Chất giặt rửa là gì?
Tại sao chất giặt rửa lại có tác
dụng làm sạch vết bẩn?
?
I. CH?T GI?T R?A
1. Khái niệm về chất giặt rửa:
a) Một số khái niệm liên quan
Chất giặt rửa: là những chất khi dùng cùng với nước
thì có tác dụng làm sạch các chất bẩn bám trên các
vật rắn mà không gây phản ứng hoá học với các chất đó.
- Lấy từ thiên nhiên: bồ kết, bồ hòn…
- Tổng hợp: xà phòng (hỗn hợp các muối natri (kali)
của các axit béo, chất giặt rửa tổng hợp (bột giặt,
kem giặt… ).
2. Tính chất giặt rửa
Chất tẩy màu: làm sạch các vết màu bẩn nhờ những
phản ứng hoá học.
VD: Nước giaven, nước clo, SO2…
Chất ưa nước: là những chất tan tốt trong nước.
VD: metanol, etanol, axit axetic…
Chất kị nước: là những chất hầu như không tan trong
nước.
VD: Hiđrocacbon, dẫn xuất halogen…
Chú ý: Chất kị nước thì tan tốt trong dầu mỡ, chất ưa
nước thì không tan trong dầu mỡ.
b) Đặc điểm cấu trúc phân tử muối natri của axit béo:
+ Một “đầu” ưa nước, -COONa.
Cấu tạo phân tử muối natri của axit béo gồm:
+ “Đuôi” kị nước , nhóm –CxHy

c) Cơ chế hoạt động của chất giặt rửa.
VD: Cơ chế hoạt động của chất giặt rửa natri axetat.

- Đuôi ưa dầu mỡ CH3[CH2]16- thâm nhập vào vết
dầu bẩn, còn nhóm –COONa ưa nước lại có xu
hướng kéo ra phía các phân tử nước.
Kết quả: Vết dầu bị phân chia thành các hạt rất
nhỏ giữ chặt bởi các phân tử natri stearat, rồi bị rửa trôi.
II. X� PHỊNG
1. Sản xuất xà phòng
Phương pháp thông thường:
Dầu thực vật
Mỡ động vật

NaOH (KOH)
to cao, P cao
NaCl
Làm lạnh
Xà phòng tách ra
+Phụ gia
Ép thành
bánh
Sử dụng
Ngoài ra người ta còn oxi hoá parafin của dầu mỏ nhờ
oxi không khí, to cao, muối mangan xúc tác, trung hoà
axit sinh ra bằng NaOH, thu lấy các muối không tan
trong natri clorua  xà phòng tổng hợp.
2. Thành phần của xà phòng và sử dụng xà phòng.
R-CH2-CH2-R’
to
Muối mangan
R-COOH + R’-COOH
R-COONa + R’-COONa
NaOH
-Thành phần chính của xà phòng là các muối natri (kali)
của axit béo, thường là natri stearat (C17H35COONa),
natri panmitat (C15H31COONa), natri oleat
(C17H33COONa)
- Phụ gia: chất màu, chất thơm.
- Sử dụng: tắm gội, giặt giũ…
- Ưu điểm: không gây hại cho da, môi trường.
- Nhược điểm: khi dùng với nước cứng (chứa nhiều ion
Ca2+, Mg2+) thì các muối canxi stearat, canxi panmitat…
sẽ kết tủa làm giảm tác dụng giặt rửa, ảnh hưởng đến
chất lượng sợi vải.
III. CH?T GI?T R?A T?NG H?P
1. Sản xuất chất giặt rửa tổng hợp
Điều chế từ các sản phẩm của dầu mỏ
Người ta tổng hợp nhiều chất có tính chất giặt rửa
tương tự xà phòng, gọi là chất giặt rửa tổng hợp
CH3(CH2)10-CH2-O-SO3Na
CH3(CH2)10-CH2-C6H4-SO3Na
VD:
2. Thành phần và sử dụng các chế phẩm từ chất
giặt rửa tổng hợp:
Ưu điểm: Dùng được với nước cứng

Nhược điểm: trong phân tử có chứa gốc hiđrocacbon
phân nhánh, khó phân huỷ gây ô nhiiễm môi trường
Thành phần:
+ Chất giặt rửa tổng hợp
+ Chất thơm
+ Chất màu
+ Chất tẩy trắng: NaClO (có hại cho da)

Một số chất giặt rửa thường gặp hàng ngày