Chuyên đề 1

PHÂN BÓN

Bài 1
Giới thiệu chung về phân bón

NỘI DUNG
PHẦN I

PHẦN II

GIỚI THIỆU VỀ PHÂN BÓN

MỘT SỐ PHÂN BÓN
THÔNG DỤNG Ở VIỆT NAM

I

GIỚI THIỆU VỀ
PHÂN BÓN

1. Khái niệm và phân loại

Phân bón là sản phẩm có chức năng cung cấp chất dinh dưỡng
cho cây trồng hoặc có tác dụng cải tạo đất. Cây trồng cần chất dinh
dưỡng để phát triển giống như con người cần dinh dưỡng đề sống.
Thiếu các chất dinh dưỡng này, cây trồng sẽ kém phát triển, bị bệnh,
thậm chỉ bị chết.
Các chất dinh dưỡng thiết yếu cho sự sinh trưởng và
phát triển của cây trồng được phân loại theo hàm lượng các
nguyên tố hoá học trong cây.

Nhóm nguyên tố đa lượng là nhóm các nguyên tố chiếm khối lượng
tương đối lớn trong thành phần chất khô thực vật (> 1000 mg/kg).
Nhóm nguyên tố này gồm: nitơ (nitrogen), phosphorus, kali
(potassium).

Mg
S
Ca
Nhóm nguyên tố trung lượng
là nhóm các nguyên tố chiếm khối lượng vừa phải trong thành
phần chất khô thực vật (100 – 1000 mg/kg). Nhóm nguyên tố này
gồm: calcium, magnesium, luu huỳnh (sulfur).

Mo

Na
Mn

Ni
Cl

Cu
Zn

Bo

Fe

Nhóm nguyên tố vi lượng là nhóm các nguyên tố chiếm khối lượng rất nhỏ trong
thành phần chất khô thực vật (< 100 mg/kg). Nhóm nguyên tố này gồm: boron,
đồng (copper), sát (iron), chlorine, manganese, nickel, natri (sodium),
molybdenum, kēm (zinc)...

1. KHÁI NIỆM VÀ PHÂN LOẠI

Dựa vào nguồn gốc tạo thành, phân bón được chia làm hai loại
chính: phân bón vô cơ và phân bón hữu cơ.

Phân bón vô cơ

Phân bón hữu cơ

Phân bón vô cơ có nguồn gốc từ những
sản phẩm hoá học vô cơ chứa các chất
dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng, được
sản xuất theo quy trình công nghiệp. Ví
dụ: phân kali (chứa nguyên tố K), phân
đạm (chứa nguyên tố N), phân lân (chứa
nguyên tố P), phân NPK (chứa ba nguyên
tố: N, P, K).

Phân bón hữu cơ có nguồn
gốc từ những chất hữu cơ, các
chất thải hữu cơ được chế
biến, pha trộn, lên men và có
thể bổ sung thêm khoáng chất

2. Vai trò của phân bón

Phân bón được thêm vào đất làm tăng độ phì nhiêu của đất
hoặc được tưới trực tiếp vào lá, thân cây nhằm bổ sung chất dinh
dưỡng đề cây trồng phát triển tốt. Việc sử dụng phân bón để cây
sinh trưởng, phát triển và cho năng suất cao là cách mà con người
can thiệp vào vòng tuần hoàn của vật chất trong đất.

Do vậy, việc sử dụng phân bón
chính là điều khiển vòng tuần hoàn
các chất dinh dưỡng trong đất và cải
thiện dinh dưỡng của cây trồng.

Tất cả các nguyên tố dinh dưỡng có trong các loại phân bón đều
được tìm thấy trong tự nhiên. Nguồn nguyên tố dinh dưỡng phổ
biến nhất trong phân bón là nitrogen, phosphorus và potassium.

2. Vai trò của phân bón
Nitrogen có nguồn gốc từ không khí, nhưng cây trồng không thể lấy nitrogen
trực tiếp từ không khí mà cần phải hấp thụ qua rễ từ đất. Potassium có trong
nước biển, hồ và trong tro đốt củi hoặc rơm, rạ. Phosphorus có nguồn gốc từ
đá (ví dụ: calcium phosphate) không hoà tan, không sử dụng ngay cho thực
vật, thường phải chế biến thành dạng khác để cây có thể hấp thu được bằng
các quá trình hoá học

N

P

K

Trong thực tiễn trồng trọt truyền thống ở Việt Nam,
nông dân thường bón các loại phân ở dạng tan hoặc
không tan theo từng thời kì sinh trưởng của cây trồng.

Phân đạm cung cấp nitrogen (N), là nguyên tố có
trong thành phần của các protein, chlorophyl, amino
acid, enzyme, vitamin của thực vật. Phân đạm thúc
đẩy quá trình tăng trưởng của cây, giúp cây đẻ
nhánh khoẻ, ra là nhiều, có khả năng quang hợp
tốt,... làm tăng năng suất cây trồng.

Phân lân cung cấp phosphorous (P), rất cần cho quá
trình kiến tạo nên hoạt chất hình thành mầm hoa, đẻ
nhánh, phân cành, ra hoa, đậu quả và phát triển bộ
rễ và giúp cho cây chống được lạnh, chống được
nóng. Phân làn còn có tác dụng đêm làm cho cây
chịu được môi trường chua, kiềm.

Phân kali cung cấp potassium (K), giúp cây thúc đẩy quá trình
quang hợp và vận chuyền sản phẩm quang hợp về cơ quan dự trữ
nên là yếu tố dinh dưỡng quan trọng đối với cây lấy củ, lấy đường
Potassium ảnh hưởng lớn đến chất lượng sản phẩm. Ngoài ra,
potassium còn làm tăng khả năng hút nước của bộ rễ, tăng sức chịu
hạn, chịu rét, chống chịu sâu bệnh.

Phân bón vi lượng chứa các nguyên tố dinh dưỡng vi
lượng (B, Zn, Fe, Cu, Mn, Mo, C.....). Đây là những
nguyên tố cây trong cần rất ít nhưng không thể thiếu
trong suốt quá trình sinh trưởng
Fe

Cu

2. VAI TRÒ CỦA PHÂN BÓN

Phân bón làm tăng khả năng chống chịu của cây trồng với sâu bệnh,
điều này sẽ làm giảm sự phụ thuộc của cây trồng vào các loại thuốc
diệt côn trùng, thuốc diệt cỏ, cây trồng sẽ mạnh khoẻ và cho năng
suất cao hơn. Ngoài ra, phân bón còn cải thiện khả năng giữ nước
của cây và tăng độ sâu của rễ.

2. VAI TRÒ CỦA PHÂN BÓN

Mỗi loại cây trong và từng giai đoạn phát triển của cây trồng
có nhu cầu chất dinh dưỡng khác nhau. Mặt khác, cần căn cứ
vào đặc điểm đất trồng chữa hàm lượng các chất dinh dưỡng
khác nhau, môi trường khác nhau để lựa chọn chủng loại,
lượng phân bón và thời điểm bón phân thích hợp.

Với những vùng đất trồng bị nhiễm mặn và nhiễm
phèn dẫn đến suy giảm năng suất cây trồng thì sử
dụng phân bón vi sinh vật và enzyme có tác dụng
chuyển hoá các hợp chất khó tan, khó hấp thụ trong
đất thành những chất mà cây trồng dễ hấp thu hơn.

Dừng lại và suy ngẫm

1. Phân bón có vai trò gì đối với đất và cây trồng?
2. Nguyên tố nào sau đây không phải là nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu cho cây trồng?
A. Nitrogen
B. Platinum
C. Phosphorus
D. Kali

Trả lời
Vai trò của phân bón với đất và cây trồng:
- Phân bón làm tăng độ phì nhiêu của đất, bổ sung chất dinh dưỡng cho cây phát triển
tốt, tăng khả năng chống chịu các loại sâu bệnh cho cây, cải thiện khả năng giữ nước
của cây và tăng độ sâu của rễ…
- Việc sử dụng phân bón hợp lí chính là điều khiển vòng tuần hoàn chất dinh dưỡng
trong đất và cải thiện dinh dưỡng của cây trồng.
Nguyên tố không phải là nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu cho cây trồng là Platinum.

3. Nhu cầu phân bón của cây trồng ở các thời kì phát triển

Mỗi loại cây trồng có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau đối với
từng giai đoạn phát triển. Từ nhu cầu của cây, điều kiện cụ
thể của đất trồng, điều kiện tưới tiêu và mục tiêu trồng cây mà
quyết định sự dụng phân bón như thế nào.

BẢNG NHU CẦU DINH DƯỠNG CỦA CÂY NGÔ
Loại phân

Phân đạm

Phân lân

Phân kali

Phân vi lượng

Nhu cầu

80 - 150 kg/ha

60 - 90 kg/ha

60 - 90 kg/ha

lượng rất nhỏ

Gia đoạn

sinh trưởng (cây
3-4 lá đến trổ cờ)

50 ngày đầu (cây
6-12 lá mầm)

lớn vọt đến
chín sữa

tăng năng sất và
chất lượng hạt

giúp cây trổ nhiều
hoa, cho bắp to, tăng khả năng
tăng năng suất và chịu sâu bệnh
chất lượng hạt

tất cả các giai
đoạn
tạo các enzyme,
vitamin, tăng
sức chống rét,
chịu hạn, tăng
năng suất và
chất lượng hạt

Vai trò

Ví dụ, cây ngô được trồng phổ biến tại Việt Nam. Ngô là cây ngắn ngày sống được
trên nhiều loại đất khác nhau và thích nghi với điều kiện thời tiết khác nhau.

3. Nhu cầu phân bón của cây trồng ở các thời kì phát triển
Để quyết định lượng và loại phân bón cho ngô cần căn cứ vào các yếu tố:
• Nhu cầu và đặc điểm hút chất dinh dưỡng theo từng giai đoạn phát triển của cây;
• Đặc điểm, tính chất của đất (đất bạc màu nghèo dinh dưỡng, có khả năng giữ dinh
dưỡng kém hay đất phù sa giàu dinh dưỡng, có khả năng giữ dinh dưỡng trong đất tỗ
hơn);
• Giống ngô;
• Đặc điểm của loại phân bón;
• Chế độ luân canh, xen canh;
• Điều kiện khí hậu, thời tiết.

II

MỘT SỐ PHÂN BÓN THÔNG
DỤNG Ở VIỆT NAM

1. Phân đạm

Phân đạm cung cấp cho cây trồng nguyên tố dinh dưỡng
nitrogen ở dạng ammonium NH4+, nitrate NO3-. Phân đạm
được sử dụng ở dạng rắn, chúng hút ẩm mạnh và tan trong
nước.
NO3NH4+

2. Phân lân

Phân lân cung cấp cho cây trồng nguyên tố dinh dưỡng
chính là phosphorus dưới dạng ion phosphate (PO43- ). Phân
lân là một trong những yếu tố quan trọng giúp thúc đầy mạnh
các quá trình sinh trường, phát triển của cây. Thiếu hay thừa
lân đều để lại hậu quả không tốt cho cây trồng.
PO43-

Cây thiếu lân

3. Phân kali
Phân kali thường là các muối chứa nguyên tố kali. Các loại
phân kali thường dùng để bón thúc. Ion K+ khuếch tán chậm
ra xung quanh theo cả chiều sâu và chiều ngang. Với những
cây mẫn cảm với kali cần bón lót trước khi trồng bằng
sylvinite (khoảng chất chứa potassium chloride (KCI) và
sodium chloride (NaCI)).

Bón thúc

Bón lót

4. Phân hỗn hợp NPK
Phân hỗn hợp NPK cung cấp cả ba nguyên tố: N, P, K cho cây trồng,
được chế biến phù hợp với từng loại đất, từng thời kì bón phân, từng
loại cây trồng. Do đó, sản xuất phân bón hỗn hợp phải đi sau vùng quy
hoạch sản xuất. Thông thường các loại phân NPK được sản xuất bằng
cách tạo ra bùn ammonium phosphate, muối của kali được thêm vào
trước khi tạo hạt hoặc bón lót.

5. Phân bón hữu cơ
Phân bón hữu cơ là loại phân bón có các hợp chất hữu cơ chứa các
chất dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng. Phân bón hữu cơ gồm các
loại: phân bón hữu cơ truyền thống, phân hữu cơ sinh học, phân hữu
cơ khoáng.

Dừng lại và suy ngẫm

Ở Việt Nam có một số phân bón NPK sau: NPK 30-10-10, NPK 20-20-15,... Hãy cho
biết ý nghĩa của các con số này.

Trả lời
Các con số này cho biết độ dinh dưỡng của phân bón hay cho biết phần trăm về khối
lượng của N, P2O5 và K2O.
Cụ thể:
NPK 30-10-10: cho biết 30% N, 10% P2O5, 10% K2O.
NPK 20-20-15: cho biết 20% N, 15% P2O5, 15% K2O.

Em đã học
 Các nguyên tố dinh dưỡng đa lượng: N, P, K.
 Các nguyên tố dinh dưỡng trung lượng: Ca, Mg, S.
 Các nguyên tố dinh dưỡng vi lượng: B, Zn, Fe, Cu, Mn, Mo, CI,...
 Vai trò của phân bón: cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng, cải
tạo đất.
 Cách sử dụng phân bón: bổ sung các nguyên tố dinh dưỡng với liều
lượng phù hợp; bón phân theo từng thời kì sinh trưởng của cây trồng,
từng loại đất.
 Một số phân bón thông dụng ở Việt Nam: phân đạm, phân lân, phân
kali, phân hỗn hợp NPK, phân bón hữu cơ.