NAM CAO
I. ĐỌC – TÌM HIỂU:
Nhan đề truyện:
- Đầu tiên “Cái lò gạch cũ” nhưng khi in thành sách NXB tự ý đổi “Đôi lứa xứng đôi”
- Năm 1946, tác giả đổi “Chí Phèo”.
2. Tóm tắt tác phẩm:
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
Hình ảnh làng Vũ Đại:
- Toàn bộ truyện diễn ra ở làng Vũ Đại → không gian nghệ thuật của tác phẩm.
- Tôn ti trật tự nghiêm ngặt, cao nhất là cụ tiên chỉ Bá Kiến “bốn đời làm tổng lí” cùng với đám cường hào →kết thành bè cánh.
- Những người nông dân thấp cổ bé họng, những người cùng hơn cả dân cùng, sống tăm tối.
→ Hình ảnh thu nhỏ của XH nông thôn VN trước CM
Xung đột giai cấp âm thầm mà quyết liệt.
2. Hình tượng nhân vật Chí Phèo:
a. Cách giới thiệu nhân vật: độc đáo
- Khái quát những nét chính của nhân vật.
- Chọn một chi tiết nổi bật: tiếng chửi, câu chửi
vừa hấp dẫn gợi tò mò, vừa có ý nghĩa hé mở số phận bi thảm của nhân vật (mọi người không xem Chí Phèo là người).
b. Tính cách nhân vật:
* CP là một thanh niên lao động bình thường
- Tuổi thơ bất hạnh: bị bỏ rơi (không rõ lai lịch) được dân làng cưu mang- đi ở- làm canh điền.
- Lớn lên kiếm sống bằng nghề lao động chân chính: làm mướn, ở đợ
- Có suy nghĩ trong sáng, có lòng tự trọng (bị bà Ba gọi lên bóp chân “hắn thấy nhục chứ yêu đương gì”).
- Có ước mơ bình thường đơn giản.
→ CP là con người nghèo khó cô độc nhưng hiền lành biết tự trọng, an phận.
* Quá trình mất nhân tính (lưu manh hóa, tha hóa):
- Vô cớ bị đi tù (Lí Kiến ghen…)
- Khi ở tù ra trở thành một con người khác hẳn
+ Ngoại hình: “Trông đặc như thằng …cơng cơng” gớm ghiếc → lưu manh.
+ Tính cách:
● Ăn nói hung hăng, khoác lác “Cụ Bá còn giữ…”
● Đến nhà Bá Kiến gây sự: chửi → ý thức trả thù kẻ đẩy mình vào tù
● CP ngây thơ, cả tin, sớm tự mãn “Anh hùng làng này… ta” vẫn sợ BK như ngày xưa → sợ cố hữu.
● Bị BK xảo quyệt mua chuộc làm tay sai trở thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại.
◊ Chuyên đi đòi nợ mướn, rạch mặt ăn vạ
◊ Say triền miên
º Nát rượu làm công cho kẻ thù vì rượu → “con quỷ dữ” không ai dám tiếp xúc
º Chửi tất cả mọi người, cả XH → bất mãn, trả thù đời ghẻ lạnh với mình.
→ Giá trị hiện thực sâu sắc, tố cáo bọn cường hào địa chủ xô đẩy người dân lương thiện vào con đường tội lỗi hủy hoại cả nhân hình lẫn nhân tính.
* Sự thức tỉnh nhân tính của CP:
- Nguyên nhân:
+ Trận ốm: tỉnh – sợ rượu
+ Sau đêm gặp Thị Nở
º Lúc đầu : bản năng
º Hôm sau: có mối tình
+ Mối tình của Thị Nở: chăm sóc khi CP ốm (bát cháo hành)
º Lần đầu tiên được cho ăn, được chăm sóc.
º Tình yêu thương của Thị Nở - chỉ Thị Nở coi CP là người .
Biểu hiện:
+ Lòng mơ hồ buồn → biết buồn.
+ Cảm nhận được âm thanh cuộc sống
+ Nhớ lại ước mơ thời trai trẻ.
+ Buồn, sợ cho tình trạng của mình.
+ Thèm lương thiện, muốn trở về với XH con người, TN sẽ mở đường cho hắn.
* CP bị cự tuyệt quyền làm người:
- Con đường duy nhất đưa CP đến XH loài người là TN.
- Hi vọng bị dập tắt: TN cắt đứt quan hệ
- Diễn biến tâm lí: ngẩn người – hiểu – thoang thoáng thấy hơi cháo hành – càng uống càng tỉnh – buồn – khóc rưng rức (tuyệt vọng).
- Nguyên nhân: Bà cô TN (ngăn cản tình yêu) tiêu biểu cho dư luận XH có thiên kiến về một CP quỷ dữ (không thể là người lương thiện).
- Thủ phạm: chế độ td PK bất công, độc ác mà kẻ đại diện là BK.
- CP đòi quyền làm người (với tâm trạng không bình thường xách dao ra đi)
+ Ý thức: đến nhà TN “giết con khọm già nhà nó”
+ Tiềm thức: đến nhà BK
● Thói quen khi say rượu
● Đã tỉnh ngộ, hiểu nguyên do vì sao mình bị từ chối quyền làm người.
● Đòi làm người lương thiện “Tao muốn làm người lương thiện….”
→ Tuyệt vọng, bi thảm của CP
● BK đã xúc phạm ý thức làm người của CP CP giết BK và tự sát → cách giải quyết duy nhất. XH đã từ chối quyền làm người của CP mà bản thân CP không muốn sống cuộc sống của quỷ dữ.
→ Tinh thần nhân đạo sâu sắc: con người đã bị hủy hoại cả nhân hình lẫn nhân tính như CP vẫn còn lương tri, vẫn có bản chất tốt đẹp.
3.Đặc sắc nghệ thuật:
Bút pháp điển hình hóa trong xd nhân vật, nét nổi bật trong xd tính cách: vừa có ý nghĩa tiêu biểu, vừa có cá tính đậm nét. NC có sở trường trong miêu tả, phân tích tâm lí.
NT viết truyện rất mới mẻ: kết cấu thoải mái, phóng khoáng, không theo trật tự thời gian nhưng chặt chẽ và sáng sủa.
Lời văn và ngôn ngữ truyện: linh hoạt, sống động rất gần với khẩu ngữ, giọng văn biến hóa. Ngôn ngữ tác giả, ngôn ngữ nhân vật rất linh hoạt.