Chất giặt rửa
Chất giặt rửa
Khái niệm và tính chất của chất giặt
rửa.

Xà phòng.

Chất giặt rửa tổng hợp.
I.CHẤT GIẶT RỬA
Khái niệm chất giặt rửa:
Chất giặt rửa là những chất khi dùng cùng với nước thì có tác dụng làm sạch các chất bẩn bám trên các vật rắn mà không gây ra phản ứng hóa học với các chất đó.
Chất giặt rửa thiên nhiên: bồ kết, bồ hòn.
Chất giặt rửa nhân tạo: xà phòng (được nấu từ dầu mỡ với các chất kiềm, nó chính là hỗn hợp của muối natri hoặc kali của các axit béo)
Chất giặt rửa tổng hợp: là những chất không phải là muối natri hay kali của các axit béo nhưng có tác dụng giặt rửa tương tự xà phòng.
Tính chất giặt rửa:
Một số khái niệm liên quan:
Chất tẩy màu: làm sạch các vết bẩn nhờ những phản ứng hoá học.
Vd: Nước Giaven, nước clo, SO2,.
Chất ưa nước: những chất tan tốt trong nước (thường kị dầu mỡ)
Vd: Metanol, etanol, axit axetic.
Chất kị nước: những chất hầu như không tan trong nước (ưa dầu mỡ)
Vd: Hiđrocacbon, dẫn xuất halogen.
Đặc điểm cấu trúc phân tử muối natri của axit béo:
"Đầu" ưa nước: COO-Na+
"Đuôi" kị nước (ưa dầu mỡ_): -CxHy (x ? 15)
Công thức cấu tạo thu gọn nhất
Mô hình đặc
Cấu trúc phân tử muối natri stearat
Cơ chế hoạt động của chất giặt rửa:
Lấy trường hợp natri stearat làm thí dụ.
"Đuôi" ưa dầu mỡ (CH3[CH2]16-) của phân tử natri stearat thâm nhập vào vết bẩn, còn "đầu" ưa nước (COO-Na+) lại có xu hướng kéo ra phía các phân tử nước. Kết quả: vết dầu bị phân chia thành những hạt rất nhỏ được giữ chặt bởi các phân tử natri stearat, không bám vào vật rắn nữa mà phân tán vào nước rồi bị rửa trôi đi.
Xà phòng
1. Khái niệm
Xà phòng: là hỗn hợp các muối natri ( hoặc kali ) của các axit béo.
Nếu là muối của natri là xà phòng cứng.
Nếu là muối của kali là xà phòng mềm.
2. Sản xuất xà phòng
Xà phòng
Phương pháp thông thường để sản xuất xà phòng:
- Đun dầu thực vật hoặc mỡ động vật với xút hoặc KOH ở nhiệt độ và áp suất cao.
- Sau khi phản ứng kết thúc, cho thêm NaCl vào và làm lạnh.
- Cho thêm phụ gia vào xà phòng thu được và ép thành bánh.
- Loai tạp chất, cô đặc rồi li tâm dd còn lại để thu glixerol.
Xà phòng
2. Sản xuất xà phòng
2. Sản xuất xà phòng
Xà phòng
Phương pháp khác:
- Oxi hóa parafin của dầu mỏ bằng oxi không khí ở nhiệt độ và áp suất cao( xúc tác Mn).
R-CH2-CH2-R R-COOH + R’-COOH
- Trung hòa bằng NaOH.
R-COOH + NaOH R-COONa
R’-COOH + NaOH R’-COONa
- Tách muối natri của các axit phân tử khối lớn thu được xà phòng tổng hợp
3. Thành phần của xà phòng và sử dụng xà phòng
Xà phòng
a. Thành phần:
- Muối natri( hoặc kali) của chất béo.
- Chất màu, chất thơm.

b. Sử dụng:
- Xà phòng dùng trong tắm gội, giặt giũ....
- Không gây hại cho da, cho môi trường.
- Không dùng được trong nước cứng.
Chất giặt rửa tổng hợp
Chất giặt rửa là những hóa chất nhân tạo không phải là xà phòng nhưng có tác dụng giặt rửa tương tự xà phòng.
2. Sản xuất chất giặt rửa tổng hợp
Chất giặt rửa tổng hợp

Chất giặt rửa tổng hợp được điều chế từ các sản phẩm của dầu mỏ.chẳng hạn như từ parafin.

R-COOH R-CH2OH R-CH2OSO3H R-CH2OSO3 Na
khử
H2SO4
NaOH
-
+
3. Thành phần và sử dụng các chế phẩm từ chất giặt rửa tổng hợp
Chất giặt rửa tổng hợp
a. Thành phần:
- chất giặt rửa tổng hợp
- chất thơm,chất ra màu
- chất tẩy trắng
b. Sử dụng:
- dùng được trong nước cứng
- có hại cho da khi sử dụng
- chất giặt rửa có chứa gốc hidrocacbon phân nhánh gây ô nhiễm môi trường.
Nêu ưu điểm và nhược điểm của xà phòng
và chất tẩy rửa tổng hợp.
Xà
phòng
Ưu điểm
Nhược điểm
Giặt được trong
nước cứng
Không giặt được
trong nước cứng
Ko gây hại cho da,
cho môi trường
Gây ô nhiễm môi trường
Chất
giặt
rửa
tổng
hợp
Nêu những điểm khác biệt giữa xà phòng
và chất tẩy rửa tổng hợp.
Xà phòng
Chất giặt rửa tổng hợp
Không có khả năng
giặt trong nước cứng
Có khả năng giặt
trong nước cứng
- Ko chứa chất tẩy trắng
- Chứa chất tẩy trắng
Sản xuất ở dạng bánh
nên khó sử dụng
Sản xuất ở dạng bột nên
dể sử dụng
Ko gây hại cho da,
cho môi trường
- Gây hại cho da,
cho môi trường
- Được sử dụng rộng rãi
- Ít được sử dụng rộng rãi

Một số khái niệm về chỉ số của chất béo

- Chỉ số axit: là số mg KOH cần để trung hoà axit béo tự do có trong 1g chất béo.
- Chỉ số este là số mg KOH cần để phản ứng với este có trong 1g chất béo.
- Chỉ số xà phòng hoá là tổng số mg KOH cần để xà phòng hoá glixerit và trung hoà axit béo tự do có trong 1g chất béo.
- Chỉ số iot: là số gam iot có thể cộng hợp vào các liên kết bội có trong 100g chất béo.
BÀI TẬP
Câu 1: Khi xà phòng hoá 2,52 gam chất béo A cần 90 ml dung dịch KOH 0,1 M. Mặt khác khi xà phòng hoá hoàn toàn 5,04 gam chất béo A thu được 0,53 gam glixerol. Tìm chỉ số xà phòng hoá và chỉ số axit của chất béo A.
Câu 2: Khi cho 4,5 gam một mẫu chất béo có thành phần chính là triolein phản ứng với iot thì thấy cần 0,762 gam iot. Tính chỉ số iot của mẫu chất béo trên?
Câu 3: Chất béo A có chỉ số axit là 7. Để xà phòng hóa 10 kg A, người ta đun nóng nó với dung dịch chứa 1,420 kg NaOH, Sau khi phản ứng xảy ra hoàn toàn để trung hoà hỗn hợp, cần dùng 500 ml dung dịch HCl 1M. Tính khối lượng xà phòng (Kg) thu được