TIẾT 124:
CHỮA LỖI DIỄN ĐẠT (LỖI LÔ-GIC)

1. Khái niệm

 - Lỗi diễn đạt là lỗi sử dụng ngôn ngữ, tư duy của
người nói.
- Lô-gic là trật tự chặt chẽ tất yếu giữa các hiện tượng
lập luận, giữa các thành phần câu, các từ ngữ trong
câu.
2. Những lỗi thường gặp
Viết sai chính tả, dùng từ sai chuẩn mực, sử dụng từ
không đúng nghĩa, không hợp phong cách, hiện tượng
lặp từ, thừa từ, sử dụng từ mang màu sắc địa phương.

3. Cách sửa :
- Sử dụng từ chính xác, độc đáo, đúng chỗ là
một trong những yếu tố quyết định để có cách
diễn đạt hay.
- Tích lũy vốn từ phong phú, khi viết phải có
ý thức lựa chọn từ ngữ phù hợp: Dùng từ
đúng lúc, đúng chỗ, khi không nắm chắc
nghĩa của từ, tốt nhất không nên dùng.

4. Thực hành

   a.

Chúng em đã giúp các bạn học sinh những vùng bị bão lụt quần
áo, giày dép và nhiều đồ dùng học tập khác

    

   ⇒

(Đồ dùng học tập)

A, B không cùng loại; B không phải là từ có phạm vi nghĩa rộng
hơn từ ngữ A
   Sửa lại: Chúng em đã giúp các bạn học sinh những vùng bị bão
lụt quần áo, giày dép và nhiều đồ dùng sinh hoạt khác.
   Kết luận: Khi viết câu có kiểu kết hợp "A và B khác" thì A và B
phải cùng loại trong đó B là từ ngữ có nghĩa rộng, A là từ ngữ có
nghĩa hẹp.

 b.

Trong thanh niên nói chung và trong bóng đá nói riêng, niềm
say mê là nhân tố quan trọng dẫn đến thành công

⇒ A, B không cùng loại; A không phải là từ có phạm vi
nghĩa rộng hơn từ ngữ B
   Sửa lại: Trong thanh niên nói chung và trong sinh viên
nói riêng, niềm say mê là nhân tố quan trọng dẫn đến thành
công
   Kết luận: Khi viết câu có kiểu kết hợp A nói chung và B
nói riêng thì A phải là từ ngữ có nghĩa rộng hơn từ ngữ B
   

c. Lão Hạc, Bước đường cùng và Ngô Tất Tố đã giúp
chúng ta hiểu sâu sắc thân phận của người nông dân Việt
Nam trước cách mạng tháng Tám 1945.
  ⇒  (Ngô Tất Tố) – tên tác giả không cùng trường từ vựng
với A (Lão Hạc), B (Bước đường cùng) – tên tác phẩm
   Sửa lại: Lão Hạc, Bước đường cùng và Tắt đèn đã giúp
……. cách mạng tháng Tám 1945.
   Kết luận: Khi viết câu có kiểu kết hợp A, B và C (các yếu
tố có quan hệ đẳng lập) thì A, B, C phải là những từ ngữ
thuộc cùng 1 trường từ vựng, biểu thị những khái niệm thuộc
cùng một phạm trù.

  d. Em muốn trở thành một người trí thức hay
một bác sĩ ?
   A (trí thức)- tầng lớp bao hàm B (bác sĩ) –
nghề nghiệp
   Sửa lại: Em muốn trở thành một giáo viên hay
một bác sĩ?
   Kết luận: Khi viết kiểu câu hỏi lựa chọn A hay
B thì A không bao hàm B và B cũng không bao
hàm A

e. Bài thơ không chỉ hay về nghệ thuật mà còn
sắc sảo về ngôn từ.
   A (nghệ thuật) bao hàm B (ngôn từ)
   Sửa lại: Bài thơ không chỉ hay về nghệ thuật
mà còn sắc sảo về nội dung.
   Kết luận: Khi viết câu có kiểu kết hợp không
chỉ A mà còn B thì A và B không có quan hệ
nghĩa rộng- hẹp với nhau

g. Trên sân ga chỉ còn lại hai người. Một người
thì cao gầy, còn một người thì mặc áo ca rô.
 A (cao gầy) – hình dáng không đối lập đặc trưng
với B (áo ca rô) –Trang phục
 Sửa lại: Trên sân ga … người thì mặc áo màu
xanh, còn một người thì mặc áo ca rô .
Kết luận: Khi miêu tả các dấu hiệu đặc trưng phải
được biểu thị bằng những từ ngữ thuộc cùng một
trường từ vựng, đối lập nhau trong phạm vi một
phạm trù.

 h. Chị Dậu rất cần cù và chịu khó nên
chị rất mực yêu thương chồng con.
 A(cần cù và chịu khó) không có mối
quan hệ nhân quả “nên” với B (yêu
thương chồng con).
   Chị Dậu rất cần cù ,chịu khó và rất
mực yêu thương chồng con.

k. Hút thuốc lá vừa có hại cho sức
khoẻ, vừa làm giảm tuổi thọ của con người
   A (hại cho sức khỏe) cùng một phạm trù
với B (giảm tuổi thọ)
   Sửa lại: Hút thuốc lá vừa có hại cho sức
khoẻ, vừa tốn kém về tiền bạc.
   Kết luận: Khi dùng cặp quan hệ từ vừa A
- vừa B thì A, B không cùng trường từ vựng.

4. Nhận xét: Những lỗi diễn đạt thường gặp
- Kết hợp từ ngữ không cùng loại (A khác B)
- Dùng từ không cùng cấp độ khái quát (A không khái
quát B)
- Viết câu có chủ ngữ, vị ngữ không có quan hệ
- Sử dụng các từ không thuộc một trường từ
- Sử dụng vế câu không có mối quan hệ , dùng cặp
quan hệ từ không phù hợp