LỊCH SỬ 8
Chương II

KIỂM TRA BÀI CŨ
1) Vì sao một số sĩ phu, quan lại triều đình Huế đưa ra những đề nghị
cải cách ở những năm cuối thế kỷ XIX?
a) Kinh tế – xã hội Việt Nam khủng hoảng
b) Xuất phát từ lòng yêu nước, thương dân, muốn cho nước nhà
giàu mạnh, có thể đường đầu với cuộc xâm lược của thực
dân Pháp.
c) Bản thân một số sĩ phu, quan lại có điều kiện đi nhiều, biết
nhiều, đã từng chứng kiến sự phồn thịnh của tư bản Âu-Mĩ và
thành tựu văn hoá phương Tây.
d) a, b, c đều đúng.
2) Nguyên nhân chính khiến cho những cải cách không thể thực hiện
được?
a) Các đề nghị cải cách còn lẻ tẻ, rời rạc.
b) Các cải cách rập khuôn, mô phỏng nước ngoài, khi mà điều
kiện nước ta có những điểm khác biệt.
c) Triều đình phong kiến Nguyễn bảo thủ, cự tuyệt, đối lập với
mọi sự thay đổi.
d) a, b, c đều đúng.

Bài 29
CHÍNH SÁCH KHAI THÁC THUỘC ĐỊA CỦA
THỰC DÂN PHÁP VÀ NHỮNG CHUYỂN BIẾN
VỀ KINH TẾ, XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
Tiết 47
I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT
CỦA THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)
1. Tổ chức bộ máy nhà nước
2. Chính sách kinh tế
3. Chính sách văn hóa giáo dục

LIÊN BANG ĐÔNG DƯƠNG
(Toàn quyền Đông Dương)

BẮC KÌ
(Thống sứ)

TRUNG KÌ
(Khâm sứ)

NAM KÌ
(Thống đốc)

CAMPUCHIA
(Khâm sứ)

LÀO
(Khâm sứ)

BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN CẤP KÌ (Pháp)

BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH, HUYỆN (Pháp + bản xứ)

BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ, THÔN (bản xứ )

ĐẤT NỬA BẢO
HỘ

ĐẤT
BẢO
HỘ

ĐẤT
THUỘC
PHÁP

I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA
THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)

1. Tổ chức bộ máy nhà nước
- Năm 1887, Pháp thành lập
Liên bang Đông Dương.

LIÊN
BANG
ĐÔNG
DƯƠNG

I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA
THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)

1. Tổ chức bộ máy nhà nước

LIÊN BANG ĐÔNG DƯƠNG
(Toàn quyền Đông Dương)

BẮC KÌ
(Thống sứ)

TRUNG KÌ
(Khâm sứ)

NAM KÌ
(Thống đốc)

CAMPUCHIA
(Khâm sứ)

LÀO
(Khâm sứ)

BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN CẤP KÌ (Pháp)

BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH (Pháp + bản xứ)

BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN CẤP HUYỆN, XÃ, THÔN (bản xứ )

Dựa vào thông tin SGK và sơ đồ trên, em hãy mô tả tổ chức bộ máy nhà
nước Đông Dương?

I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA
THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)

1. Tổ chức bộ máy nhà nước

LIÊN BANG ĐÔNG DƯƠNG
(Toàn quyền Đông Dương)

BẮC KÌ
(Thống sứ)

TRUNG KÌ
(Khâm sứ)

NAM KÌ
(Thống đốc)

CAMPUCHIA
(Khâm sứ)

LÀO
(Khâm sứ)

BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN CẤP KÌ (Pháp)

BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH (Pháp + bản xứ)

BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN CẤP HUYỆN XÃ, THÔN (bản xứ )

Việc tổ chức bộ máy nhà nước này của Pháp nhằm mục đích gì?

Phủ toàn quyền Đông Dương tại Hà Nội

I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA
THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)

1. Tổ chức bộ máy nhà nước
- Năm 1887, Pháp thành lập
Liên bang Đông Dương.
- Việt Nam bị chia thành 3 kì
với 3 chế độ cai trị khác nhau.

ĐẤT NỬA
BẢO HỘ

ĐẤT
BẢO
HỘ

ĐẤT
THUỘC
PHÁP

I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA
THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)

1. Tổ chức bộ máy nhà nước
- Năm 1887, Pháp thành lập
Liên bang Đông Dương.
- Việt Nam bị chia thành 3 kì
với 3 chế độ cai trị khác nhau.
* Nhận xét:
- Bộ máy chính quyền từ
trung ương đến cơ sở đều do
thực dân Pháp chi phối.
- Kết hợp chặt chẽ giữa nhà
nước thực dân với quan lại
phong kiến.

Em có nhận xét gì về tổ
chức bộ máy cai trị của thực
dân Pháp ở Đông Dương?

Soá lieäu ruoäng ñaát bò Phaùp chieám
ha

1600000
1400000
1200000
1000000

800000
600000
400000
200000
0

1890

Caû nöôùc
(10.900 ha)

1900

1910

1912

Caû nöôùc
Nam Kì
Baéc Kì
(301.000 ha) (1.528.000 ha) (470.000 ha)

Naêm

Toång saûn löôïng khai thaùc than

Taán

500000
450000
400000
350000
300000
250000
200000
150000
100000
50000
0

1903

(285.915 Taán)

1912

(415.000 Taán)

1913

(500.000 Taán)

Naêm

CẦU LONG BIÊN

CẢNG SÀI GÒN

Tuyến đường sắt xuyên Việt được xây
dựng từ 1902

I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA
THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)
2. Chính sách kinh tế
Lĩnh vực

Nội dung các chính sách

Nông
nghiệp

- Đẩy mạnh việc cướp đoạt ruộng đất.
- Bóc lột nông dân theo kiểu phát canh thu tô.

Công
nghiệp
Giao thông
vận tải

- Tập trung vào khai thác than và kim loại.
- Xây dựng một số ngành: xi-măng, điện
nước, giấy, rượu, đường, vải sợi...
Xây dựng hệ thống giao thông vận tải:
đường bộ, đường thủy, đường sắt.

Thương
nghiệp

Nắm giữ độc quyền thị trường Việt Nam.

Tài chính

Đánh thuế nặng, đặt thêm thuế mới để tăng
ngân sách.

CHÖÔNG II

XAÕ HOÄI VIEÄT NAM TÖØ NAÊM 1897 ÑEÁN NAÊM 1918
Baøi 29: Chính saùch khai thaùc thuoäc ñòa cuûa thöïc daân Phaùp vaø
nhöõng bieán chuyeån kinh teá- xaõ hoäi ôû Vieät Nam.

I/ CUOÄC KHAI THAÙC THUOÄC ÑÒA LAÀN THÖÙ NHAÁT CUÛA THÖÏC DAÂN PHAÙP (1897 – 1914)

…Thông ngôn ký lục chi chi
Mãn đời lính tập, trọn vì quan sang
Các hạng thuế các làng tăng mãi
Hết dinh điền rồi lại trâu bò
Thuế chó cũi, thuế lợn lò
Thuế muối, thuế rượu, thuế đò, thuế xe
Thuế sản vật, thuế chè, thuế thuốc
Thuế môn bài, thuế nước, thuế đèn
Thuế nhà cửa, thuế chùa chiền,
Thuế rừng tre gỗ, thuế thuyền bán buôn
Thuế hết cả phấn son phường phố

Thuế những anh thuốc lọ gầy mòn
Thuế gò, thuế bãi, thuế cồn
Thuế người chức sắc, thuế con hát đàn.
Thuế dầu mật, thuế sơn mọi chợ
Thuế gạo ngô, thuế đỗ, thuế bông
Thuế tơ, thuế sắt, thuế đồng
Thuế chim, thuế cá, khắp trong lưỡng
kỳ
Các hạng thuế kể chi cho xiết
Thuế xí kia mới thiệt lạ lùng
Làm cho thập thất cửu không
Làm cho đau đớn, khốn cùng chưa thôi
…
Trích “ á tế á ca của Phan Bội Châu”

I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA
THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)
2. Chính sách kinh tế
- Các chính sách kinh tế (SGK)
- Mục đích:
Vơ vét sức người, sức của ở
Việc thực hiện các chính sách
Việt Nam, đáp ứng nhu cầu của kinh tế của Pháp nhằm mục
chính quốc.
đích gì?

Nhà máy xi-măng Hải Phòng

Cảng Sài Gòn

Ga Hà Nội (năm 1900)

Ngân hàng Đông Dương
(Ngân hàng nhà nước hiện nay)

I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA
THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)
2. Chính sách kinh tế
- Các chính sách kinh tế (SGK)
- Mục đích:
- Tác động tích cực:
Những yếu tố của nền sản xuất Nội dung của các chính
TBCN được du nhập vào VN.
sách kinh tế có những yếu
tố tích cực nào?

I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA
THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)
2. Chính sách kinh tế
- Các chính sách kinh tế
Thảo luận: Hậu quả của nó
- Mục đích:
đối với nền kinh tế Việt
- Tác động tích cực:
Nam?
- Hậu quả:
Kinh tế VN về cơ bản vẫn là + Tài nguyên thiên nhiên của
nền sản xuất nhỏ, lạc hậu, Việt Nam bị khai thác cạn kiệt.
phụ thuộc vào nền kinh tế + Nông nghiệp lạc hậu. Nông
dân bị bóc lột tàn nhẫn, bị
Pháp.
mất ruộng đất.
+ Công thương nghiệp không
phát triển được, đời sống
nhân dân cơ cực, đất nước
nghèo đi.

I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA
THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)
3. Chính sách văn hóa, giáo dục
- Cho đến năm 1919, Pháp vẫn
duy trì nền giáo dục của thời
phong kiến, sau đó có thêm
môn tiếng Pháp.
- Năm 1905: Thiết lập hệ thống
giáo dục phổ thông gồm 3 bậc:
Ấu học, Tiểu học, Trung học.

VỊNH KHOA THI HƯƠNG
NĂM ĐINH DẬU
“Nhà nước ba năm mở một khoa
Trường Nam thi lẫn với trường Hà.
Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ
Ậm oẹ quan trường miệng thét loa.
Lộng cắm rợp trời quan sứ đến
Váy lê quét đất mụ đầm ra.
Nhân tài đất Bắc nào ai đó
Ngoảng cổ mà trông cảnh nước nhà.”
Tú Xương

I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA
THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)
2. Chính sách văn hóa, giáo dục
- Cho đến năm 1919, Pháp vẫn
Đọc đoạn in nghiêng trong
duy trì nền giáo dục của thời
SGK, nhận xét về hệ thỐng
phong kiến, sau đó có thêm
giáo dục ?
môn tiếng Pháp.
- Hạn chế tối đa số người đi
- Năm 1905: Thiết lập hệ thống học.
giáo dục phổ thông gồm 3 bậc:
- Nội dung học: chữ Pháp
Ấu học, Tiểu học, Trung học.
dần dần trở thành yêu cầu
bắt buộc (đào tạo tay sai).

I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA
THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)

Trường Đại học Đông Dương (Đại
học quốc gia Hà Nội ngày nay)

Trường Bưởi
(Trường Chu Văn An-Hà Nội)

Giờ học môn Vật lý tại giảng
đường Đại học Đông Dương

Trong lớp học

Cảnh hút thuốc phiện

Cờ bạc

Mê tín dị đoan

Nấu rượu

I. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA
THỰC DÂN PHÁP (1897-1914)
3. Chính sách văn hóa, giáo dục
- Cho đến năm 1919:
- Năm 1905:
- Năm 1906:
* Mục tiêu:
- Tạo ra một lớp người chỉ biết
phục tùng.
- Kìm hãm nhân dân ta trong
vòng ngu dốt để dễ bề cai trị.
- Triệt để sử dụng phong kiến
Nam triều, dùng người Việt trị
người Việt.

Theo em, chính sách văn
hóa, giáo dục của Pháp có
phải để “khai hóa văn minh”
cho người Việt Nam hay
không? Tại sao?

CỦNG CỐ BÀI HỌC
1) Mục đích chính sách cai trị Đông Dương của thực dân Pháp thể
hiện ở bộ máy nhà nước như thế nào?
a) Chia rẽ các dân tộc ở Đông Dương, các dân tộc ở Việt Nam.
a) Biến Đông Dương thành một tỉnh của nước Pháp, xoá tên Việt
Nam, Lào, Cam-pu-chia trên thế giới.
c) Tăng cường ách áp bức, kìm kẹp, làm giàu cho tư bản Pháp.
d) a, b, c đều đúng.
2) Chính sách khai thác của thực dân Pháp đã gây tác hại như thế
nào cho nền kinh tế nước ta?
a) Nền kinh tế Việt Nam cơ bản vẫn là nền sản xuất nhỏ, lạc hậu,
phụ thuộc.
b) Tài nguyên thiên nhiên bị bóc lột cùng kiệt.
c) Nông nghiệp giẫm chân tại chỗ.
d) Công nghiệp phát triển nhỏ giọt, thiếu hẳn công nghiệp nặng.
e) a, b, c đều đúng.

Bài tập:

Chọn đáp án đúng

1/ Mục đích các chính sách khai thác kinh tế của thực dân Pháp là gì ?

A

Nhằm cứu vãn nền nông nghiệp đang sa sút ở Việt Nam.

B

Nhằm đưa nền sản xuất công nghiệp nặng vào Việt Nam

C

Nhằm phát triển nền kinh tế ở Việt Nam

D

Nhằm vơ vét sức người, sức của của nhân dân Đông Dương.

Hoan hô ! Bạn chọn đúng
Rất tiếc, bạn sai rồi! Rất tiếc, bạn sai rồi!

Rất tiếc, bạn sai rồi !

Chọn đáp án đúng

Bài tập:

2/ Môc đích cña Pháp trong viÖc më tr­êng häc đÓ làm gì ?

A

Phát triển nền giáo dục Việt Nam.

B

Khai hóa nền giáo dục Việt Nam.

C

Đào tạo lớp người bản xứ phục vụ công việc cai trị cho Pháp.

D

Do nhu cầu học tập của nhân dân ngày một cao.

Hoan hô ! Bạn chọn đúng.
Rất tiếc, bạn sai rồi!

Rất tiếc, bạn sai rồi!

Rất tiếc, bạn sai rồi!

BÀI TẬP

2.
3.3.
Hệ
Mục
Mục
thống
đích
đích
giáo
trong
của
dục
thực
chính
của
dân
Pháp
sách
Pháp
kinh
ởthực
Đông
trong
tếdân
của
Dương
việc
Pháp
mởđược
Đông
tổ
1.
Đứng
đầu
bộ
máy
cai
trị
của
Pháp
ởởcác
Đông
chức
Dương
trường
như
làhọc
thế
gì?ởnào?
Việt Nam?
Dương
là
ai?

1

2

DINH TOÀN QUYỀN ĐÔNG DƯƠNG
PHỦ CHỦ TỊCH NGÀY NAY.

3

4

Trả
thống
Trảlời:
lời:Hệ
Viên
Ra
Đào
sức
tạovơ
Giáo
dục
Phủ
toàn
quyền
vét
ra
lớp
bóc
người
lộtđược
nhân
bản
chia
làm
3vụDương
cấp:
Đông
Dương
xứ
phục
cho
dân
Đông
+ Ấu
họccho
Pháp
để làm
giàu
+ Tiểu
tư bản
Pháp.học
+ Trung học

BÀI TẬP
Câu 1: Ý đồ của Pháp trong chính sách giáo dục
là gì?

a

Để khai hoá văn minh cho dân tộc ta.

b

Thông qua giai cấp phong kiến để tạo ra
lớp người biết phục tùng, dùng người
Việt trị người Việt.

c

Kìm hãm nhân dân ta trong vòng ngu
dốt để cai trị

d

Câu b, c đúng.



Sairồi!
rồi
Sai
Sai
rồi!



Đúng rồi!

BÀI TẬP

1.
3. Đứng
Mục
đích
đầugiáo
trong
bộ máy
chính
cai
sách
củakinh
thực
tếdân
của
Pháp
Pháp
ởở
2.
4.
Hệ
Mục
thống
đích
của
thực
dục
của
dântrị
Pháp
Pháp
ở
trong
Đông
việc
Dương
mở các
Đông
Đông Dương
Dương
là
ai?
gì?nam?
được
trường
tổ
học
chức
ở là
Việt
như
thế nào?

1

2

DINH TOÀN QUYỀN ĐÔNG DƯƠNG
PHỦ CHỦ TỊCH NGÀY NAY.

3

4

Trả
thống
Trảlời:
lời:Hệ
Viên
Ra
Đào
sức
tạo
Giáo
dục
được
Phủ
toàn
vơlớp
ra
vét
người
bóc
lột
chia
làm
3Đông
cấp:
quyền
nhân
bản
xứ
dân
phục
Đông
vụ
+ để
Ấu làm
học
Dương
Dương
cho
Pháp
Tiểu
giàu cho+tư
bản
học
+
Pháp.
Trung học

BÀI TẬP
Chú ý các chữ màu đỏ
GIẢI
ÔcâuCHỮ
trong mỗi
hỏi
1

K

I

M

L

O

A

I

2

G

I

A

O

T

H

Ô

3

4

Đ
N

I
G

A
U

C
D

H
Â

U
N

Ngoài khai thác than TD Pháp còn khai thác?

N

G

Phục vụ cho công cuộc khai thác
Pháp phát triển ngành?
Đây là giai cấp tay sai
đắc lực cho Pháp
Trong văn hóa giáo dục
nhằm dễ cai trị dân ta?