BÀI 2: SỐNG CÙNG KÍ ỨC CỦA
CỘNG ĐỒNG
(Sử thi)

TRUY CẬP TRANG WEB CỦA CHÚNG TÔI ĐỂ XEM
NHIỀU TÀI LIỆU MIỄN PHÍ
https://hocvancungricky.com/

PHẦN A

TRI THỨC NGỮ VĂN

PHẦN A

TRI THỨC NGỮ VĂN
Đọc trang 35 - 36 sgk, gạch chân một số nét đặc
trưng cơ bản của thể loại sử thi.

KHÁI NIỆM SỬ THI

Sử thi là một thể loại tự sự dân gian ra đời từ thời cổ đại,
thường kết hợp lời thơ với văn xuôi, kể lại những sự kiện quan
trọng trong đời sống của cộng đồng thông qua việc tôn vinh, ca
ngợi chiến công, kì tích của người anh hùng.

Thời gian – không gian - cốt truyện sử thi
Thời gian sử thi thuộc về quá khứ “một đi không trở lại” của cộng đồng,
thường gắn với xã hội cổ đại hoặc xã hội phong kiến.

Không gian sử thi thường mở ra theo những cuộc phiêu lưu gắn với các kì
tích của người anh hùng.

Cốt truyện sử thi thường xoay quanh cuộc phiêu lưu và những kì tích của
người anh hùng. Yếu tố kì ảo được sử dụng nhằm tô đậm tính phiêu lưu
cùng những kì tích ấy.

Nhân vật anh hùng sử thi

Nhân vật người anh hùng sử thi hiện thân cho cộng đồng, thường
hội tụ những đặc điểm nổi bật như:
- Sở hữu sức mạnh, tài năng, lòng dũng cảm phi thường
- Luôn sẵn sàng đối mặt với thách thức, hiểm nguy
- Lập nên những kì tích, uy danh lẫy lừng

Lời của người kể chuyện và lời của nhân vật sử thi

- Trong văn bản sử thi, lời của người kể chuyện thường ở
ngôi kể thứ ba, thể hiện thái độ tôn vinh người anh hùng,
tôn vinh cộng đồng.
- Lời của nhân vật người anh hùng thể hiện hành động,
tính cách anh hùng.
- Cả lời kể và lời thoại trong sử thi đều giàu chất thơ.

Thái độ, cảm xúc của người kể chuyện

- Người kể chuyện sử thi thể hiện sự trang nghiêm,
thành kính đối với sự kiện, nhân vật.

Cảm hứng chủ đạo và bối cảnh văn hóa, lịch sử

Trong văn bản sử thi, cảm hứng chủ đạo thường là cảm hứng ngợi ca
người anh hùng, ngợi ca những phẩm chất của cộng đồng mà người
anh hùng là đại diện.

Bối cảnh văn hóa, lịch sử: Sử thi ra đời chủ yếu trong giai đoạn
xung đột giữa con người với thần quyền, giữa các cộng đồng, giữa
con người với các trật tự luân lí xã hội.

Bài 2: Sống cùng kí ức của cộng đồng

Văn bản 1: ĐĂM SĂN CHIẾN
THẮNG MTAO MXÂY
(Trích Sử thi Ê-đê)

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Sử thi Đăm Săn
2. Đoạn trích Mtao MXây
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Cốt truyện, sự kiện sử thi
2. Nhân vật
3. Lời của nhân vật sử thi
4. Lời của người kể chuyện
III. TỔNG KẾT

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Sử thi Đăm Săn



Là bộ sử thi anh hùng của người Ê-đê,
dài 2077 câu, gồm 7 chương.



Thể hiện đậm nét truyền thống lịch sử,
văn hóa của đồng bào Tây Nguyên.

Theo tục nối dây,
Đăm Săn về
làm chồng Hơ
Nhị, Hơ Bhị và
trở thành tù
trưởng giàu có,
hùng mạnh.

Đăm Săn dũng
mãnh, lập được
nhiều chiến công,
giành lại vợ, đem
lại uy danh cho
mình và cho
cộng đồng.

Đăm Săn đi chặt
cây thần, cầu hôn Nữ
thần Mặt trời. Chàng
nằm xuống trên con
đường chinh phục thiên
nhiên. Hồn chàng hóa
thành ruồi, bay vào
miệng chị gái, chị sinh ra
Đăm Săn cháu, lớn lên
lại tiếp tục con đường
của người cậu anh
hùng.

Tục nối dây (chuê nuê)

Hơ Bia Klu

Hơ Bhị

Mtao Kla

Hơ Nhị

Đăm Săn

Hơ Âng
Đăm Săn cháu

Giữ trọn dòng
giống của gia
đình, của dân tộc,
duy trì nòi giống
TỤC “NỐI DÂY”
(CHUÊ NUÊ)
Không bị lẻ loi,
cô đơn
Có đủ sức lao động
để bảo vệ buôn
làng, đảm bảo cuộc
sống cộng đồng

Tìm cha/mẹ chăm
sóc những đứa trẻ

Thay
người
xấu số,
quản lý
tài sản,
đất đai
và duy
trì gia
đình

2. Đoạn trích Đăm Săn chiến thắng Mtao Mxây


Thuộc chương IV của sử thi Đăm Săn.



Đoạn trích kể chuyện tù trưởng Mtao
Mxây thừa lúc Đăm Săn cùng dân làng đi
vắng đã kéo người tới cướp phá buôn
làng của chàng và bắt Hơ Nhị về làm vợ.
Đăm Săn đánh Mtao Mxây để cứu vợ về.

2. Đoạn trích Đăm Săn chiến thắng Mtao Mxây


Bố cục: 3 phần

Đoạn 1 (Từ đầu…Cuối cùng hắn

Đoạn 2 (Phần còn lại) : Cảnh Đăm

ngã lăn quay ra đất): Trận đánh

săn ăn mừng chiến thắng.

giữa hai tù trưởng.

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Cốt truyện, sự kiện sử thi

Câu hỏi 1 sgk: Tóm tắt
các sự kiện chính trong
văn bản trên?

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Cốt truyện, sự kiện sử thi
+ Biết tin Hơ Nhị bị tù trưởng Mtao Mxây bắt cóc, Đăm săn cùng với
tôi tớ đến tận nhà Mtao Mxây tuyên chiến.
+ Đăm Săn múa khiên, dũng mãnh giao chiến với Mtao Mxây.
+ Nhờ ông Trời trợ giúp, Đăm Săn hạ gục Mtao Mxây và giết chết hắn.
+ Dân làng và tôi tớ của Mtao Mxây đi theo Đăm Săn rất đông.
+ Đăm Săn mở tiệc ăn mừng chiến thắng rất lớn. Uy danh chàng càng
thêm lẫy lừng.

2. Nhân vật
a. Trước khi vào cuộc chiến

Ơ diêng!, Ơ diêng! Xuống đây ta thách
nhà ngươi đọ sức với ta đấy!

Đăm săn

2. Nhân vật
a. Trước khi vào cuộc chiến

Ta không xuống đâu, diêng ơi! Tay ta
còn bận ôm vợ hai chúng ta ở trên này
cơ mà

Mtao Mxây

2. Nhân vật
a. Trước khi vào cuộc chiến

Ngươi không xuống ư ? Ta sẽ lấy cái sàn
hiên nhà người ta bẻ đôi, ta lấy cái cầu
thang nhà ngươi chẻ ra kéo lửa, ta hun
cái nhà của ngươi cho mà xem!

Đăm săn

2. Nhân vật
a. Trước khi vào cuộc chiến

Khoan, diêng, khoan! Để ta xuống.
Nhưng ngươi không được đâm khi ta
đang đi xuống đó, nghe!

Mtao Mxây

2. Nhân vật
a. Trước khi vào cuộc chiến

Đăm Săn

Mtao Mxây

Đến tận chân cầu thang khiêu chiến

Không dám xuống, trêu tức

Nói khích, dụ Mtao Mxây ra khỏi nhà

Xuống nhưng sợ Đăm Săn đâm lén,
bước đi do dự.

Chủ động, tự tin

Bị động và sợ hãi

2. Nhân vật
b. Khi vào cuộc chiến
ĐĂM SĂN

Hình ảnh chiếc
khiên

MTAO MXÂY

THÁI ĐỘ CỦA
NGƯỜI KỂ
CHUYỆN

- Thái độ đối với
Đăm Săn

Cách múa khiên

Sức mạnh trong
khi giao chiến

Thái độ đối với
Mtao - Mxây

ĐĂM SĂN
Hình ảnh
- Khiên đồng, khiên
chiếc khiên kênh

MTAO MXÂY
- Khiên tròn như đầu cú

THÁI ĐỘ CỦA
NGƯỜI KỂ
CHUYỆN
- Đối với Đăm Săn:
ngợi ca, ngưỡng mộ.

Cách múa
khiên

- Chàng múa trên cao - Khiên hắn kêu lạch xạch
- Đối với Mtao gió như bão, múa
như quả mướp khô.
Mxây: khinh thường.
dưới thấp gió như lốc.

Sức mạnh
trong khi
giao chiến

- Quả núi ba lần rạn
nứt, ba đồi tranh bật
rễ bay tung => phi
thường.

- Chỉ vừa trúng một cái
chảo cột trâu.
- Tháo chạy, ngã lăn
ra đất. => Kém cỏi

2. Nhân vật
b. Khi vào cuộc chiến

Đăm Săn
Bình tĩnh, tự tin, có tài
năng và bản lĩnh

Mtao Mxây
Tài năng kém cỏi, nhân cách
hèn hạ nhưng lại tự mãn, chủ
quan và ngạo mạn.

Tại sao Đăm Săn chiến thắng được
Mtao Mxây?

Thần
linh

Tài năng của Đăm Săn

Sự
ủng
hộ
của
thị
tộc

Một số nghệ thuật đặc sắc
miêu tả hình tượng nhân vật
Đăm Săn?

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
2. Nhân vật
Trước và khi vào cuộc chiến

Miêu tả hành động Đăm Săn
bằng nghệ thuật so sánh,
tương phản, phóng đại.
Đăm Săn là một tù trưởng có
sự vượt trội về tài năng và
nhân cách, được cộng đồng
nhân dân và thần linh ủng hộ.

2. Nhân vật
c. Cảnh Đăm Săn cùng nô lệ trở về làng sau chiến
thắng

Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong đoạn văn sau:
“Đoàn người đông như bầy cà tong, đặc như bầy thiêu thân,
ùn ùn như kiến như mối, tôi tớ mang của cải về nhiều như ong
di chuyển nước, vò vẽ di chuyển hoa.”

2. Nhân vật
c. Cảnh Đăm Săn cùng nô lệ trở về làng sau chiến
thắng

Đoàn người đông
như bầy cà tong, đặc
như bầy thiêu thân,
ùn ùn như kiến như
mối, tôi tớ mang của
cải về nhiều như ong
di chuyển nước, vò
vẽ di chuyển hoa.

2. Nhân vật
d. Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng

Câu 1: Em có nhận xét gì về khung
cảnh ăn mừng chiến thắng?
Câu 2: Hình tượng nhân vặt Đăm Săn
được miêu tả như thế nào trong cảnh
ăn mừng chiến thắng?

2. Nhân vật
d. Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng

Vật chất: giàu có
Bạn bè: đông đúc
Tôi tớ: chật ních cả nhà
Tiệc tùng: linh đình
Giàu có, sung túc, hùng mạnh.

TRUY CẬP TRANG WEB CỦA CHÚNG TÔI ĐỂ XEM
NHIỀU TÀI LIỆU MIỄN PHÍ
https://hocvancungricky.com/

2. Nhân vật
d. Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng

Tóc dài chảy đầy nong hoa
Ngực quấn chéo tấm mền chiến
Đôi mắt long lanh như mắt chim ghếch
ăn hoa tre

2. Nhân vật
d. Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng

Ăn không biết no, uống không
biết say, chuyện trò không biết
chán
Bắp chân to bằng cây xà ngang, bắp
đùi to bằng ống bễ
Sức ngang sức voi đực
Hơi thở ầm ầm như sấm dậy
Ngang tàng trong bụng mẹ
Đẹp đẽ, phi thường

2. Nhân vật
d. Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng

Ngôn ngữ trang trọng, giàu nhịp điệu,
giàu hình ảnh; nghệ thuật phóng đại,
so sánh độc đáo
Ca ngợi người anh hùng Đăm Săn giữa
cộng đồng, thị tộc; được yêu mến, tôn
vinh tuyệt đối
Thể hiện sự giàu có, sung túc,
hùng mạnh của thị tộc

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Cốt truyện, sự kiện sử thi
2. Nhân vật

GHI BÀI

Trước và khi vào cuộc chiến
- Nghệ thuật so sánh, tương phản, phóng đại.
- Đăm Săn là một tù trưởng có sự vượt trội về tài năng và nhân cách,
được cộng đồng nhân dân và thần linh ủng hộ.
Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng
Ca ngợi người anh hùng Đăm Săn giữa cộng đồng, thị tộc; được yêu
mến, tôn vinh tuyệt đối

3. LỜI CỦA NHÂN VẬT SỬ THI

Đối tượng giao tiếp

Với Mtao Mxây trước và
trong khi giao chiến
Với ông trời lúc gặp khó khăn

Với dân làng và tôi tớ trong
tiệc mừng chiến thắng.

Những câu nói của Đăm
Săn

Sự thể hiện tính cách, vị thế
xã hội của người anh hùng

Đối tượng giao tiếp

Những câu nói của Đăm Săn

Sự thể hiện tính cách, vị
thế xã hội của người anh
hùng

Với Mtao Mxây trước - Ngươi múa chơi đấy phải
và trong khi giao
không, diêng?
chiến
- Bớ diêng, bây giờ ngươi lại
chạy, ta đuổi coi!

Sự dõng dạc, tự tin, thách
thức kẻ thù của người anh
hùng.

Với ông trời lúc gặp
khó khăn

Sự chân thành, thân mật, gần
gũi với thần linh.

- Ôi chao! Chết mất thôi, ông
ơi! Cháu đâm mãi mà không
thủng hắn!

Với dân làng và tôi tớ - Ơ các con, ơ các con, hãy đi
trong tiệc mừng chiến lấy rượu bắt trâu!
thắng.
- Hãy đánh lên các chiêng có
tiếng âm vang....

Vị tù trưởng quyền uy.

4. LỜI CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN

Câu 1: Cụm từ “bà con xem” trong văn bản trên là
lời của ai hướng đến ai? Theo bạn việc sử dụng
những cụm từ như vậy trong văn bản sử thi có tác
dụng gì?
Câu 2: Nhận xét thái độ của người kể chuyện đối với
Đăm Săn.

4. LỜI CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN

- Thể hiện một thái độ tôn vinh, ngợi ca người anh hùng
Đăm Săn.
- Cách nói “bà con xem...” được lặp lại nhiều lần
=> Người kể sử thi luôn có ý thức giao tiếp với người
nghe sử thi
=> Tác dụng của lời kể hướng đến người nghe, người xem
là tạo không khí sẻ chia giữa người trình diễn và người
thưởng thức sử thi, chia sẻ tình cảm yêu quý, ngưỡng mộ
người anh hùng của cộng đồng.

TRUY CẬP TRANG WEB CỦA CHÚNG TÔI ĐỂ XEM
NHIỀU TÀI LIỆU MIỄN PHÍ
https://hocvancungricky.com/

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

GHI BÀI

3. Lời của nhân vật sử thi
- Lời đối thoại của Đăm Săn thể hiện rõ được tính cách, phẩm
chất, uy quyền của một tù trưởng.
4. Lời của người kể chuyện
- Thể hiện một thái độ tôn vinh, ngợi ca người anh hùng Đăm Săn.
- Cách nói “bà con xem...” được lặp lại nhiều lần: Người kể sử thi
luôn có ý thức giao tiếp với người nghe sử thi