Tiết

1. Đọc
Giọng đọc hào hùng, đanh thép, tự hào về dân tộc.

Phiên âm:
Nam quốc sơn hà Nam đế cư,
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.
Dịch nghĩa:
Sông núi nước Nam vua nước Nam cai quản,
Giới phận đã được khẳng định rõ ràng ở trong sách trời.
Cớ gì lũ giặc kia tới xâm phạm
Các ngươi sẽ nhìn thấy việc chuốc lấy bại vong.
Dịch thơ:
Sông núi nước Nam, vua Nam ngự,
Rành rành định phận ở sách trời.
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm,
Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời.

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
- Hiện chưa rõ tác giả. Nhiều tài liệu cho là của Lý Thường Kiệt.
+ Theo sách “Lĩnh Nam chích quái” bài thơ được một vị thần
ngâm đọc khiến cho quân Tống hoảng sợ, giúp vua Lê Đại
Hành đánh bại quân xâm lược năm 981.
+ Theo sách “Đại Việt sử kí toàn thư”, khi Lý Thường Kiệt
chặn đánh quân Tống bên sông Như Nguyệt năm 1076, bài
thơ đã vang lên trong đền thờ thần sông là Trường tướng
quân. Sau đó quân Tống thảm bại đúng như lời trong bài thơ.

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
• Thể thơ
Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
• Hoàn cảnh ra đời
Trong cuộc kháng chiến
chống quân Tống bên
sông Như Nguyệt (1076)

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
• Nhan đề
Bài thơ vốn không có nhan đề. Tên gọi “Nam quốc sơn hà” là do
những người biên soạn cuốn sách “Hợp tuyển thơ văn Việt Nam”, tập
2 (NXB Văn học, Hà Nội, 1976) đặt, lấy từ bốn chữ đầu tiên của bài thơ.

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
• Bố cục
2 phần
+ Phần 1 (Hai câu đầu): Khẳng định chủ quyền
(quyền cai quản, điều hành) trên phần lãnh thổ
của đất nước)
+ Phần 2 (Hai câu sau): Khẳng định tinh thần
quyết tâm bảo vệ chủ quyền đó trước quân xâm
lược.

Thảo luận nhanh: Bài thơ được coi là bản “tuyên ngôn độc lập” đầu
tiên của đất nước ta. Em hiểu thế nào là bản “tuyên ngôn độc lập”?
“Tuyên ngôn độc lập” là
lời tuyên bố về chủ quyền
của đất nước, của dân tộc
và khẳng định không một
thế lực nào được phép xâm
phạm vào quyền độc lập
ấy.

Nam quốc sơn hà Nam đế cư
+ Nước Nam: nước ở
phương Nam phân biệt
với nước ở phương Bắc
(Bắc quốc).

+ Vua Nam ở (Nam đế
cư)  Đất nước đã có
chủ, phân biệt và ngang
hàng với Bắc đế.

 Việc gọi vua nước ta là “đế” đã thể hiện ý thức
độc lập, xem nước ta ngang hàng với Trung Hoa. 

Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Thảo luận nhóm đôi:
Từ “cư” trong nguyên
tác có thể dịch là “ngự”
(cai quản), cũng có thể
dịch là “ở” (cư trú).
Theo em, cách dịch nào
thể hiện được rõ tinh
thần của một bản “tuyên
ngôn độc lập” hơn? Hãy
lí giải ý kiến của em.

“ngự” (cai quản)
“ở” (cư trú)

Phù hợp hơn

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư

+ Tiệt nhiên: Rõ ràng, điều hiển nhiên
+ Thiên thư: Sách trời
 Sự phân định địa phận, lãnh thổ
nước nam trong “thiên thư”.

Nam quốc sơn hà Nam đế cư,
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.
 Hai câu thơ đầu là sự khẳng định
chủ quyền đất nước, quyền độc lập,
bình đẳng của dân tộc ta. 
 Thái độ: Tự hào, hiên ngang, tư thế
ngẩng cao đầu của tác giả bài thơ, của
cả dân tộc Việt Nam.

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
+ Như hà – cớ sao: Từ hỏi cho thấy
sự phi lí không thể chấp nhận được.
+ Nghịch lỗ - lũ giặc: Cách gọi tỏ sự
khinh bỉ bởi chúng làm trái đạo trời,
phạm vào những điều thiêng liêng
đã ghi trong sách trời.

 Câu hỏi tu từ: Hỏi để khẳng
định, tố cáo bản chất ngông
cuồng, không có đạo lí của bọn
phong kiến phương Bắc (nhà
Tống) đã bao đời ỷ mạnh, cậy
lớn để làm càn.

 Thái độ rõ ràng, quyết liệt.

Nhìn thấy, chính mắt chứng kiến

Tan tành không còn gì

Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.
Chuốc lấy

+ Chỉ rõ: quân giặc sẽ phải chính mắt chứng kiến việc thất bại tan tành
do bọn chúng tự gây ra, rồi tự chuốc lấy
+ Nhịp thơ 2/2/3: Nhanh, mạnh, dứt khoát
 Thể hiện sự phẫn nộ + khẳng định
 Lời răn trong câu thơ cuối còn giáo dục mỗi người dân ý thức kiên
quyết bảo vệ chủ quyền đất nước, không cho phép bất cứ kẻ thù nào
xâm phạm

Câu thơ nào trong bài thơ để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất? Vì
sao?
Em rút ra được nhận thức gì cho bản thân sau khi học bài thơ này?

1. Nghệ thuật
- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
- Ngôn ngữ cô đọng, súc tích.
- Giọng thơ dõng dạc, hùng hồn,
đanh thép.

2. Nội dung
- Thể hiện niềm tin vào sức mạnh
chính nghĩa của dân tộc ta.
- Bài thơ có thể xem là bản Tuyên
ngôn độc lập đầu tiên của nước
ta.

Nếu coi bài thơ “Nam quốc sơn hà” là 1 văn bản nghị luận, em hãy hoàn
thiện sơ đồ sau đây để chỉ ra luận đề, luận điểm và các lí lẽ, bằng chứng
trong bài.

Cuộc giao tiếp văn chương
Hãy chỉ ra tinh thần yêu nước qua 3 văn
bản đã học “Hịch tướng sĩ”; “Tinh thần yêu
nước của nhân dân ta” và “Nam quốc sơn
hà”.