Văn học 11
GV: TRẦN THỊ HÀ

NGUYỄN TUÂN

I. TÌM HIỂU CHUNG:
1.Tác giả:
a. Cuộc đời :
-Nguyễn Tuân (1910-1987)sinh ra trong một gia đình
nhà nho khi Hán học đã tàn.
-Quê ở làng Mọc, nay thuộc phường Nhân
Chính,quận Thanh Xuân,Hà Nội.

-Năm 1945, Nguyễn Tuân đến với cách mạng và dùng
ngòi bút phục vụ hai cuộc kháng chiến của dân tộc.
-Nguyễn Tuân là một nhà văn lớn, một nghệ sĩ suốt
đời đi tìm cái đẹp; là cây bút có phong cách nghệ thuật
độc đáo, sở trường về thể loại tùy bút.

I. TÌM HIỂU CHUNG
1.Tác giả
a. Cuộc đời
b. Sự nghiệp sáng tác

Những sáng tác chính : (sách giáo khoa)
- Một chuyến đi (1938)
- Vang bóng một thời (1940)
- Thiếu quê hương (1940)
……

I. TÌM HIỂU CHUNG

1.Tác giả
2.Tác phẩm

Chữ người tử tù (Ban
đầu có tên là Dòng chữ cuối
cùng) là một truyện ngắn đặc
sắc trong Vang bóng một thời –
xuất bản năm 1940, gồm 11
truyện ngắn viết về “một
thời” đã qua nay chỉ còn “vang
bóng” .

Nếu còn sống, năm nay nhà văn Nguyễn Tuân thọ
đúng 95 tuổi (1910-2005), kỷ niệm sự kiện này, nhà
văn Đoàn Minh Tuấn đã cho ra mắt bạn đọc tập
“Với bác Nguyễn Tuân”.

I. TÌM HIỂU CHUNG.
1.Tác giả
2.Tác phẩm
Tập truyện ngắn Vang bóng một thời :
Nhân vật chính là những nho sĩ cuối mùa cố giữ
“thiên lương” và sự ”trong sạch tâm hồn” .

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
1.Tóm tắt truyện Chữ người tử tù

 Huấn Cao- khí phách hiên ngang, nổi tiếng
tài viết chữ đẹp, cầm đầu cuộc nổi loạn chống lại triều
đình phong kiến nhưng thất bại, bị bắt giải đến đề lao.
 Quản ngục – người phục vụ cho triều đình phong
kiến, vốn say mê chữ đẹp, từng ao ước có được chữ
của ông Huấn.
 Viên quản ngục đã biệt đãi với Huấn Cao với tấm lòng
đầy ngưỡng mộ nhưng thái độ lạnh nhạt, khinh bạc
của Huấn Cao làm cho quản ngục rất khổ tâm, lại càng
cháy bỏng đam mê được chữ.
 Vào một buổi chiều lạnh, hiểu được nỗi lòng và sở
nguyện của quản ngục, Huấn Cao đồng ý cho chữ và
khuyên ngục quan bỏ nghề, về quê và giữ lấy thiên
lương cho lành vững.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN

1. Đọc - Tóm tắt truyện Chữ người tử tù
2.Tình huống truyện

Em hãy trình bày về tình huống
gặp gỡ của hai nhân vật trong tác
phẩm Chữ người tử tù?

Cuộc gặp gỡ khác thường của hai con người khác
thường :
- Diễn ra nơi tù ngục, trong thời gian còn ít ngày
Huấn Cao chịu án chém.
- Trong tình thế éo le:
+ Viên quản ngục - kẻ đại diện cho bạo lực tăm tối
nhưng lại khát khao ánh sáng của chữ nghĩa
+ Huấn Cao - người tử tù, cầm đầu cuộc nổi loạn,
nổi tiếng có khí phách và tài viết chữ đẹp.
Xét trên bình diện xã hội : Họ là những kẻ đối địch.
 Xét trên bình diện nghệ thuật : Họ là tri kỷ, tri âm đều
yêu cái đẹp.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN

1. Đọc - Tóm tắt truyện Chữ người tử tù
2. Tình huống truyện
Tình huống độc đáo góp phần:
 Nổi bật vẻ đẹp của hình tượng Huấn Cao
 sáng tỏ tấm lòng biệt nhỡn liên tài của viên
quản ngục
 Thể hiện sâu sắc chủ đề của tác phẩm.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc - Tóm tắt truyện Chữ người tử
tù
2. Tình huống truyện
Thư pháp:
nghệthuật
thuật vi
ết ch
ữ đẹp.
3. Giới thiệu
về nghệ
thư
pháp

Em hãy giới thiệu
về nghệ thuật thư
pháp?

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN

1. Đọc - Tóm tắt truyện Chữ người tử tù
2. Tình huống truyện
3. Giới thiệu về nghệ thuật thư pháp
- Mỗi lần đặt bút đối với nhà thư pháp là một
lần sáng tạo.
- Mỗi nét bút là tập trung cao độ, kết tụ tinh
hoa và tinh huyết của người nghệ sĩ.
- Mỗi nét chữ đều là hiện hình của những
khát khao thầm kín mà mãnh liệt chất chứa
trong sâu thẳm tâm hồn, nhân cách người
viết.



Một số hình ảnh về nghệ thuật thư pháp

Khải Thư Âu thể
Nội dung: Hoài Đức
Dịch nghĩa: Hoài mong cái Đức

Nghệ thuật thư
pháp?

Một số hình ảnh về nghệ thuật thư pháp

Chữ Cần
Nội dung: Cổ nhân ... duy cần
hữu công
(Ứng Hòa Dã Phu thư)

Chữ Đạo

Chữ Lộc

Nội dung: Du sơn ngoạn thủy
quan thưởng
Hoa mộc thử hữu ... chi đạo
dã

Nội dung: Bình tâm
lộc tự nhiên
(Ứng Hòa Dã Phu
thư)

Nguyễn Tuân đã miêu tả nét
tài hoa ở Huấn Cao qua các
chi tiết nào? Ca ngợi tài
năng của Huấn Cao, nhà văn
thể hiện quan niệm và tư
tưởng nghệ thuật gì của
mình?

4. VẺ ĐẸP HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT HUẤN CAO
a. Huấn Cao - một nghệ sĩ tài hoa trong nghệ
thuật thi pháp:
 Huấn Cao có “tài viết chữ rất nhanh và đẹp”.

 “Chữ ông Huấn Cao đẹp lắm vuông lắm''
 “Có được chữ ông Huấn mà treo là một báu vật trên đời”
 Nét chữ nết người : “nét chữ vuông tươi tắn nó nói lên cái
hoài bão tung hoành của một đời con người”
 Kính trọng và ngưỡng mộ những bậc tài hoa; Trân trọng
nghệ thuật thư pháp cổ truyền của cha ông

4.VẺ ĐẸP HÌNH TƯỢNG NHÂN
VẬT HUẤN CAO

Có người
ngườicho
cho
rằng:Huấn
rằng:Huấn
Cao không
không chỉ
chỉlàlàmột
mộttrang
nghệ
sĩ thư
anh
hùng
pháp
dũng
tài liệt,
hoakhí
mà còn
là một hiên
phách
trang
ngang
anh bất
hùng
dũng liệt,còn
khuất,mà
khílà phách
một nghệ
hiên
ngang
sĩ
thư pháp
bất tài
khuất.
hoa Em
Emhãy
hãy
chứng minh?

4.VẺ ĐẸP HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT HUẤN CAO
b. Khí phách hiên ngang, bất khuất ( một trang
anh hùng dũng liệt ) :
• Là thủ lĩnh của phong trào khởi nghĩa chống lại
triều đình suy đồi thối nát.
• Ngay khi đặt chân vào nhà ngục: thái độ không
thèm chấp trước câu nói của tên lính áp giải;
lạnh lùng dỗ gông.
• Khi được Viên quản ngục biệt đãi “ thản nhiên
nhận rượu thịt như việc vẫn làm trong cái hứng
bình sinh”.
• Trả lời quản ngục bằng thái độ khinh bạc, đến
điều: “ Ngươi hỏi ta muốn gì? Ta chỉ muốn một
điều là nhà ngươi đừng đạt chân vào đây”.

4. VẺ ĐẸP HÌNH TƯỢNG NHÂN
VẬT HUẤN CAO

c. Thiên lương trong sáng, nhân cách cao cả.

Là người có tài viết chữ
đẹp nhưng Huấn Cao mới
chỉ cho chữ những ai ? Vì
sao như vậy ?

 “ Không vì vàng ngọc hay quyền thế mà
phải ép mình viết câu đối” và mới chỉ
cho chữ “ba người bạn thân”.
 Trọng nghĩa, khinh lợi, chỉ cho chữ
những người tri kỉ.

4. VẺ ĐẸP HÌNH TƯỢNG NHÂN
VẬT HUẤN CAO
c. Thiên lương trong sáng, nhân cách cao cả.
Tại sao Huấn Cao lại vui vẻ
nhận lời cho chữ quản ngục ?
Điều đó nói lên vẻ đẹp nào
trong con người ông?

 Do cảm tấm lòng “biệt nhỡn liên tài ”và

hiểu ra “sở thích cao quý” của quản ngục,
Huấn Cao đã nhận lời cho chữ.

 Chỉ cho những người biết trân trọng cái tài
và yêu quý cái đẹp.

4.VẺ ĐẸP HÌNH TƯỢNG
NHÂN VẬT HUẤN CAO
c. Huấn Cao- nhân cách trong sáng, cao cả.
Anh chị cảm nhận gì về câu nói
của Huấn Cao với quản ngục:
“thiếu chút nữa, ta đã phụ mất
một tấm lòng trong thiên hạ”(về
lối sống) ?

4.VẺ ĐẸP HÌNH TƯỢNG NHÂN
VẬT HUẤN CAO
c. Huấn Cao- nhân cách trong sáng, cao cả.
• Câu nói : “thiếu chút nữa, ta đã phụ mất
một tấm lòng trong thiên hạ”: Bộc lộ lẽ
sống của Huấn Cao : Sống là phải xứng
đáng với những tấm lòng, phụ tấm lòng
cao đẹp của người khác là không thể tha
thứ.
 Sự trân trọng đối với những người có sở
thích thanh tao, có nhân cách cao đẹp.

Đánh giá nhân vật Huấn Cao

Nếu phải phát biểu một
- Huấn cao là
nhân
cách
ngắnvật
gọnlý
vềtưởng
vẻ đẹp có sự kết
hợp hài hòa
giữa
và tài;
của
nhântâm
vật Huấn
Caohiên ngang
bất khuất sau
trước
ac, tích,
cái xấu
khi cái
đã phân
các nhưng
mềm lòng em
trước
cáinhư
thiện,cái
sẽ nói
thế nào? đẹp.

Đánh giá khái quát về nhân vật Huấn
Cao
- Quan điểm nghệ thuật : tài -tâm, đẹp -thiện
không thể tách rời nhau.
-Tác giả yêu mến,
ngợi,
Quaca
nhân
vật tiếc nuối những người
Cao, “kết tinh”, lưu giữ vẻ đẹp
như ông HuấnHuấn
–người
Nguyễn
văn hóa truyền
thốngTuân
của dân tộc.
còn muốn gởi
 Điều này cũng
nói
được tinh thần dân tộc,
gắm
vớilên
chúng
lòng yêu nướctacủa
điềunhà
gì? văn được gởi gắm một
cách kín đáo. Một nỗi buồn, một ước mơ của
người dân yêu nước đang sống trong cảnh mất
nước.

5. NHÂN VẬT VIÊN QUẢN
NGỤC

- Có tâm hồn nghệ sĩ, say mê và quý
trọng cái đẹp : “sở nguyện cao quý” được
một đôi câu đối do tay ông Huấn Cao viết.

Nhân vật viên
quản ngục có phẩm
- Có tấm
“biết
giá Cao
người, biết trọng
chấtlòng
gì khiến
Huấn
người ngay”.
cảm kích?

 Đây chính là phẩm chất khiến Huấn
Cao cảm kích coi là “một tấm lòng trong
thiên hạ” và tác giả thì xem ngục quan là
“một thanh âm trong trẻo chen vào giữa bản
đàn mà nhạc luật đều hỗ loạn xô bồ”.

5. NHÂN VẬT VIÊN QUẢN NGỤC
QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT CỦA NHÀ VĂN
QUA NHÂN VẬT QUẢN NGỤC

-Trong mỗi con người đều ẩn chứa tâm hồn yêu
Theo
các
em, những
qua nhân
cái đẹp, cái tài.
Bên
cạnh
cái chưa tốt,
vật quản ngục, Nguyễn
mỗi người còn có phần “thiên lương”.
Tuân muốn thể hiện
những suy nghĩ gì về cái
đẹp?
-Đôi khi, cái đẹp tồn tại
ở trong môi trường của

cái ác, cái xấu, nhưng không vì thế mà nó lụi
tàn, trái lại, nó càng mạnh mẽ và bền bỉ.

6. Cảnh cho chữ
a. Cảnh tượng xưa nay chưa từng có :
-Hoàn cảnh, địa điểm cho chữ: diễn ra ở giữa
nhà tù- nơi ngự trị của bóng tối, cái ác
Nhà
văn những người cho chữ, nhận chữ:
-Tư thế của
đã
+ Ngườigọi
nắm quyền sinh sát: khúm núm, sợ
cảnh
sệt
cho
+ Tử tù chữ
: ung dung đường bệ.
là
Kẻ có chức
năng giáo dục tội phạm thì đang bị
gì?
tội phạm “giáo
Vì dục”.
sao?

6.Cảnh cho chữ

b. Thủ pháp nghệ thuật khắc họa cảnh
cho chữ:

b1. Thủ pháp tương phản :
- Sự đối lập giữa :
Nguyễn Tuân đã sử
+ ánh sáng - bóng tối ;
thủ pháp
+ cáidụng
hỗn độn,
xô bồ, nghệ
nhơ bẩn - cái thanh khiết,
thuật
cao cả của
nềnnào?
lụa trắng, nét chữ đẹp đẽ.
+ Tác
kẻ tửdụng
tù đang
ban
của
nóphát
? cái đẹp và cái thiện viên quan coi ngục đang khúm núm, lĩnh hội, vái lạy.
 Làm nổi bật hình ảnh Huấn Cao, sự vươn lên,
thắng thế của ánh sáng đối với bóng tối, cái đẹp đối
với cái xấu xa, nhơ bẩn, cái thiện đối với cái ác.

6.Cảnh cho chữ

b. Thủ pháp nghệ thuật khắc họa cảnh cho chữ:

ảnh.

b2. Nhịp điệu chậm rãi, câu văn giàu hình

• Đọc đoạn văn tả cảnh
Nhịp điệu gợi liên tưởng một đoạn phim quay chậm :
ông Huấn cho chữ, có
-“Một buồng người
tối chật
hẹp,
ẩm ướt,
liên
tưởng
đến tường đầy mạng nhện,
đất bừa bãi phân
chuột,
phân
gián”.
một đoạn
phim
quay
Em hiểu
thế
-“Trongchậm.
một không
khínhư
khói
tỏa như đám cháy nhà,
ý kiến
ý dầu rọi trên ba cái
ánh sáng đỏ nào
rực về
như
một này?(chú
bó đuốc tẩm
nhịp câu văn, chất tạo
đầu người đang chăm chú trên một tấm lụa bạch…”
hình trong ngôn ngữ) và
- “Một người
tù,xét
cổgìđeo
gông, chân vướng xiềng,
có nhận
về chiều
đang dậm tô hướng
nét chữvận
trên
tấmcủa
lụa trắng tinh căng trên
động
mảnh ván”. đoạn phim?
 Từ bóng tối đến ánh sáng.
 Từ hôi hám, nhơ bẩn đến cái đẹp.

6. Cảnh cho chữ
c.Lời khuyên của Huấn Cao
Từ bỏ chốn ngục tù nhơ bẩn,

Tìm về chốn thanh tao
Giữ thiên lương cho lành vững.
-Di huấn của người tử tù nhắn tới người đọc :
Muốn chơi chữ phải giữ lấy thiên lương.
Trong môi trường của cái ác, cái đẹp khó có
thể tồn tại.
Chơi chữ đâu chỉ là chuyện chữ nghĩa.Đó là
chuyện cách sống, chuyện văn hóa.

5. Cảnh cho chữ
d. Hành động bái lĩnh của ngục quan.
Cái đẹp, cái thiện có sức mạnh cảm hóa con
người.
Niềm tin vững chắc vào con người, nhà văn
khẳng định : thiên lương là bản tính tự nhiên của con
người.
Dù trong hoàn cảnh nào, con người vẫn luôn
khát khao hướng tới chân – thiện – mỹ.
giá trị nhân văn của tác phẩm.

III. TỔNG KẾT
Ghi nhớ: SGK

Em hãy đọc chậm, to,
rõ nội dung Ghi nhớ
của sách giáo khoa
trang 115.

IV. Luyện tập
Cảm nghĩ về nhân vật Huấn Cao trong
tác phẩm Chữ người tử tù.
Gợi ý : Học sinh viết một đoạn trình bày
cảm nghĩ sâu sắc nhất về nhân vật Huấn
Cao (không cần phải nói đầy đủ về hình
tượng Huấn Cao, chỉ nói về điều mình cho là
ý nghĩa nhất.)