. Các bước tiến hành
Bước 1: Đặt nẹp cố định xương gẫy

Hình 28.7. Vị trí và cách đặt nẹp

Hình 28.8. Vị trí và cách đặt nẹp

khi gãy xương cẳng tay

khi gãy xương cẳng chân