CHIỀU TỐI
(Mộ)
- Hồ Chí Minh-
Một số hình ảnh của HCM
II
1
2
III
I
CHIỀU TỐI
TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
- Hồ Chí Minh (1890-1969)
- Người còn là nhà văn, nhà thơ lớn của dân tộc.
- Vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc, nhà cách mạng lỗi lạc, danh nhân văn hóa thế giới.
- Quê: làng Sen, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, Nghệ An.

2.T�c ph?m "Nh?t kí trong t�"










Pác Bó
(Hà Quảng – Cao Bằng)
ĐỊA DANH PÁC BÓ
Dòng suối khởi nguồn Pác Bó được Bác
Đặt tên là suối Lê-nin
Đường vào hang Pác Bó)
Bàn đá nơi Bác làm việc
Khu vực nơi Bác làm việc trước đây)
Bác về đến cột mốc 108,
ngày 28/01/1941 tại Pác Bó (Cao Bằng)
a) Hoàn cảnh sáng tác: Tháng 8 năm 1942, với danh nghĩa là đại biểu của Việt Nam độc lập đồng minh và Phân bộ quốc tế phản xâm lược của Việt Nam, Nguyễn Ái Quốc lấy tên là Hồ Chí Minh lên đường sang Trung Quốc để tranh thủ sự viện trợ của quốc tế. Sau nửa tháng đi bộ, đến Túc Vinh, Quảng Tây, Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam vô cớ. Trong suốt 14 tháng ở tù (từ mùa thu 1942 đến mùa thu 1943), tuy bị đày ải vô cùng cực khổ, Hồ Chí Minh vẫn làm thơ. Người đã sáng tác 133 bài thơ bằng chữ Hán ghi trong một cuốn sổ tay mà Người đặt tên là Ngục trung nhật kí.
b) Nội dung :
Gồm 134 bài thơ
- Là bức tranh hiện thực tố cáo chế độ nhà tù, chế độ xã hội Tưởng Giới Thạch.
- Tác phẩm còn là tấm gương phản chiếu " tâm hồn vĩ đại của một bậc đại trí, đại dũng, đại nhân".
- Là bức chân dung tinh thần tự họa của Hồ Chí Minh , con người, nhà thơ, nhà chiến sĩ.

=> Cả cuộc đời Bác cống hiến hết mình cho sự nghiệp cách mạng dân tộc, quốc tế cộng sản. Người còn để lại một di sản văn học quý giá xứng đáng là một nhà văn, nhà thơ lớn, nhà cách mạng vĩ đại của dân tộc.
3. Bài thơ
a) Xuất xứ
Là bài thơ thứ 31 của tập thơ “Nhật ký trong tù”
 Tỏa sáng tâm hồn cao đẹp của Bác
b) Hoàn cảnh sáng tác
8/1942, trên đường chuyển nhà lao từ tỉnh Tây sang nhà lao Thiên Bảo, dừng chân ở một vùng sơn cước vào lúc chiều tối
Bác Hồ đã sáng tác bài thơ
c) Thể thơ
- Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
d) Bố cục
II. Đọc- hiểu văn bản

Chim mỏi về rừng tìm về chốn ngủ
* Thời gian : Chiều tối
* Hoàn cảnh : Bị tù đày, nơi đất khách quê người -> đang trên đường chuyển lao -> Tâm thế mệt mỏi, chán chường, đơn độc.
Gợi sự cô đơn, nỗi nhớ nhà, nỗi buồn hiu quạnh.
* Bức tranh thiên nhiên :
+ Hình ảnh cánh chim (điểu) mỏi -> về rừng -> tìm chốn ngủ




1. Bức tranh thiên nhiên chiều tối và tâm trạng của tác giả
Chim mỏi về rừng tìm về chốn ngủ
Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không
+ “rừng”: gợi không gian mênh mông, rộng lớn >< “cánh chim” nhỏ bé, lạc lõng giữa buổi chiều
+ “Chốn ngủ” : chốn nghỉ ngơi sau 1 ngày dài-> vừa có nét tương đồng và khác biệt với hình ảnh của Bác.
II. Đọc- hiểu văn bản
+ “Cánh chim”: hình ảnh quen thuộc trong thơ ca trung đại.
Chim hôm thoi thót về rừng” (Truyện Kiều – Nguyễn Du)
Huyện Thanh Quan : “Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi” ->Dùng cánh chim để gợi ra sự dài rộng của rừng mai.
=> Hình ảnh “cánh chim” mang tính ước lệ của thơ cổ.
=> Nghệ thuật cổ điển và hiện đại + bút pháp chấm phá.
Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không
- Hình ảnh chòm mây (vân) -> trôi nhẹ -> tầng không
+ Trạng thái của mây:
“Cô”: đơn độc, lẻ loi
“mạn mạn”: trôi lững lờ, nhẹ nhàng
 Gợi sự mệt mỏi, cô độc, lênh đênh và trôi nổi.
+ “thiên không” (tầng không) : gợi không gian rộng lớn, bao la >< trạng thái: cô đơn, một mình của “chòm mây”
 Nghệ thuật đối
+ “Chòm mây”: hình ảnh quen thuộc trong thơ ca trung đại
“Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt”
(Câu cá mùa thu – Nguyễn Khuyến)
Hình ảnh “tầng mây” mang tính ước lệ của thơ cổ.
Thiên nhiên rộng lớn khoáng đạt nhưng tĩnh lặng, buồn: thiên nhiên của chiều tối với hình ảnh cánh chim mỏi mệt, chòm mây lững lờ trôi.
II. Đọc- hiểu văn bản
II. Đọc- hiểu văn bản
Bút pháp tả cảnh ngụ tình + nghệ thuật cổ điển và hiện đại
Tâm trạng lạc lõng của Bác giữa không gian mênh mông, tình yêu thiên nhiên, yêu nước của Bác Hồ, bản lĩnh kiên cường của một chiến sĩ cách mạng.
*Tâm trạng qua 2 câu thơ đầu:
Mệt mỏi sau một ngày dài
Cô đơn, lạc lõng nơi đất khách
Khát khao trở về nước để tiếp bước con đường cách mạng
2) Bức tranh lao động con người và tâm trạng của Bác.
*Bức tranh lao động con người
Hình ảnh thiếu nữ.
+ Trẻ trung, khỏe mạnh, cần cù, chăm chỉ
+ Hình ảnh đại diện cho người lao động
Hình ảnh “cô gái”: là trung tâm của bức tranh
Lấn át sự mênh mông, lạnh lẽo, tĩnh lặng đêm tối của thiên nhiên -> làm cho bức tranh sinh hoạt trở nên sinh động hơn, gợi chút niềm vui cho người đi đường.
Cô em xóm núi xay ngô tối,
Xay hết, lò than đã rực hồng.”
2) Bức tranh lao động con người và tâm trạng của Bác
- Hình ảnh lò than hồng (lô di hồng)
+ Sắc hồng của lò than đã bén lửa
+ Sắc hồng ánh lên gương mặt người thiếu nữ
+ Sắc hồng của tâm trạng, trái tim và lòng nhân ái của con người
Với hình ảnh này, thiên không còn hiu quạnh, không còn ngặp chìm trong bóng tối.
+ Hơi ấm và ánh sáng “lò than hồng”: như xua đi cái lạnh nơi rừng núi, như lấn át cả bóng đêm.
Hình ảnh cô gái xay ngô bên bếp lửa gợi cảnh gia đình và cuộc sống bình yên, sum họp (tâm hồn nhà thơ đã vượt lên hoàn cảnh khắc nghiệt để đồng cảm với niềm vui đời thường của con người nơi đất khách
2) Bức tranh lao động con người
- Cùng với sự vận động của thời gian (chiều -> tối) là sự vận động của mạch thơ:
+ Từ tối  sáng
+ Từ tàn lụi  sinh sôi
+ Từ buồn  vui
+ Từ lạnh lẽo cô đơn  ấm nóng lòng người
=> Hình ảnh “ cánh chim” mang tính ước lệ của thơ cổ.
Tâm trạng tác giả qua 2 câu thơ cuối
Hào hứng, thích thú với niềm vui lao động của cô gái vùng núi
Tinh thần lạc quan
Tinh thần chủ động, bản lĩnh làm chủ hoàn cảnh người chiến sĩ
3) Vẻ đẹp trong tâm hồn nhà thơ
* Tâm hồn yêu thiên nhiên: thể hiện sự hóa hợp, đồng cảm giữa con người và thiên nhiên
* Tâm hồn yêu đời, yêu cuộc sống: dù khó khăn Bác vẫn luôn hướng về con người và cuộc sống tốt đẹp xung quanh.
* Tâm hồn lạc quan, nhân hậu:
Lạc quan:
+ Ngục tù cũng không thể nào khuất phục được ý chí của Bác (vẫn yêu đời, yêu cuộc sống)
 Thơ Bác, phản ánh con người Bác: Tư tưởng, tình cảm luôn có sự vận động, luôn hướng tới sự sống và tương lai.
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
Từ ngữ cô động, hàm xúc
Thủ pháp đối lập, điệp liên hoàn
Bút pháp tả cảnh ngụ tình
Phong cách thơ có sự kết hợp giữa cổ điển và hiện đại
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
a) Cổ điển
Thi liệu:
+ Hình ảnh cánh chim, chòm mây  mang tính ước lệ
+ Hình ảnh người thiếu nữ  hình ảnh quen thuộc trong thơ ca
Thi pháp:
+ Bút pháp ước lệ: cách chim, chòm mây
+ Bút pháp chấm phá: cánh chim, chòm mây
+ Tả cảnh ngụ tình
Thể thơ:
+ Tứ tuyệt
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
b) Hiện đại
*Thể hiện qua tâm trạng nhân vật trữ tình: buồn, hành động và cố gắng.
+ Hình ảnh hài hoà giữa thiên nhiên và người lao động, con người nổi bật là trung tâm tác phẩm.
+ Tinh thần lạc quan trong gian khó của Bác Hồ.
+ Tứ thơ vận động theo sự phát triển.
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
b) Hiện đại
Cách sử dụng và làm mới thi liệu
+ Hình ảnh cánh chim.
Trong thơ xưa: cánh chim xuất hiện rồi lại biến mất vào không gian
Trong bài thơ: Cánh chim xuất hiện, để người đọc thấy được sự vận động ở bên trong, có hướng bay (về tổ sau 1 ngày dài)
+ Mạch ngầm vận động của bài thơ
Cánh chim tuy mệt nhưng vẫn gắng bay về tổ
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
b) Hiện đại
Chòm mây tuy cô độc nhưng vẫn thông vong trên nền trời
Bóng tối núi rừng  ánh sáng ngọn lửa hồng
Lạnh lẽo  ấm áp
Buồn  vui
+ Trung tâm bức tranh:
Hình ảnh người thiếu nữ
III. Tổng kết
1. Ý nghĩa văn bản
Vẻ đẹp tâm hồn và nhân cách người nghệ sĩ - chiến sĩ HCM, yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu cuộc sống, kiên cường vượt lên hoàn cảnh, luôn ung dung, tự tại và lạc quan trong mọi cảnh ngộ đời sống.
THE END