ĐĂM SĂN CHIẾN
THẮNG MTAO MXÂY
( Trích Đăm Săn, sử thi Ê-đê)

Các em hãy quan sát và cho biết những
ấn tượng của mình về vùng đất, con
người xuất hiện trong các bức ảnh dưới
đây!

CHIẾN THẮNG MTAO
MXÂY
(Sử thi Đăm Săn)

NỘI DUNG BÀI HỌC
I

TÌM HIỂU CHUNG

II

ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

III

TỔNG KẾT

IV

LUYỆN TẬP

IV

VẬN DỤNG

I

TÌM HIỂU
CHUNG

1. Thể loại sử thi
PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1 – THỂ LOẠI SỬ THI
Khái niệm
Không gian
và thời gian
Cốt truyện
Nhân vật
Người kể chuyện
và lời nhân vật

1. Thể loại sử thi
PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1 – THỂ LOẠI SỬ THI
Khái niệm

- Là các tác phẩm tự sự dân gian có quy mô lớn, bằng văn vần hoặc văn
xuôi kết hợp với văn vần xây dựng các hình tượng hào hùng, kì vĩ để kể về
những người anh hùng, những sự kiện có ý nghĩa trọng đại với dân tộc,
diễn ra trong đời sống cộng đồng của cư dân thời cổ đại.

Không gian
và thời gian

- Không gian: cộng đồng (không gian thiên nhiên và không gian xã hội).
- Thời gian: thời gian quá khứ trải qua nhiều biến cố, gắn với lịch sử, cộng
đồng.

1. Thể loại sử thi
PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1 – THỂ LOẠI SỬ THI
Cốt truyện

- Chuỗi sự kiện được sắp xếp theo một trình tự nhất định.

Nhân vật

- Nhân vật anh hùng có sức mạnh, tài năng phẩm chất và vẻ đẹp
phi thường, dũng cảm xả thân vì cộng đồng trong chiến đấu
chống kẻ thù và chinh phục tự nhiên.

Người kể chuyện
và lời nhân vật

- Lời người kể chuyện: lời người thuật lại câu chuyện.
- Lời nhân vật: lời nói trực tiếp của nhân vật.

2. Sử thi Việt Nam
 

PHIẾU BÀI TẬP SỐ 2 –SỬ THI VIỆT NAM

- Là thành tựu của các dân tộc thiểu số Việt Nam (chưa tìm thấy sử thi của người Kinh).
- Có hai loại: sử thi thần thoại và sử thi anh hùng.
+ Sử thi thần thoại: Kể về sự hình thành thế giới muôn loài, con người, bộ tộc thời cổ đại.
+ Sử thi anh hùng: Kể về cuộc đời và những chiến công của những tù trưởng anh hùng
=> Sử thi Đăm Săn là sử thi anh hùng.

3. Sử thi Đăm Săn


Tóm tắt:

Đăm Săn về làm chồng
hai chị em Hơ Nhị và Hơ
Bhị, trở thành tù trưởng
oai danh, giàu có.
Hồn Đăm Săn biến
thành con ruồi, bay
vào miệng chị gái –
nàng Hơ – Âng. Nàg
có thai và sinh ra Đăm
Săn cháu, tiếp tục sự
nghiệp của Đăm Săn
cậu.

- Các tù trưởng Kên Kên và Sắt (Mtao-Mxây)
lừa bắt Hơ Bhị về làm vợ. Đăm Săn đánh trả
và chiến thắng. Bộ lạc của chàng trở lên
giàu mạnh hơn xưa.
- Đăm Săn chặt cây Sơ – múc (Cây thần vật
tổ bên nhà vợ), làm cả hai vợ đều chết.
Chàng lên trời xin thuốc cứu hai vợ thành
công.
Chàng đi hỏi nữ thần mặt trời làm vợ nhưng
bị từ chối. Trên đường trở về, Đăm Săn bị
chết ngập trong rừng Sáp – đen.

4. Đoạn trích “Chiến thắng Mtao – Mxây”
- Đoạn trích kể về chuyện tù trưởng Mtao Mxây lừa lúc Đăm Săn đi vắng đã kéo người tới
cướp phá buôn làng của chàng và bắt Hơ Nhị về làm vợ. Đăm Săn đánh Mtao Mxây cứu
được vợ về và thu phục được dân làng của tù trưởng Mtao Mxây.

4. Đoạn trích “Chiến thắng Mtao – Mxây”

Phần 1
(Từ đầu đến “Họ đến
bãi ngoài làng, rồi
vào làng”)

Cảnh trận đánh giữa hai tù trưởng và
cuộc đối đáp giữ Đăm Săn với nô lệ.

Bố cục
Phần 2
Còn lại

Cảnh ăn mừng sau chiến thắng và
hình tượng Đăm Săn.

II

ĐỌC – HIỂU VĂN
BẢN

1. Hình ảnh Đăm Săn và Mtao Mxây trong cuộc chiến
a. Nguyên nhân:
- Đăm Săn khiêu chiến vì Mtao-Mxây cướp vợ của chàng.
Þ Trọng danh dự cá nhân, cộng đồng; gắn bó với hạnh phúc gia đình, bộ tộc.

1. Hình ảnh Đăm Săn và Mtao Mxây trong cuộc chiến

b. Lúc khiêu chiến:
Đăm Săn
- Đứng tại chân cầu thang nhà kẻ thù
khiêu chiến: Ta thách nhà ngươi…
- Xuống! Xuống!
- Ta sẽ lấy cái sàn hiên…bổ đôi…
- Sao ta lại đâm ngươi khi ngươi đang
đi…
 Một tư thế đàng hoàng, tự tin, chủ
động, một thái độ dứt khoát, quyết
liệt.

MTao – Mxây
- Đứng tại nhà của mình: Ta
không xuống đâu…
- Ngươi không được đâm ta…
- Ta sợ ngươi đâm ta…
- Dáng tần ngần do dự…
 Một thái độ do dự, thiếu tự
tin, nhát sợ trước Đăm Săn.

THẢO LUẬN NHÓM
Nêu diễn biến và kết quả cuộc chiến giữa Đăm Săn
và Mtao Mxây?

NHÓM

HIỆP

1

1

2

2

3

3

4

4

1. Hình ảnh Đăm Săn và Mtao Mxây trong cuộc chiến
c. Lúc giao tranh:
 

Đăm Săn

Mtao Mxây

  - Khích, thách Mxây múa - Múa khiên như trò chơi, khiên
trước.
kêu lạch xạch như quả mướp khô,
Hiệp 1 - Bình tĩnh, thản nhiên.
tự xem mình là tướng quen đánh

trăm trận, quen xéo nát đất đai
thiên hạ (chủ quan, ngạo mạn)

1. Hình ảnh Đăm Săn và Mtao Mxây trong cuộc chiến
c. Lúc giao tranh:
Đăm Săn
 - Đăm Săn múa trước: múa
khiên vừa khoẻ, vừa đẹp
 
(vượt đồi tranh, đồi lồ ô,
Hiệp 2
chạy vun vút qua phía
đông, phía tây...)
- Nhai được miếng trầu của
vợ nên càng mạnh hơn.

Mtao Mxây
- Hoảng hốt trốn chạy bước
cao bước thấp (yếu sức)
- Chém trượt, chỉ trúng chão
cột trâu.
- Cầu cứu Hơ Nhị.

1. Hình ảnh Đăm Săn và Mtao Mxây trong cuộc chiến
c. Lúc giao tranh:
Đăm Săn
 - Đăm Săn múa, đuổi đánh,
đâm trúng kẻ thù nhưng
 
không thủng -> cầu cứu
Hiệp 3
thần linh.

Mtao Mxây
- Vừa chạy vừa chống đỡ.

1. Hình ảnh Đăm Săn và Mtao Mxây trong cuộc chiến
c. Lúc giao tranh:
Đăm Săn
 - Được ông Trời mách kế.
- Đuổi theo
 
Hiệp 4 - Giết chết kẻ thù.

Mtao Mxây
- Vùng chạy cùng đường, xin
tha mạng.
- Bị giết.

1. Hình ảnh Đăm Săn và Mtao Mxây trong cuộc chiến
 d. Ý nghĩa của cuộc giao tranh và chiến thắng của Đăm Săn
- Giải thoát cho vợ
- Thu phục nô lệ, của cải, mở rộng đất đai.
- Nổi bật hình tượng Đăm Săn mang vẻ đẹp dũng mãnh, kỳ vĩ, sức mạnh siêu
phàm, tầm vóc thần linh - hội tụ sức mạnh cộng đồng. Đây cũng là ước mơ, khát
vọng của cộng đồng có được người anh hùng chiến thắng mọi thế lực…

2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
a. Thái độ của cộng đồng đối với cuộc chiến và người anh hùng:

2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
a. Thái độ của cộng đồng đối với cuộc chiến và người anh hùng:


Cuộc đối thoại giữa Đăm Săn và nô lệ: 3 lần hỏi, 3 lần đáp (một nhà, tất cả
các nhà, mỗi nhà).

+ Các nô lệ tự nguyện đi theo, mang theo của cải.
+ Tuân phục tuyệt đối với cá nhân anh hùng.


Đăm Săn đã thu phục được lòng dân.

2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
a. Thái độ của cộng đồng đối với cuộc chiến và người anh hùng:
-

Hình ảnh đoàn người trở về: Đoàn người đông như
bầy cà tong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như
kiến như mối…. Tôi tớ mang của cải về nhiều như
ong đi chuyển nước, như vò vẽ đi chuyển hoa, như
bầy trai gái đi giếng làng cõng nước.

2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
a. Thái độ của cộng đồng đối với cuộc chiến và người anh hùng:


Thể hiện sự thống nhất cao độ giữa quyền lợi, khát vọng của cá nhân anh hùng
và cộng đồng: sau cuộc chiến, họ sống trong cùng một nhóm đông hơn, giàu
mạnh hơn.



Lòng yêu mến, ngưỡng mộ người anh hùng, ý chí thống nhất của toàn thể cộng
đồng - ý thức dân tộc.

2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
b. Cảnh ăn mừng chiến thắng
 Nghi lễ:
- Tế lễ thần linh
- Tổ chức ăn mừng: đánh chiêng, rượu thịt nhiều vô kể
- Mọi người chúc mừng…
 Quan niệm tôn thờ thần linh, tập tục ăn mừng chiến thắng của người Ê - Đê.

2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
b. Cảnh ăn mừng chiến thắng
 Quang cảnh:
- Vật chất: giàu có
- Bạn bè: đông đúc
- Tôi tớ: chật ních cả nhà
- Tiệc tùng: linh đình
- Âm thanh: tiếng chiêng, tiếng cồng rộn rã

Cuộc

sống

thịnh

vượng, giàu có, sung
túc, hùng mạnh.

2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
c. Hình ảnh Đăm Săn
Lời hiệu triệu: ơ các con, ơ các con…, hỡi
anh em trong nhà, hỡi bà con trong làng…
Lời chỉ huy, ra lệnh: hãy đánh chiêng lên,
hãy đi lấy rượu…

2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
c. Hình ảnh Đăm Săn
 Hình dáng, cơ thể: đôi mắt long lanh như
mắt chim ghếch, bắp chân to bằng cây xà
ngang…
Trang phục: Ngực quấn chéo một tấm mền
chiến, mình khoác một tấm áo chiến, tai đeo
nụ, đủ giáo gươm.

2. Cảnh ăn mừng chiến thắng và hình tượng Đăm Săn:
c. Hình ảnh Đăm Săn
Hành động: Uống không biết say, ăn không biết
no, chuyện trò không biết chán.
Khí chất: Đăm Săn là một dũng tướng chắc chết
mười mươi cũng không lùi bước… Đăm Săn vốn
đã ngang tàng từ trong bụng mẹ.

Þ Bản lĩnh, khí phách, trí tuệ và sức vóc hơn người.

III

TỔNG KẾT

1. Nội dung
o Đoạn trích khẳng định sức mạnh và
ngợi ca vẻ đẹp của người anh hùng
Đăm Săn – một người trọng danh dự,
gắn bó với hạnh phúc gia đình và
thiết tha với cuộc sống bình yên,
phồn vinh của thị tộc, xứng đáng là
người anh hùng mang tầm vóc sử thi
của dân tộc Ê đê thời cổ đại.

2. Nghệ thuật
o Giọng văn trang trọng hào hùng,
ngôn ngữ giàu hình ảnh, dùng kiểu
câu cảm thán, hô ngữ, liệt kê ….
o Sử dụng có hiệu quả lối miêu tả song
hành, đòn bẩy, thủ pháp so sánh,
phóng đại, đối lập, tăng tiến….

IV

LUYỆN TẬP

Câu 1: Sử thi Đăm Săn của dân tộc nào?

 A. Ba na

 B. Ê-đê

 C. Tày

 D. Mường

Câu 2 : Mtao Mxây còn được gọi là tù trưởng:

 A. Dơi

 B. Quạ

 C. Sắt

 D. Diều

Câu 3: Hành động nào của Đăm Săn thể hiện tính cộng đồng?
 A. Gọi dân làng theo
mình
 C. Gọi Mtao Mxaay múa
dao

 B. Đăm Săn mộng thấy
ông trời
 D. Đăm Săn cúng bái
thần linh

Câu 4: Vật nào sau đây trong đoạn trích được xem là thần kì?

 A. Chày

 B. Cồng Hlong

 C. Miếng trầu

 D. Khiên

Câu 5: Sau khi ăn miếng trầu của Hơ-Nhị quăng cho thì Đăm săn như thế
nào?
 A. Chàng múa khiên đẹp hơn

 B. Chàng trở nên nhanh nhẹn hơn

 C. Sức chàng tăng lên gấp bội

 D. Chàng cang mạnh mẽ hơn

Câu 6: Nhân vật nào trong văn bản Chiến thắng Mtao Mxây không dùng
ngôn ngữ đối thoại?
 A. Tôi tớ

 B. Hơ Nhị

 C. Dân làng

 D. Ông trời

Câu 7: Trong đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây, nhân vật nào không
xuất hiện?
 A. Mtao Mxây

 B. Ông trời

 C. Đăm Săn

 D. Mtao Crư

Câu 8: Lễ hội ăn mừng chiến thắng của Đăm Săn kéo dài trong bao lâu?
 A. Suốt cả mùa nắng

 B. Gần một mùa khô

 C. Suốt cả mùa khô

 D. Gần hết mùa nắng

Câu 9: Nhân vật Đăm Săn được miêu tả chủ yếu bằng thủ pháp nghệ
thuật nào?
 A. So sánh, phóng đại

 B. So sánh, nhân hoá

 C. Ẩn dụ, so sánh

 D. Ẩn dụ phóng đại

V

VẬN DỤNG

Hãy thể hiện cảm nhận của em về
trận chiến giữa Đăm Săn và Mtao
Mxaay bằng cách vẽ một bức
tranh hoặc viết một đoặn văn
miêu tả ngắn (khoăng 8 – 10
dòng).

THANK YOU!