I. Cuộc khai thác thuộc địa
lần thứ nhất của thực dân
Pháp (1897 – 1914)

• 1. Tổ chức bộ máy Nhà nước.
• Năm 1897 thành lập Liên bang Đông
Dương gồm : Việt Nam, Cam-pu-chia và
Lào do toàn quyền Đông Dương đứng
đầu.
• Sơ đồ bộ máy thống trị của Pháp ở
Đông Dương

• Em hãy vẽ sơ đồ tổ chức Nhà nước ở Việt Nam do thực dân
Pháp dựng lên.

• Em có nhận xét gì về tổ chức bộ máy cai
trị của thực dân Pháp?
- Tổ chức bộ máy cai trị chặt chẽ, bộ máy
chính quyền từ trung ương đến cơ sở đều
do thực dân Pháp chi phối.
• - Có sự kết hợp giữa Nhà nước thực dân và
chính quyền phong kiến
• => Nhà nước thuộc địa nửa phong kiến.

2. Chính sách kinh tế.
• - Nông nghiệp:
• + Đẩy mạnh cướp đoạt ruộng đất. Ở Bắc Kì đến
năm 1902, có tới 182.000 hécta ruộng đất bị
Pháp chiếm.
• + Phát canh thu tô. 
• - Công nghiệp: khai thác mỏ than và kim loại để
xuất khẩu, đầu tư công nghiệp nhẹ như: sản xuất
xi măng, gạch ngói, xay xát gạo, giấy, diêm,...
• - Giao thông vận tải: xây dựng hệ thống đường
giao thông để tăng cường bóc lột và đàn áp.

• Cầu Long Biên ngày nay

2. Chính sách kinh tế.
• - Thương nghiệp: độc chiếm thị trường Việt
Nam với việc ưu tiên cho hàng hóa Pháp, đánh
thuế nặng hàng hóa các nước khác nhập vào Việt
Nam. Hàng hóa của Việt Nam chủ yếu là xuất
sang Pháp.
• - Trong khi đó, Pháp lại tăng thêm các loại thuế
mới chồng thuế cũ, đặc biệt là thuế rượu, muối,
thuốc phiện.
• => Kinh tế Việt Nam vẫn là nền sản xuất nhỏ, lạc
hậu, cột chặt vào nền kinh tế Pháp.

• Nêu chính sách của thực dân Pháp trong các ngành
NN,CN,TN,GTVTtài chính.
- NN:+ Pháp đẩy mạnh việc cướp đoạt ruộng đất, lập đồn điền.
• + Bóc lột theo kiểu phát canh thu tô.
• - CN:+ Pháp tập trung khai thác than,KL
• + Pháp đầu tư vào ngành khác như xi măng, điện, chế biến gỗ,
xay xát gạo, giấy, diêm,...
• - GTVT: Pháp XD hệ thống GTVT đường bộ, đường sắt để tăng
cường bóc lột KT,phục vụ mục đích quân sự.
• - TN:+ Pháp độc chiếm thị trường VN, hàng hoá của Pháp nhập
vào VN chỉ bị đánh thuế rất nhẹ hoặc được miễn thuế, nhưng
đánh thuế cao hàng hoá các nước khác.
• + Hàng hóa của VN chủ yếu là xuất sang Pháp.
• - Tài chính: đề ra các thứ thuế mới bên cạnh các loại thuế cũ,
nặng nhất là thuế muối, thuế rượu, thuế thuốc phiện,...

• Các chính sách trên của Pháp nhằm mục đích gì?
Các chính sách trên bao gồm:
• - Về nông nghiệp (đẩy mạnh cướp đoạt ruộng
đất).
• - Về công nghiệp (tập trung vào khai mỏ và một
số ngành công nghiệp nhẹ như rượu, diêm,...)
• - Đầu tư xây dựng hệ thống giao thông vận tải ở
một số nơi của thực dân Pháp
• => Nhằm vơ vét sức người, sức của của nhân dân
Đông Dương, làm giàu cho chính quốc.

3. Chính sách văn hoá, giáo
dục.
• -  Đến năm 1919, Pháp vẫn duy trì nền giáo
dục Hán học, lợi dụng hệ tư tưởng phong
kiến và trí thức cựu học để phục vụ cho
chính sách cai trị nô dịch.
• - Về sau, Pháp bắt đầu mở trường học mới
nhằm đào tạo lớp người bản xứ phục vụ
cho việc cai trị. Cùng với đó, Pháp mở một
số cơ sở văn hóa, y tế.

• * Nhận xét: 
• Thông qua lợi dụng giáo dục phong kiến, Pháp muốn
tạo ra một lớp người chỉ biết phục tùng. Triệt để sử
dụng phong kiến Nam triều, dùng người Việt trị người
Việt. Kìm hãm nhân dân ta trong vòng ngu dốt để dễ
bề cai trị...
• - Tuyên truyền văn hóa, lối sống phương Tây thông
qua sách báo có nội dung độc hại.
• - Duy trì “văn hóa làng” theo hướng bần cùng hóa và
ngu dân hóa.
• - Duy trì các thói hư tật xấu như uống rượu, nghiện
hút, hủ tục ma chay, cưới xin, đồng bóng, mê tín dị
đoan...

• chính sách VH,GD của Pháp có phải để “khai hoá văn
minh” cho người VN hay không? Vì sao?
-Chính sách của Pháp hạn chế pt GD ở thuộc địa, duy
trì chế độ GD thời pk,lợi dụng hệ tư tưởng pk,tri thức
cựu học để phục vụ chế độ mới.
• -trường học mở dè dặt, trẻ đến trường ít, càng ở các
lớp cao, số HS càng giảm dần.
• -Chính sách VH,GD của Pháp nhằm mục đích:
• +Thông qua GD nô dịch,thực dân Pháp muốn tạo ra 1
lớp người chỉ biết phục tùng.
• +Triệt để sử dụng chính quyền pk,“dùng người Việt trị
người Việt”.
• +Thực hiện chính sách “Ngu dân”:kìm hãm ND ta trong
vòng ngu dốt để dễ bề cai trị.

II.Những chuyển biến về XH VN
• 1. Các vùng nông thôn
• - Giai cấp địa chủ phong kiến đã đầu hàng và trở
thành chỗ dựa, tay sai cho thực dân Pháp. Tuy
nhiên, có một bộ phận địa chủ vừa và nhỏ có
tinh thần yêu nước.
• - Giai cấp nông dân, số lượng đông đảo, bị áp
bức bóc lột nặng nề nhất, họ sẵn sàng hưởng
ứng, tham gia cuộc đấu tranh giành độc lập dân
tộc. Một bộ phận nhỏ mất ruộng đất phải vào
làm việc trong các hầm mỏ, đồn điền.

• Nông dân Việt Nam thời Pháp thuộc

• Dưới thời Pháp thuộc, các giai cấp địa chủ phong kiến và nông dân có
những thay đổi như thế nào?
• * Địa chủ phong kiến:
• - Một bộ phận địa chủ phong kiến đầu hàng làm tay sai, cấu kết với đế
quốc để áp bức, bóc lột nhân dân, số lượng ngày càng tăng thêm.
• - Địa vị kinh tế được tăng cường, nắm trong tay nhiều ruộng đất, nắm
chính quyền ở các địa phương.
• - Một số địa chủ vừa và nhỏ có tinh thần yêu nước.
• * Nông dân:
• - Chiếm số lượng đông đảo, cuộc sống của người nông dân cực khổ
trăm bề.
• + Bị tước đoạt ruộng đất, phải gánh chịu nhiều thứ thuế và khoản phụ
thu khác.
• + Những người nông dân bị phá sản, có người ở lại nông thôn làm tá
điền, một số phải bỏ làng quê đi làm phu cho các đồn điền hoặc ra
thành thị kiếm sống,…
• - Có tinh thần yêu nước, hăng hái tham gia cuộc đấu tranh chống đế
quốc, phong kiến.

2. Đô thị phát triển, sự xuất hiện
các giai cấp, tầng lớp mới

• - Cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX, đô thị Việt Nam
ra đời và phát triển ngày càng nhiều: Hà Nội, hải
Phòng, Sài Gòn - Chợ Lớn còn có Nam Định, Hòn
Gai, Vinh, Huế, Đà Nẵng, Quy Nhơn, Biên Hòa,...
• - Tầng lớp tư sản đã xuất hiện, có nguồn gốc từ
các nhà thầu khoán, chủ xí nghiệp, xưởng thủ
công, chủ hãng buôn... bị chính quyền thực dân
kìm hãm, tư bản Pháp chèn ép.

2. Đô thị phát triển, sự xuất
hiện các giai cấp, tầng lớp mới
• - Tiểu tư sản thành thị cũng là tầng lớp mới xuất hiện,
bao gồm chủ các xưởng thủ công nhỏ, cơ sở buôn bán
nhỏ, viên chức cấp thấp và những người làm nghề tự
do. Họ có trình độ học vấn, nhạy bén với thời cuộc,...
nên sớm giác ngộ và tích cực tham gia các phong trào
cứu nước.
• - Giai cấp công nhân phần lớn xuất thân từ nông dân,
làm việc trong các đồn điền, hầm mỏ, nhà máy, xí
nghiệp,... lương thấp nên đời sống khổ cực. Đây là giai
cấp có tinh thần đấu tranh mạnh mẽ chống đế quốc,
phong kiến.

• Công nhân cạo
mủ cao su thời
Pháp thuộc

• Cùng với sự phát triển của đô thị, các giai
cấp, tầng lớp mới nào đã xuất hiện?
-Cùng với sự phát triển của đô thị, các giai
cấp, tầng lớp mới đã xuất hiện như: tư
sản, tiểu tư sản thành thị và công nhân.

• Thái độ của từng giai cấp,tầng lớp đối với CM giải phóng DT như thế nào? Vì sao họ
lại có thái độ như vậy?
* địa chủ phong kiến:- 1 số địa chủ vừa,nhỏ vẫn có tinh thần yêu nước.
• - Đầu hàng,làm tay sai cho thực dân Pháp.1 bộ phận câu kết với đế quốc để áp
bức,bóc lột ND.
• * nông dân:- Cuộc sống cơ cực trăm bề nên căm ghét chế độ bóc lột của thực dân
Pháp, có ý thức DT sâu sắc.
• - Họ sẵn sàng hưởng ứng, tham gia các cuộc đấu tranh chống lại thực dân Pháp,chế
độ pk
• * TS:-chủ hãng buôn bán,nhà thầu khoán,chủ xí nghiệp,chủ xưởng thủ công.
• - bị chính quyền thực dân kìm hãm, tư bản Pháp chèn ép.tiềm lực KT yếu ớt,chỉ muốn
có điều kiện làm ăn, buôn bán dễ dàng, chưa có ý thức tham gia vào PTCM giải phóng
DT
• * tiểu tư sản:- Xuất thân từ chủ xưởng thủ công nhỏ, những viên chức cấp thấp như
thông ngôn, nhà giáo, thư kí,HS, kế toán,...
• - Cuộc sống dễ chịu hơn ND,CN nhưng vẫn rất bấp bênh.
• - là người có ý thức DT,tích cực tham gia cuộc vận động cứu nước đầu TK XX.
• * Đội ngũ CN: - xuất thân từ ND,không ruộng đất,bỏ làng đi nhà máy, hầm mỏ, đồn
điền làm thuê.
• - bị thực dân pk,TS bóc lột,sớm có tinh thần đấu tranh mạnh mẽ chống lại địa chủ,
đòi cải thiện Đk làm việc,sinh hoạt

3. Xu hướng mới trong cuộc
vận động giải phóng dân tộc
• - Vào những năm đầu của thế kỉ XX:
•  + Các tư tưởng dân chủ tư sản ở châu Âu được truyền
bá vào nước ta qua sách báo Trung Quốc.
•  + Bên cạnh đó, việc Nhật Bản đi theo con đường tư
bản chủ nghĩa và trở nên giàu mạnh kích thích nhiều
nhà yêu nước muốn noi theo con đường cứu nước của
Nhật Bản.
•  + Trong nước, những tri thức Nho học tiến bộ đã lao
vào cuộc vận động cứu nước theo con đường dân chủ
tư sản.

CÂU HỎI,BT

• 1. Vào CTK XIX–ĐTK XX,thực dân Pháp thi hành chính sách gì về chính
trị,KT,VH,GD ở VN
* Chính trị: - Chia VN thành 3 xứ với 3chế độ cai trị khác nhau
• - Tổ chức bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương đều do thực
dân Pháp chi phối.
• * KT:- NN: Pháp đẩy mạnh việc cướp đoạt ruộng đất, lập các đồn điền.
• - CN:+ Pháp tập trung khai thác than và kim loại.
• + Ngoài ra, Pháp đầu tư vào một số ngành khác như xi măng, điện, chế biến
gỗ, xay xát gạo, giấy, diêm,...
• - TN:+ Pháp độc chiếm thị trường VN,hàng hoá của Pháp nhập vào VN chỉ bị
đánh thuế rất nhẹ hoặc được miễn thuế, nhưng đánh thuế cao hàng hoá các
nước khác.
• + Hàng hóa của VN chủ yếu là xuất sang Pháp.
• - Tài chính: đề ra các thứ thuế mới bên cạnh các loại thuế cũ, nặng nhất là
thuế muối, thuế rượu, thuế thuốc phiện,...
• * VH-GD:- Số trường học chỉ được mở một cách dè dặt, số trẻ được đến
trường rất ít, càng ở các lớp cao, số HS càng giảm dần.
• - Thực hiện chính sách “Ngu dân”

• 2. Nêu tác động của chính sách khai thác thuộc địa đối với kinh tế, xã hội Việt Nam.
• * KT:- Tích cực:+ Cuộc khai thác của Pháp làm xuất hiện nền CN thuộc địa mang yếu tố thực dân
• + Thành thị theo hướng hiện đại ra đời, bước đầu làm xuất hiện nền KT hàng hoá, tính chất tự
cung tự cấp của KT cũ bị phá vỡ.
• + XD được hệ thống GTVT
• - Tiêu cực:1 trong những mục tiêu của công cuộc khai thác là vơ vét sức người, sức của nhân
dân thuộc địa. Do vậy:
• + TNTN bị khai thác cùng kiệt
• + NN lạc hậu, dậm chân tại chỗ
• + CN Pt nhỏ giọt, mất cân đối, thiếu hẳn CN nặng.
• => KT VN cơ bản vẫn là nền sản xuất nhỏ, lạc hậu,phụ thuộc KT chính quốc.
• * XH: Bên cạnh các giai cấp cũ không ngừng bị phân hoá,XH VN xuất hiện thêm những giai cấp,
tầng lớp mới:- Giai cấp địa chủ phong kiến: đầu hàng, làm tay sai cho thực dân Pháp. Tuy
nhiên,1 bộ phận địa chủ vừa,nhỏ có tinh thần yêu nước.
• - Giai cấp ND:có số lượng đông đảo, bị áp bức bóc lột nặng nề. Họ sẵn sàng hưởng ứng, tham
gia cuộc đấu tranh giành độc lập DT
• - Tầng lớp TS:nhà thầu khoán, chủ xí nghiệp, xưởng thủ công, chủ hãng buôn,... bị kìm hãm,
chèn ép, chưa có tinh thần CM
• - Tiểu TS thành thị: gồm xưởng thủ công nhỏ, viên chức cấp thấp,người làm nghề tự do.người
có trình độ học vấn, nhạy bén với thời cuộc nên đã sớm giác ngộ,tích cực tham gia vào cuộc vận
động cứu nước ĐTK XX.
• - CN: xuất thân từ ND, làm việc trong các đồn điền, hầm mỏ, nhà máy, xí nghiệp,… đời sống khổ
cực, có tinh thần đấu tranh mạnh mẽ chống giới chủ nhằm cải thiện đời sống.
• - Đời sống ND khổ cực, mâu thuẫn XH sâu sắc.

• 3. Lập bảng thống kê về tình hình các giai cấp, tầng lớp trong xã hội
Việt Nam cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX theo mẫu:

• 4. Nêu điểm mới của xu hướng cứu nước đầu thế kỉ XX
Những điểm mới của xu hướng cứu nước đầu thế kỉ XX:
• - Mục đích: Đánh Pháp cứu nước, giành độc lập dân tộc, xây
dựng xã hội mới theo thể chế cộng hòa hoặc quân chủ lập
hiến.
• - Sự xuất hiện của xu hướng cứu nước mới: theo con đường
dân chủ tư sản, đặc biệt là học hỏi con đường cứu nước của
Nhật Bản.
• - Thành phần tham gia: những nhà nho yêu nước tiếp thu
được nền học vấn mới của phương Tây, nhiều tầng lớp xã hội
mới hình thành sau khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực
dân Pháp.