I. TẠO GIỐNG DỰA TRÊN NGUỒN BIẾN
DỊ TỔ HỢP

II. TẠO GIỐNG LAI CÓ ƯU THẾ LAI CAO

QUI TRÌNH CHỌN GIỐNG GỒM CÁC BƯỚC :
 Tạo nguồn nguyên liệu
 Chọn lọc, đánh giá chất lượng giống
 Đưa giống tốt ra sản xuất đại trà.

NGUỒN NGUYÊN LIỆU CHO TẠO GIỐNG
 Nguồn gen tự nhiên

 Nguồn gen nhân tạo

+ Là nguồn gen được sưu tập
trong tự nhiên về một giống
vật nuôi cây trồng nào đó
 bộ sưu tập giống

+ Việc lai giống và gây đột biến
tạo ra nguồn nguyên liệu cho
chọn giống- nguồn gen nhân
tạo hay ngân hàng gen

+ Ở cây trồng, bộ sưu tập là
các chủng địa phương hoặc
các dạng ở các trung tâm
phát sinh giống cây trồng

+ ngân hàng gen về lúa là Viện
nghiên cứu lúa quốc tế IRRI

I. TẠO GIỐNG DỰA TRÊN NGUỒN BIẾN DỊ TỔ HỢP
ÞNguồn vật liệu cho chọn giống: + Biến dị tổ hợp
biến
* Khái niệm biến dị tổ hợp
Biến dị tổ hợp được xem là loại hình thức tổ hợp lại
tái tổ hợp
những tính trạng của bố mẹ đang trong quá trình sinh sản.
Trong đó, sự phân li độc lập của các nhân tố di truyền
trong quá trình phát sinh giao tử. Và sự tổ hợp một cách
tự do của chúng trong quá trình thụ tinh là cơ thể đã tạo
nên những biến dị tổ hợp.
Biến dị tổ hợp được phát sinh trong quá trình giao phối.
Cơ chế phát sinh: hiện tượng xảy ra do sự phân li độc lập
và sự tổ hợp tự do của các nhiễm sắc thể trong quá trình
thụ tinh, hoán vị gen.
Biểu hiện: có sự sắp xếp các tính trạng từ bố mẹ, tổ tiên,
hoặc xuất hiện tính trạng mới.
Ý nghĩa: nguồn biến dị trong sinh vật, giúp tăng sự đa
dạng sinh học và nguyên liệu quan trọng và cần thiết khi
chọn giống và tiến hóa.

+ Đột
+ ADN

I. TẠO GIỐNG DỰA TRÊN NGUỒN BIẾN DỊ TỔ HỢP
Tạo ra các dòng
thuần chủng khác
nhau.
lai h÷u tÝnh
t¹o
Nguån biÕn dÞ
tæ hîp

Lai các dòng thuần
chủng với nhau và
chọn lọc ra những
tổ hợp gen mong
muốn
Tự thụ phấn hoặc
giao phối cận huyết
để tạo ra các giống
thuần chủng.

Mặt gãy, bụng phệ, thân hình
béo( 54%), nhỏ con vì chậm lớn, lưng
x
võng xuống, da đen tuyền toàn thân,
chân ngắn.
Lợn ỉ
Lợn ỉ

X

X
Lợn đại
bạch( 250400kg)

Lợn lai
F1(ĐBI)

tầm vóc lớn, thể
chất khỏe, khả năng
thích nghi cao, chịu
được sự khắc
nghiệt, thích hợp
Tầm vóc lớn
với hướng chăn thả,
hơn, lớn
sinh trưởng phát
nhanh hơn,
dục nhanh, đẻ nhiều
tiêu tốn thức
con. Nạt 52 -55%
ăn ít hơn và
có tỷ lệ nạc
cao hơn

* Ưu, nhược điểm của phương pháp tạo giống dựa
trên nguồn biến dị tổ hợp:
 Kỹ thuật không phức tạp nhưng mất rất nhiều
thời gian, công sức để đánh giá từng tổ hợp gen
cũng như tìm cách để duy trì được tổ hợp gen
mong muốn ở dạng thuần chủng vì các gen
thường phân li trong quá trình giảm phân, nên
chỉ có những tổ hợp gen đặc biệt mới có thể duy
trì ổn định.

X
Giống Gà Ri
Con trống: 2,5 kg; con mái:1,2 kg.
đẻ 4-5 lứa/năm, mỗi lứa 10-15 trứng.
Thịt thơm ngon. Dễ nuôi, chịu khó tìm
kiếm mồi, ít dịch bệnh

Giống Gà Ross 208
Dòng trống: 4,5 kg; dòng mái: 4 kg.
Năng suất trứng:170-180 quả/con/năm
Thời gian đẻ 1 lần kéo dài 6-7 tháng.

Giống gà Rốt- Ri: Giống lai
Gà chuyên trứng: 160-180 trứng/năm
Con trống : 2,2 -2,8 kg, Con mái: 1,7 - 2kg
Gà khoẻ, chóng lớn hơn hẳn so với gà ri, chống chịu bệnh tật

II. TẠO GIỐNG LAI CÓ ƯU THẾ LAI CAO
1. Khái niệm ưu thế lai.
Ưu thế lai là hiện tượng con lai có năng suất, sức chống chịu, khả
năng sinh trưởng và phát triển vượt cao trội so với các dạng bố mẹ. (Ưu thế
lai biểu hiện rõ nhất ở lai khác dòng).
2. Cơ sở di truyền của ưu thế lai:
Giải thích hiện tượng ưu thế lai:
P

 Giả thuyết siêu trội

AABBCC x aabbcc

F1:
AABBCC <

AaBbCc
AaBbCc

> aabbcc

“Ở trạng thái dị hợp về nhiều cặp gen khác nhau, con lai có kiểu hình vượt trội về
nhiều mặt hơn so với các dạng bố mẹ thuần chủng (trạng thái đồng hợp)”

X

giống ngô D1

giống ngô D2

GIỐNG NGÔ LAI ĐƠN V98-1
Năng suất trung bình : 57,7 - 76,4 tạ/ha, V98-1 là giống ngô lai nội địa
tốt, chịu thâm canh, ít sâu bệnh, tiềm năng năng suất cao, thích hợp với
phía Nam, trồng được cả 2 vụ, có triển vọng phát triển.

3. Phương pháp tạo ưu thế lai
- Tạo ra các dòng thuần chủng khác nhau( tự thụ
hoặc giao phối gần 5 -7 thế hệ)
- Lai các dòng thuần với nhau và tuyển chọn các tổ hợp
lai có ưu thế lai cao mong muốn
+ Lai thuận nghịch:

♀A x ♂B

+ Lai khác dòng đơn: Dòng A x Dòng B
AABBCC < AaBbCc > aabbcc
+ Lai khác dòng kép:

Dòng A x Dòng B
Dòng D x Dòng E
Dòng C x Dòng G

♂A x ♀B
Dòng C
Dòng C
Dòng G
Dòng H

Lai khác dòng kép:

x

x
Giống A

F1:

Giống R

Giống B

x

F1:

x

Giống K

Giống C

F2

Giống N

X

F2

Con lai

- Ưu điểm: Tạo ra con lai ưu thế lai cao sử dụng vào mục đích kinh tế (thương
phẩm)
- Nhược điểm:
+ Tốn thời gian và công sức
+ Ưu thế lai cao nhất ở F1 và giảm dần qua các thế hệ, không dùng con lai làm
giống.
Sơ đồ sự biến đổi tỉ lệ thể dị hợp và thể đồng hợp do tự thụ phấn
F1
F2
F3
F4
F5
F6
…
Fn

AA
AA
AA
AA
AA
AA
AA

▼Tại sao ưu thế lai biểu
hiện rõ nhất ở F1, sau đó
giảm dần qua các thế hệ?

Aa
Aa
Aa
Aa
Aa
Aa

aa
aa
aa
aa
aa
aa
aa

Do tỉ lệ dị hợp giảm dần, tỉ lệ
đồng hợp lặn tăng lên

4. Một số thành tựu ứng dụng ưu thế lai trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam


Trª vµng

Cá trê lai

Trª ch©u phi

Trª lai

4. Một số thành tựu ứng dụng ưu thế lai trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam

4. Một số thành tựu ứng dụng ưu thế lai trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam

CỦNG CỐ
Câu 1: Tạo giống thuần chủng bằng phương pháp dựa trên
nguồn biến dị tổ hợp chỉ áp dụng có hiệu quả đối với?
A. Vật nuôi và vi sinh vật
B. Cây trồng và vi sinh vật
C. Bào tử, hạt phấn
D. Vật nuôi và cây trồng
Câu 2: Vì sao biến dị tổ hợp(BDTH) có vai trò quan trọng trong
công tác chọn giống?
A. Vì BDTH làm phát sinh ra nhiều kiểu gen mới.
B. Vì BDTH làm xuất hiện nhiều gen quý
C. Vì BDTH tập trung nhiều gen, gen quý
D. Vì BDTH khống chế được sự biểu hiện của gen xấu