Chí phèo
Nam Cao

PHẦN HAI: TÁC PHẨM
I. TÌM HIỂU CHUNG
Nhan đề
1.1. C¸i lß g¹ch cò
Lµ chi tiÕt nghÖ thuËt xuÊt hiÖn ë ®Çu vµ cuèi t¸c phÈm
->ThÓ hiÖn c¶m quan hiÖn thùc bÕ t¾c, ¶m ®¹m vÒ cuéc sèng vµ tiÒn ®å cña ng­êi n«ng d©n
1.2. ®«i løa xøng ®«i
Lµ nhan ®Ò do NXB ®Æt dùa vµo mèi t×nh CP – ThÞ Në.
-> Mang tÝnh giËt g©n, g©y sù tß mß, phï hîp víi thÞ hiÕu cña mét líp c«ng chóng bÊy giê
1.3. ChÝ PhÌo
- Khi in l¹i t¸c phÈm trong tËp Luèng cµy (1946), NC ®· ®Æt l¹i tªn lµ ChÝ PhÌo -> Nhan ®Ò kh¸i qu¸t, thể hiện rõ chủ đề tư tưởng của tác phẩm

2. Vị trí, giá trị của tác phẩm
2.1. Vị trí
Là kiệt tác của nền văn xuôi Việt Nam hiện đại
2.2. Giá trị
Có giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc, mới mẻ
Thể hiện trình độ nghệ thuật bậc thầy của một nhà văn lớn
ii. Đọc hiểu văn bản
Đọc – Tóm tắt tác phẩm
Thị Nở
nhìn nhanh xuống bụng
và nghĩ đến
Chí Phèo giết Bá Kiến
và tự kết liễu cuộc đời mình
Bị T. Nở từ chối,
Chí Phèo rơi vào tuyệt vọng
Gặp thị Nở , sống với thị
5 ngày như vợ chồng
Uống rượu, ăn vạ
thành tay sai cho Bá Kiến
Ra tù về, ngoại hình
“trông gớm chết”
Lý Kiến ghen, bắt Chí
Phèo ở tù 7, 8 năm
Làm canh điền
cho Lý Kiến
Người ta nhặt về nuôi
Cái lò gạch cũ
(nơi CP bị bỏ rơi)
2. Phân tích
2.1 Hình tượng nhân vật Chí Phèo
Sự xuât hiện của Chí Phèo
Vừa đi vừa chửi -> ấn tượng, độc đáo, bất ngờ
Tiếng chửi:
+Chửi Trời
-> không sợ gì trên đời
+chửi đời
-> căm hận cuộc đời
+chửi cả làng Vũ Đại
-> không thân quen ai, cô độc
+ chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn
-> gây sự để được chú ý
+ chửi đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn
-> ý thức được số phận bị bỏ rơi
=>Tiếng chửi đặc biệt: đối tượng thu hẹp dần; chửi như là độc thoại vì không có người đáp lại
Phản ứng của người dân làng Vũ Đại
+Không ai lên tiếng
+Không ai ra điều
-> Họ không coi CP là đối tượng cần đáp lại, quay lưng với hắn, không coi hắn là đồng loại
- Nghệ thuật trần thuật: điểm nhìn linh hoạt(tg, nv), giọng điệu biến hóa(giọng miêu tả, bình luận, giọng nhân vật) ngôn ngữ nửa trực tiếp(ngôn ngữ người kể chuyện, ngôn ngữ nv)



Ý nghĩa của tiếng chửi:
Là cách thức , là phương tiện để CP giao tiếp với những người xung quanh, bộc lộ niềm khao khát được cộng đồng thừa nhận sự tồn tại của mình. Thế nhưng CP đã thất bại, rơi vào bi kịch: Bị gạt ra khỏi xã hội con người.
Tiếng chửi chính là tiếng gào thét đầy bất lực của một con người ít nhiều ý thức được bi kịch của mình: sống giữa cuộc đời mà bị tước đi quyền làm người.
b. Quá trình tha hóa của Chí Phèo
Trước khi vào tù
-Lai lịch:
bị bỏ rơi,
không cha không mẹ,
được người ta nhặt về nuôi
Lớn lên đi làm thuê,
20 tuổi làm canh điền cho nhà Lý Kiến
Không một tấc đất cắm dùi,
chăm chỉ, chịu khó , hiền như đất
bị bà ba gọi lên bóp chân thì chỉ thấy nhục…
Ao ước có một gia đình nho nhỏ…
=> Quãng đời nghèo khổ nhưng lương thiện. Hắn cũng giống như bao người nông dân khác: khỏe mạnh, hiền lành, cần cù, chịu khó, có tự trọng, có ước mơ.
Sau khi ra tù
Biến đổi hoàn toàn, khác hẳn anh canh điền Chí lương thiện xưa
Về nhân hình:
+trông khác hẳn… , đặc như cái thằng sắng đá
+ đầu thì trọc lốc, răng cạo trắng hớn…
+mặc quần nái đen, áo tây vàng
+ngực phanh đầy những nét trạm trổ…
-> Bộ dạng lưu mang, gớm ghiếc như “con vật lạ”
Về nhân tính:
+ Say khướt, chìm trong những cơn say triền miên
+Chửi, cứ rượu xong là hăn chửi
+Rạch mặt ăn vạ
+ Thành tay sai của BK, càng ngày càng hung hãn, ngang ngược
-> Trở thành một tên đầu bò hung hăng, liều lĩnh, thành con quỷ dữ của làng VĐ
CP đã bị hủy hoại cả nhân hình lẫn nhân tính. Bọn phong kiến tay sai và nhà tù thực dân tàn độc đã biến CP từ anh nông dân hiền lành, lương thiện trở nên tha hóa, lưu manh hóa, trở thành công cụ để lợi dụng.
Sự tha hóa của CP mang ý nghĩa điển hình, tiêu biểu cho một bộ phận cố nông bị đày đọa về thể xác, chà đạp về tinh thần, bi lưu manh hóa, phải sống kiếp thú vật, không được xã hội thừa nhận( như NT, BC)

c. Quá trình hồi sinh của Chí Phèo
Cuộc gặp gỡ với Thị Nở
TN: xấu xí, ngẩn ngơ, ế chồng
CP gặp TN tại vườn chuối , trong lúc say
> cuộc gặp gỡ bất ngờ , đầy bản năng
CP tỉnh rượu
- Hắn thức dậy: mở mắt thì trời đã sáng. Mặt trời đã lên cao…, nắng bên ngoài rực rỡ, chim ríu rít
-> Lần đầu CP nhận thức được khung cảnh buổi sớm bên ngoài khác hẳn cái lều ẩm thấp của hắn
Hắn tỉnh: Hăn bâng khuâng như tỉnh dậy sau một cơn say rất dài, miệng đắng, lòng mơ hồ buồn
> Lần đầu tiên từ khi ra tù, CP buồn -> có lại cảm xúc của con người
Nghĩ đến rượu hơi rung mình -> sợ rượu
> Lần đầu sợ rượu
Lắng nghe những âm thanh xung quanh: tiếng chim hót, tiếng cười nói, tiếng gõ mái chèo đuổi cá. Những tiếng quen thuộc… Hôm nay hắn mới nghe thấy…
> Lần đầu cảm nhận được về cuộc sống xung quanh -> Chao ôi là buồn!
> Buồn vì Chí đã phải đứng bên lề cái cuộc sống vui vẻ , quen thuộc ấy lâu quá rồi.