I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.
II. Sự vận chuyển các chất trong cây.
III. Quá trình thoát hơi nước ở lá.
IV. Một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật.
V. Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở thực vật vào thực tiễn.

BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ
Qua thực nghiệm cho kết quả như sau:
- 1 cây ngô cần 200 kg nước trong đời sống.
- 1 hecta ngô cần 8000 tấn nước.

Nước được hấp thụ từ môi trường ngoài vào rễ như thế nào?
Do bộ phận nào của rễ thực hiện?

CON ĐƯỜNG HẤP THỤ NƯỚC VÀ CHẤT KHOÁNG TỪ ĐẤT
VÀO MẠCH GỖ CỦA RỄ

Quan sát hình bên, chọn từ thích hợp trong các từ lông hút, vỏ, mạch gỗ điền vào chỗ
trống:
lông hút
vỏ
- Nước và muối khoáng hoà tan trong đất , được ………. hấp thụ, chuyển qua ……. tới
mạch
gỗ
…………

lông hút
- Rễ mang các …………
có chức năng hút nước và muối khoáng hoà tan trong đất .

BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.

-

Rễ mang các lông hút có chức năng hút nước và muối khoáng hoà tan
trong đất .
- Nước và muối khoáng hoà tan trong đất được lông hút hấp thụ, chuyển
qua vỏ tới mạch gỗ của rễ.

I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.
II. Sự vận chuyển các chất trong cây
Các chất trong cây
được vận chuyển nhờ
bộ phận nào?

Em có nhận xét gì về màu sắc của cánh hoa ở hai cốc?
+ Cốc A: Cánh hoa chuyển sang màu đỏ.
+ Cốc B: Cánh hoa không đổi màu.
Cánh hoa đổi màu chứng tỏ điều gì?
Nước màu đã được vận chuyển lên thân đến hoa.

? 1rây
Mạch

? 2 gỗ
Mạch
Lát cắt qua cành hoa ở cốc A

Lát cắt qua cành hoa ở cốc B

Phần mạch gỗ của cành hoa ở cốc A bị nhuộm màu, chứng tỏ mạch gỗ dẫn nước và khoáng .

Mô tả con đường vận
chuyển nước, muối
khoáng và chất hữu cơ?

Nước và các chất khoáng hòa
tan được vận chuyển theo
mạch gỗ từ rễ lên các bộ phận
khác của cây (dòng đi lên).
Chất hữu cơ do lá tổng hợp
được vận chuyển đến nơi cần
dùng hoặc nơi dự trữ nhờ
mạch rây (dòng đi xuống).

Dựa vào thông tin trong SGK, quan sát hình, thảo luận
nhóm hoàn thành bảng sau (3 phút)
Loại
mạch
 
Mạch
Gỗ
 
Mạch
rây

  vận chuyển
Hướng
chủ yếu

 
 
Nguồn
gốc của
Chất
được
vận chuyển chất được vận chuyển

 

 

 

 

 

 

Loại
mạch

 
Hướng
vận chuyển
chủ yếu

 

 

 

 

Mạch
Gỗ
Mạch
rây

Từ rễ
lên trên

Từ lá
xuống cơ quan
tích lũy, cơ quan
cần dùng

 
Chất
được
vận chuyển
 
Nước
và
muối khoáng
 

Chất hữu cơ

 
Nguồn
gốc của
chất được vận chuyển
 

Do rễ hút từ
ngoài môi trường
 

Do lá quang hợp
tạo ra

Kết luận:
- Nước và muối khoáng được hấp thụ vào rễ, rồi được vận chuyển
theo mạch gỗ lên các bộ phận của cây.
- Chất hữu cơ tổng hợp ở lá được vận chuyển theo mạch rây đến các
bộ phận của cây.

CHẤT HỮU CƠ
ĐƯỢC TỔNG
HỢP Ở LÁ
ĐƯỢC MẠCH
RÂY VẬN
CHUYỂN TỚI

Nước hút
vào qua rễ

Khoảng 98 % nước
thoát ra ngoài môi
trường chủ yếu qua lá
Em có biết

Khoảng 2% nước
được giữ lại trong cây

I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.
II. Sự vận chuyển các chất trong cây
III. Quá trình thoát hơi nước ở lá
1.Hoạt động đóng, mở khí khổng

III. Quá trình thoát hơi nước ở lá
1.Hoạt động đóng, mở khí khổng

Quan sát video sau, kết hợp với
thông tin và hình 30.3 sgk, mô tả quá
trình thoát hơi nước qua khí khổng
và cho biết độ mở của khí khổng phụ
thuộc vào yếu tố nào?

Khi cây đủ nước, tế bào khí
khổng trương nước làm khí
khổng mở rộng tăng cường
thoát hơi nước.

Khi cây thiếu nước tế bào khí
khổng sẽ xẹp xuống, khí khổng
đóng lại làm giảm thoát hơi
nước.

Độ mở
của của
khí khổng
phụ thuộc
vào yếu
nào? nước có trong tế
Độ mở
khí khổng
phụ thuộc
vàotốlượng
bào khí khổng.

Để phù hợp với chức năng thoát
Quá trình thoát hơi nước ở lá cây phụ thuộc
vào sựtếđóng,
khí có
hơi nước,
bào mở
khí của
khổng
khổng.
cấu tạo đặc biệt, thành tế bào khí
- Khi cây đủ nước, tế bào khí khổng trươngkhổng
nước có
làmđộkhí
rộng
dàikhổng
khôngmở
đều
nhau
tăng cường thoát hơi nước.
nên khi tế bào trương nước phía
- Khi cây thiếu nước tế bào khí khổng sẽ xẹp
xuống,
khổng
thành
mỏngkhí
sẽ bị
căng đóng
nhiềulại
hơn,
làm giảm thoát hơi nước.
làm cho khí khổng mở rộng.

1. Thoát hơi nước có vai
trò gì đối với thực vật và
đối với môi trường?
2. Tại sao vào những
ngày hè nắng nóng, khi
đứng dưới bóng cây,
chúng yêu
ta cócầu
cảm HS
giác
GV
mát mẻ, dễ chịu?

nghiên cứu thông tin
sgk, quan sát hình
30.4 sgk tìm hiểu ý
nghĩa của sự thoát
hơi nước ở lá và trả
lời 2 câu hỏi sgk.

1. Vai trò của thoát hơi nước ở lá:
– Thoát hơi nước là động lực trên của dòng mạch gỗ, đóng vai trò như lực kéo,
giúp nước và chất khoáng vận chuyển trong thân.
- Khí khổng mở ra giúp hơi nước thoát ra, đồng thời giúp khí CO2 đi vào lá cung
2. cho
Vàoquá
những
ngày hè
nóng,
đứng
cấp nguyên liệu
trình quang
hợpnắng
và giải
phóng
O­2 radưới
ngoài.
bóng
cây
thấy
mẻđộdễcho
chịu
câymát
thoát
hơikhí xung quanh.
- Thoát hơi nước
giúp
điều
hòamát
nhiệt
cây,vìlàm
không
nước ra ngoài không khí, làm hạ nhiệt độ không
khí, ngoài ra cây quang hợp tạo ra khí O­2 giúp
quá trình hô hấp của chúng ta thuận lợi hơn.

Thoát hơi nước ở lá góp
phần vận chuyển nước và
chất khoáng trong cây,
điều hòa nhiệt độ cho cây,
làm mát không khí xung
quanh, giúp khí CO2 đi
vào bên trong lá và giải
phóng khí O­2 ra ngoài
môi trường.

GV yêu cầu HS vận dụng kiến thức đã
học trả lời câu hỏi:
1. Một bạn HS sử dụng nhiệt kế đo
nhiệt độ bề mặt lá thấy thấp hơn 0.5 –
1◦ C so với nhiệt độ môi trường. Em
hãy giải thích nguyên nhân dẫn đến sự
chênh lệch đó?
2. Tại sao người ta lại tưới nước nhiều
hơn cho cây trồng vào những ngày hè
nắng nóng?

1. Do ở lá diễn ra quá
trình thoát hơi nước, nước
bay hơi làm giảm nhiệt độ
bề mặt lá, do đó nhiệt độ ở
bề mặt lá sẽ thấp hơn nhiệt
độ môi trường.

2. Vào những ngày hè nóng
bức, cây sẽ thoát hơi nước
nhiều để làm giảm nhiệt độ
bề mặt lá, do đó cần tưới
nhiều nước hơn cho cây để
bù lại lượng nước bị mất qua
quá trình thoát hơi nước nếu
không cây sẽ bị khô héo.

GV hướng dẫn HS về nhà thảo luận nhóm, làm thí nghiệm chứng minh phần
lớn nước do rễ hút vào cây bị mất đi qua quá trình thoát hơi nước ở lá:
+ Chuẩn bị 2 bao nilong trong suốt và 2 cây cùng loài, cùng kích cỡ, có đủ rễ
cây (1 chậu để nguyên lá và một chậu cắt bỏ hoàn toàn lá cây), 2 lọ thủy tinh
đựng nước ngang nhau.
+ Đặt 2 cây vào trong lọ thủy tinh chứa nước, đổ dầu ăn lên phía trên để ngăn
cản sự bóc hơi nước.
+ Trùm túi nilong lên 2 chậu cây, buộc kĩ miệng túi, quan sát hiện tượng sau 6
giờ.
+ Chụp hình ảnh hoặc quay video quá trình thực hiện, báo cáo tại lớp.
+ Giải thích hiện tượng, kết luận.

Cái cây này nó
“ăn” gì để lớn
nhỉ nhỉ?

Nước và chất dinh
dưỡng được vận
chuyển trong cây
như thế nào?

Hiện tượng em quan sát được
trong 2 hình dưới đây là gì?
Hậu quả của nó với cây?

IV. MỘT SỐ YẾU TỐ CHỦ YẾU ẢNH HƯỞNG ĐẾN TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT
DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

Theo em những yếu tố
chủ yếu nào của môi
trường ảnh hưởng tới
quá trình hút nước và
khoáng của cây?

IV. MỘT SỐ YẾU TỐ CHỦ YẾU ẢNH HƯỞNG ĐẾN TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT
DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

Nhân tố ảnh
hưởng

Biểu hiện và minh họa

 

 

 

 

 

 

 

 

IV. MỘT SỐ YẾU TỐ CHỦ YẾU ẢNH HƯỞNG ĐẾN TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT
DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

Nhân tố ảnh
Biểu hiện và minh họa
hưởng
 Ánh sáng
 Ảnh hưởng đến sự mở khí khổng  thoát hơi nước 
trao đổi nước và khoáng tăng.
 Nhiệt độ

 Tăng (trong giới hạn)  thoát hơi nước tăng  tăng sự
hút nước và khoáng.

 Độ ẩm đất và  Độ ẩm cao (trong giới hạn)  hệ rễ sinh trưởng tốt  sự
không khí
hút nước và khoáng thuận lợi.
 Độ tơi xốp của  Đất tơi xốp và thoáng khí  hấp thu nước và khoáng
đất
thuận lợi

V. VẬN DỤNG HIỂU BIẾT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG
Ở THỰC VẬT VÀO THỰC TIỄN.

Để cây trồng
sinh trưởng và
phát triển tốt
cần làm gì?

Điều kiện
bên ngoài

nhóm
Ảnh hưởng đến Thảo
sự hấpluận
thụ nước
và hoàn thành
Ví dụ bảng sau :
muốikiện
khoáng
Điều
bên
Ảnh hưởng đến sự hấp thụ

1. Đất đồi
núi

vànúi
muối
khoáng
Mất nước và chấtngoài
dinh dưỡng nên câynướcĐồi
ở Hòa
khó hấp thụ được
Bình, Nghệ An…

2. Đất đỏ
bazan

Nước và chất dinh dưỡng khá nhiều nên Đất đỏ Tây
cây hút được
Nguyên..
2. Đất đỏ bazan

3. Đất phù
sa

Nước và chất dinh dưỡng rất nhiều nên
3. Đất
phù sa
thuận lợi cho
hút nước
và chất dinh
dưỡng của cây

Đồng bằng sông
Cửu Long, sông
Hồng, …

4. Nhiệt độ
thấp

Nước đóng băng nên sự hút nước và
Nhiệt
chất dinh 5.
dưỡng
củađộ
câycao
bị ngừng trệ

Mùa đông ở vùng
ôn đới…

5. Nhiệt độ
cao

Cây thoát6.
nước
nhiều,
nhu cầu nước của Mùa khô hạn…
Mưa
nhiều
cây tăng (nếu không đủ cây sẽ héo)

6. Mưa
nhiều

Đất ngập nước nhiều, rễ cây chết nên
không hút được nước và muối khoáng

1. Đất đồi núi

4. Nhiệt độ thấp

Lũ lụt, gió bão …

Ví dụ

V- Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở thực vật vào thực tiễn

Khi chăm sóc một số cây sau trong vườn nhà, em tưới nước như thế nào
cho phù hợp ?

Các cây trong vườn

Tưới nhiềunước

Hoa cúc

Cây lưỡi hổ
36

Tưới ít nước

Các cây trong vườn

Tưới nhiều
nước

Cây xương rồng

Cây đỗ đang tạo quả
37

Tưới ít nước

TIẾT 110- BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
V- Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở thực vật vào thực tiễn

Tại sao cây trầu bà trồng trong nhà, cây lá lốt trồng dưới tán cây khác cây vẫn xanh tốt còn
cây lúa, cây bạch đàn phải trồng nơi quang đãng thì cây mới phát triển tốt được ?

Cho một số thông tin sau về vai trò của một số loại phân bón:
- Phân đạm dễ tan cung cấp nguyên tố Nitrogen(N) cho cây kích thích thích sự phát triển
của cây,giúp cây tổng hợp diệp lục, protein…
- Phân lân khó tan cung cấp photphor (P) kích thích cây ra rễ, làm cứng cây
- Phân kali dễ tan cung cấp kali (K) tăng cường sự vận chuyển các chất trong cây giúp
tăng chất lượng củ, quả ,hạt.
Hãy chọn cách bón phân nào là phù hợp khi chăm sóc các loại cây trồng
a- Đối với các loại cây lấy lá, thân như rau muống, rau cải, mồng tơi cần bổ sung nhiều
chất đạm
b- Khi trồng cây người ta thường bón lót thêm phân lân
c- Trồng lúa khi cây lúa đã trổ bông chắc hạt cần bổ sung thêm phân đạm cho lúa
d- Khi trồng các cây ăn quả trong giai đoạn ra hoa, tạo quả cần bổ sung thêm phân kali
cho cây
HD: Cách bón phân phù hợp : a,b,d

V- Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở thực vật vào thực tiễn



-Ở thực vật, nhu cầu về nước, ánh sáng, dinh dưỡng… khác nhau tùy loài, giai đoạn
phát triển và điều kiện thời tiết. Để cây trồng phát triển tốt cho năng suất cao cần tưới
nước,bón phân hợp lí.

Câu 1: Em hãy dự đoán khả năng phát triển của các loài thực vật
sau đây ở mức độ: bình thường (+), bị héo hoặc có thể chết (-).
Giải thích.

200

+
+

-

Câu 2: Trong vườn cây ăn quả, khi quan sát thấy có nhiều cây bị vàng lá, có ý
kiến cho rằng các cây này có thể đang thiếu nitrogen
a) Em hãy cho biết ý kiến trên đúng hay sai. Vì sao?
b) Nếu ý kiến trên là đúng, chúng ta cần bón loại phân nào để cung cấp nitrogen
cho cây?
HD:
a) Ý kiến trên là đúng. Vì khi thiếu nitrogen (N) cây sinh trưởng phát triển kém,
diệp lục không hình thành, lá chuyển màu vàng
b) Chúng ta cần bón loại phân đạm để cung cấp nitrogen cho cây

CÂU TỤC NGỮ NÓI VỀ KINH NGHIỆM
CỦA ÔNG CHA TA TRONG SẢN XUẤT
NÔNG NGHIỆP ?

Câu tục ngữ về kinh nghiệm của ông cha ta trong sản xuất
nông nghiệp : “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống"
- Nước là yếu tố quan trọng vì là thành phần chính cấu tạo nên tế bào. Nước
tham gia vào mọi hoạt động sống của cây.
- Phân bón là yếu tố thứ 2: Đây là nguồn dinh dưỡng cung cấp cho cây trồng
giúp cây tạo ra sản phẩm.
- Thứ ba là cần: Kĩ thuật chăm sóc, bỏ công sức chăm sóc, ví dụ làm cỏ, diệt
trừ sâu bệnh.... đảm bảo cho cây đạt năng suất cao hơn
- Cuối cùng là giống: Qui định năng suất và chất lượng cây trồng.

Luyện tập
Câu 1: Nước được vận chuyển ở thân chủ yếu
A. qua mạch rây theo chiều từ trên xuống.
B. từ mạch gỗ sang mạch rây.
C. từ mạch rây sang mạch gỗ.
D. qua mạch gỗ.
Câu 2: Thành phần chủ yếu của dịch mạch gỗ là
A. nước.
B. các hợp chất hữu cơ tổng hợp ở rễ.
C. các ion khoáng.
D. nước và các ion khoáng.

Luyện tập
Câu 3: Chất hữu cơ được vận chuyển ở thân chủ yếu
A. qua mạch rây theo chiều từ trên xuống.
B. từ mạch gỗ sang mạch rây.
C. từ mạch rây sang mạch gỗ.
D. qua mạch gỗ.
Câu 4: Thành phần chủ yếu của dịch mạch rây là
A. nước.
B. các hợp chất hữu cơ.
C. các ion khoáng.
D. nước và các ion khoáng.

Luyện tập
Câu 5: Khi nói về quá trình vận chuyển các chất trong cây, phát biểu nào sau đây đúng?
A. Vận chuyển trong mạch gỗ là chủ động, còn trong mạch rây là bị động.
B. Dòng mạch gỗ luôn vận chuyển các chất vô cơ, dòng mạch rây luôn vận chuyển các chất
hữu cơ.
C. Mạch gỗ vận chuyển đường glucôzơ, mạch rây vận chuyển chất hữu cơ khác.
D. Mạch gỗ vận chuyển các chất từ rễ lên lá, mạch rây thì vận chuyển các chất từ lá xuống
rễ.

Luyện tập
Câu 6: Trong một thí nghiệm chứng minh dòng mạch gỗ và dòng mạch rây, người ta tiến
hành tiêm vào mạch rây thuộc phần giữa thân của một cây đang phát triển mạnh một dung
dịch màu đỏ; đồng thời, một dung dịch màu vàng được tiêm vào mạch gỗ của thân ở cùng
độ cao. Hiện tượng nào dưới đây có xu hướng xảy ra sau khoảng một ngày?
A. Ngọn cây (phần xa mặt đất nhất) chỉ có thuốc nhuộm đỏ, còn chóp rễ (phần sâu nhất
dưới đất) chỉ có thuốc nhuộm vàng.
B. Ngọn cây chỉ có thuốc nhuộm vàng; chóp rễ chỉ có thuốc nhuộm đỏ.
C. Ngọn cây có cả thuốc nhuộm đỏ và vàng; chóp rễ chỉ có thuốc nhuộm đỏ.
D. Ngọn cây chỉ có thuốc nhuộm đỏ; chóp rễ có cả thuốc nhuộm đỏ và vàng.