Khoa học tự nhiên 7- Sách Chân trời sáng tạo

CHỦ ĐỀ 7 - BÀI 27
TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT

CHỦ ĐỀ 7 - BÀI 27
TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT

CÂU HỎI KHỞI ĐỘNG

 Hình trên thể hiện điều gì?

BÀI 27: TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT

1.Trao đổi khí ở sinh vật
2. Trao đổi khí ở thực vật

3. Trao đổi khí ở động vật

1. Trao đổi khí ở sinh vật
Hoạt động nhóm: Quan sát video và hoàn thành nội dung phiếu
học tập

NỘI DUNG
1

Thời gian diễn ra qua trình trao đổi
khí

2

Cơ chế chung của sự trao đổi khí giữa
cơ thể với môi trường ngoài

3

Vai trò của sự trao đổi khí đối với cơ
thể sinh vật

4

Mối liên hệ giữa sự trao đổi khí và hô
hấp tế bào

THỰC VẬT

ĐỘNG VẬT

1. Trao đổi khí ở sinh vật
Hoạt động nhóm: Quan sát video và hoàn thành nội dung phiếu
học tập

NỘI DUNG
1

Thời gian diễn ra qua trình trao đổi
khí

2

Cơ chế chung của sự trao đổi khí giữa
cơ thể với môi trường ngoài

3

Vai trò của sự trao đổi khí đối với cơ
thể sinh vật

4

Mối liên hệ giữa sự trao đổi khí và hô
hấp tế bào

THỰC VẬT

ĐỘNG VẬT

Đáp án phiếu học tập

NỘI DUNG

THỰC VẬT

ĐỘNG VẬT

Thời gian diễn ra quá trình
1
Cả ngày lẫn đêm
trao đổi khí
Cơ chế chung của sự trao đổi
Tuân theo cơ chế chung: KHUẾCH
2 khí giữa cơ thể với môi trường
TÁN
ngoài
Diễn ra trong hô
Trong cả 2 quá
Vai trò của sự trao đổi khí đối
hấp: lấy oxygen và
3
trình quang hợp
với cơ thể sinh vật
thải carbon
và hô hấp
dioxide
Mối liên hệ giữa sự trao đổi
4
khí và hô hấp tế bào

Sự trao đổi khí ở cơ thể giúp sự trao
đổi khí ở các tế bào diễn ra

1. Trao đổi khí ở sinh vật

1. Trao đổi khí ở sinh vật

1. Trao đổi khí ở sinh vật

Quá trình trao đổi khí ở động vật diễn ra vào thời gian
nào?

1. Trao đổi khí ở sinh vật

1. Trao đổi khí ở sinh vật

Trả lời:
- Cơ chế chung của trao đổi khí giữa cơ thể với
môi trường ngoài là cơ chế khuếch tán.
- Cơ chế khuếch tán là hiện tượng các phân tử khí
di chuyển từ nơi có nồng độ cao sang nơi có nồng
độ thấp, không tiêu tốn năng lượng.

1. Trao đổi khí ở sinh vật

rao đổi khí ở sinh vật

1. Trao đổi khí ở sinh vật

1. Trao đổi khí ở sinh vật

1. Trao đổi khí ở sinh vật

1. Trao đổi khí ở sinh vật

Nêu vai trò của sự trao đổi khí với cơ thể sinh vật?

Trả lời:
Trao đổi khí giúp sinh vật lấy vào khí oxygen hoặc
carbon dioxide và thải ra môi trường khí oxygen
hoặc carbon dioxide để cung cấp nguyên liệu cho
các các hoạt động sống khác trong cơ thể đồng thời
thải ra các chất khí dư thừa tránh hiện tượng đầu
độc cơ thể.

Luyện tập trang 123: 
Hoàn thành thông tin về sự trao đổi khí ở động
vật, thực vật trong bảng sau:

Oxygen
Carbon dioxide
Oxygen

Carbon dioxide
Oxygen
Carbon dioxide

2. TRAO ĐỔI KHÍ Ở THỰC VẬT:
Tìm hiểu cấu tạo và chức năng của khí khổng

2. TRAO ĐỔI KHÍ Ở THỰC VẬT:
Tìm hiểu cấu tạo và chức năng của khí khổng
Hoạt động cá nhân: Quan sát video và hoàn thành phiếu
học tập sau:

Câu 5: Khí khổng thường phân bố ở lớp biểu bì mặt trên
hay mặt dưới của lá cây?
Câu 6: Quan sát Hình 27.1, mô tả cấu tạo của khí khổng
phù hợp với chức năng trao đổi khí ở thực vật.
Câu 7: Dựa vào Hình 27.2, hãy cho biết những chất khí nào
có thể di chuyển ra, vào qua các khí khổng?
Câu 8: Khí khổng có vai trò gì đối với cây?

Câu 5: Khí khổng thường phân bố ở lớp biểu bì mặt
trên hay mặt dưới của lá cây?
 Thực vật trao đổi khí với môi trường bên ngoài chủ yếu qua khí khổng.

Câu 5: Khí khổng thường phân bố ở lớp biểu bì mặt trên hay
mặt dưới của lá cây?
 Ở cây Một lá mầm,
khí khổng phân bố ở cả
biểu bì mặt trên và mặt
dưới của lá.

 Cây Hai lá mầm,
khí khổng tập trung
chủ yếu ở biểu bì mặt
dưới lá.

Câu 6: Quan sát Hình 27.1, mô tả cấu tạo của khí khổng phù hợp với chức năng
trao đổi khí ở thực vật.

- Mỗi khí khổng có hai tế bào hình
hạt đậu áp sát vào nhau. Các tế bào
hình hạt đậu có thành trong dày,
thành ngoài mỏng, đặc điểm này
tạo nên một khe hở (lỗ khí) giữa
hai tế bào hình hạt đậu để khí đi
vào và đi ra.
- Lỗ khí không bao giờ đóng lại
hoàn toàn đảm bảo sự trao đổi khí
cả ngày đêm ở thực vật.

Câu 7: Dựa vào Hình 27.2, hãy cho biết những chất khí nào có thể di
chuyển ra, vào qua các khí khổng?

Những khí nào có thể di chuyển ra, vào qua các khí khổng: carbon
dioxide, oxygen, hơi nước.

Câu 8: Khí khổng có vai trò gì đối với cây?
Khí khổng có vai trò
quan trọng với thực
vật: Khí khổng ở lá cây
là nơi chủ yếu thực
hiện trao đổi khí và hơi
nước với môi trường
qua quá trình hô hấp,
quang hợp và thoát hơi
nước.

2. TRAO ĐỔI KHÍ Ở THỰC VẬT:
Mô tả quá trình trao đổi khí qua khí khổng của lá
Hoạt động theo cặp đôi: quan sát hình và trả lời các câu hỏi sau:

Quan sát Hình 27.3, hãy mô tả sự trao đổi khí diễn
ra ở lá cây khi cây quang hợp và hô hấp.

Quá trình
hô hấp

Quá trình
quang hợp

Trả lời:
- Sự trao đổi khí diễn ra ở lá cây khi cây quang hợp: Cây
quang hợp vào ban ngày hoặc khi có ánh sáng. Khi cây được
chiếu sáng, khí khổng mở, khí carbon dioxide khuếch tán từ
môi trường qua khí khổng vào khoang chứa khí rồi tới tế
bào thịt lá để cung cấp cho quá trình quang hợp. Ngược lại,
khí oxygen được tạo ra từ quá trình quang hợp sẽ khuếch
tán từ tế bào thịt lá vào khoang chứa khí rồi qua khí khổng
để đi ra ngoài môi trường.
- Sự trao đổi khí diễn ra ở lá cây khi cây hô hấp: Cây hô hấp
suốt ngày đêm. Khi hô hấp, oxygen khuếch tán từ môi
trường qua khí khổng vào khoang chứa khí rồi tới tế bào
thịt lá để cung cấp cho quá trình hô hấp. Ngược lại, khí
carbon dioxide được tạo ra từ quá trình hô hấp tế bào sẽ
khuếch tán từ tế bào thịt lá vào khoang chứa khí rồi qua khí
khổng để đi ra ngoài môi trường.

Sự trao đổi khí có vai trò gì đối với thực vật và đối với
môi trường?
Trả lời:
- Vai trò của trao đổi khí đối với thực vật: Sự trao đổi khí giúp cung cấp
các chất khí (carbon dioxide hoặc oxygen) cho các hoạt động sống trong
cơ thể (quang hợp, hô hấp tế bào,…). Đồng thời, sự trao đổi khí giúp đào
thải các chất khí (carbon dioxide hoặc oxygen) được tạo ra từ các hoạt
động sống trong cơ thể (hô hấp tế bào, quang hợp,…) tránh việc tích tụ
chất khí gây hại cho cơ thể.
- Vai trò của trao đổi khí đối với môi trường: Sự trao đổi khí giúp cân
bằng hàm lượng khí oxygen và khí carbon dioxide trong môi trường;
tránh hiện tượng hiệu ứng nhà kính kéo theo các thảm họa môi trường
khác như lũ lụt, hạn hán,…

• Thực vật trao đổi khí với môi trường chủ yếu qua
khí khổng ở lá cây trong quá trình quang hợp và
hô hấp.
• Khí khổng có hai tế bào hình hạt đậu, xếp úp vào
nhau tạo ra một khe khí khổng. Khi khí khổng
mở, các loại khí khuếch tán vào và ra khỏi lá.

Vì sao ban đêm không nên để nhiều hoa hoặc cây
xanh trong phòng ngủ đóng kín cửa?

Trả lời:
Ban đêm không nên để nhiều hoa hoặc cây xanh trong
phòng ngủ đóng kín cửa vì:
- Vào ban đêm, khi không có ánh sáng, cây không quang
hợp mà chỉ hô hấp. Trong quá trình hô hấp, cây lấy vào
khí oxygen và thải ra khí carbon dioxide.
- Vì vậy, trong phòng ngủ vào buổi tối đóng kín cửa
(không khí khó lưu thông), nếu để nhiều hoa hoặc cây
xanh, hoa và cây sẽ lấy oxygen trong phòng và thải ra khí
carbon dioxide. Khi đó, hàm lượng khí oxygen trong
phòng giảm và hàm lượng khí carbon dioxide tăng gây ra
những tác động không tốt cho hô hấp của người trong
phòng.

EM CÓ BIẾT:

Ở đa số các cây trên cạn, khí khổng thường phân
bố ở lớp biểu bì mặt dưới của lá, tránh sự thoát
hơi nước quá nhiều khi tiếp xúc trực tiếp với ánh
sáng mặt trời. Đối những cây có lá nổi trên mặt
nước như sen, súng,…khí khổng chỉ có ở mặt
trên của lá.

3. TRAO ĐỔI KHÍ Ở ĐỘNG VẬT:
Tìm hiểu cơ quan trao đổi khí ở động vật

Hoạt động theo cặp đôi, dựa vào thông tin sgk, quan sát
video và trả lời các câu hỏi sau:

Câu 10: Kể tên các cơ quan
thực hiện sự trao đổi khí ở
động vật?
Câu 11: Quan sát Hình
27.4, hãy cho biết các đại
diện: giun đất, ruồi, cá, chó
trao đổi khí qua các cơ

VIDEO SỰ TRAO ĐỔI KHÍ Ở MỘT SỐ ĐỘNG VẬT

3. TRAO ĐỔI KHÍ Ở ĐỘNG VẬT:

Tìm hiểu cơ quan trao đổi khí ở động vật

Câu 10: Kể tên các cơ quan thực hiện sự trao đổi khí ở
động vật?

Trả lời:
Cơ quan trao đổi khí ở động vật rất đa dạng.
Các loài động vật có thể trao đổi khí qua da,
qua hệ thống ống khí, qua mang, qua phổi,…

Câu 2: Quan sát Hình 27.4, hãy cho biết các đại diện: giun đất, ruồi,
cá, chó trao đổi khí qua các cơ quan nào?

3. TRAO ĐỔI KHÍ Ở ĐỘNG VẬT:
Tìm hiểu đường đi của khí qua các cơ quan hô hấp ở người

Quan sát Hình 27.5, hãy:
- Nêu tên các cơ quan trong hệ hô hấp của người.
- Mô tả đường đi của khí oxygen và carbon dioxide qua các cơ quan hô
hấp ở người.

TRẢ LỜI CÂU HỎI Ở HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
 Hình bên thể hiện sự trao đổi khí giữa cơ thể
người với môi trường. Cơ thể chúng ta lấy khí
oxygen và thải khí carbon dioxide qua những
hoạt động nào? Các loại khí này vận chuyển
qua các cơ quan của hệ hô hấp như thế nào?
- Cơ thể chúng ta lấy khí oxygen và thải khí carbon dioxide qua hoạt động
chủ yếu là hô hấp (hít vào, thở ra).
- Sự vận chuyển các loại khí qua các cơ quan của hệ hô hấp ở người: Khi hít
vào, không khí ở môi trường ngoài đi qua khoang mũi, khí quản, phế quản để
đi vào phổi và đến tận các phế nang trong phổi. Ở các phế nang, oxygen
khuếch tán vào máu và được vận chuyển đến để cung cấp cho các tế bào
trong cơ thể; carbon dioxide từ máu sẽ khuếch tán vào phế nang và được đưa
ra ngoài qua việc thở ra.

3. TRAO ĐỔI KHÍ Ở ĐỘNG VẬT:

- Ở động vật, trao đổi khí giữa cơ thể với môi
trường diễn ra ở cơ quan trao đổi khí như bề mặt
da, hệ thống ống khí, mang, hoặc phổi.
- Ở người, trao đổi khí diễn ra ở phổi. Khi hít vào,
khí oxygen trong không khí được dẫn vào phổi
đến các phế nang. Tại các phế nang, khí oxygen
khuếch tán vào mạch máu, khí carbon dioxide từ
máu sẽ khuếch tán vào phế nang và thải ra môi
trường qua động tác thở.

VẬN DỤNG KIẾN THỨC ĐÃ HỌC ĐỂ TẬP HÍT THỞ
Tập hít thở sâu:
• Hít thở hơi thật sâu (căng bụng lên), nín thở và đếm thầm tới 6.
Sau đó thở ra từ từ và đến thầm đến 7, cảm nhận sự thư giãn.
• Thực hiện lặp lại các bước trên khoảng 10 đến 15 lần
Lợi ích tuyệt vời của việc hít thở sâu:
- Giúp giảm đau, giảm viêm
- Giúp cải thiện sức khỏe tim mạch
- Giúp định hình tư thế tốt cho khung xương
- Giúp kích thích tiêu hóa, tăng cường miễn dịch
- Để duy trì cân nặng
- Để kiểm soát cảm xúc

CÓ THỂ EM CHƯA BIẾT:

• Nín thở là trạng thái ngưng thở tạm thời khi lặn dưới nước, khi bị ngạt
nước, khói hoặc khi đi vào vùng khí độc …. Người khỏe mạnh trung
bình có thể nín thở từ 3 đến 5 phút. Tuy nhiên, có những trường hợp
ngoại lệ: một số người tập luyện thường xuyên có khả năng sử dụng khí
oxygen hiệu quả hơn, cho phép não có thể chịu được tình trạng thiếu khí
oxygen lâu hơn người bình thường. Những người thợ lặn, vận động viên
thường xuyên tập luyện để có thể nín thở dài hơn.
• Hít thở sâu là một trong những biện pháp giúp tăng cường sử dụng khí
oxygen hiệu quả.

TRÒ CHƠI Ô CHỮ

1

2

3

4

Vì sao khi tập thể dục hoặc vận động
mạnh, sự trao đổi khí diễn ra nhanh hơn?
Trả lời:
- Khi tập thể dục hoặc vận động mạnh, nhu cầu năng lượng của cơ thể tăng
cao nên tốc độ hô hấp tế bào cũng tăng lên để đáp ứng nhu cầu năng lượng
cho cơ thể.
- Tốc độ hô hấp tế bào nhanh khiến cho nhu cầu oxygen của cơ thể tăng lên
(oxygen là nguyên liệu của quá trình hô hấp tế bào) và nhu cầu đào thải
carbon dioxide tăng lên (carbon dioxide là sản phẩm của quá trình hô hấp
tế bào). Do đó, sự trao đổi khí sẽ diễn ra nhanh hơn để cung cấp kịp thời
oxygen và thải nhanh carbon dioxide ra ngoài, đảm bảo các hoạt động sinh
lí của cơ thể diễn ra bình thường.

Xác định các cơ quan trao đổi khí của các sinh vật
trong bảng sau:
BỀ MẶT CƠ THỂ
PHỔI
ỐNG KHÍ
MANG
DA VÀ PHỔI

Bài 1 trang 127 KHTN lớp 7: Vẽ sơ đồ mô tả đường đi của
khí qua khí khổng ở lá cây trong quá trình quang hợp và
quá trình hô hấp.
Trả lời:
- Sơ đồ mô tả đường đi của khí qua khí khổng ở lá cây
trong quá trình quang hợp:

- Sơ đồ mô tả đường đi của khí qua khí khổng ở lá cây
trong quá trình hô hấp:

Bài 3 trang 127 KHTN lớp 7: Vì sao khi bắt cá bỏ lên
môi trường trên cạn sau một khoảng thời gian thì cá sẽ
chết?

Trả lời:
Cá hô hấp bằng mang. Khi bắt cá lên cạn, không còn lực
đẩy của nước, các lá mang và cung mang xẹp xuống,
dính chặt vào nhau thành một khối khiến cho diện tích
trao đổi khí nhỏ. Khi đó, cá không thể hô hấp được:
oxygen và carbon dioxide không khuếch tán được. Vì
vậy, sau một khoảng thời gian cá sẽ chết.