Bài 8:

Chuyển động biến đổi – Gia tốc

Khởi động

Hình dưới là ảnh chụp hoạt
nghiệm thí nghiệm về sự thay
đổi vận tốc của một ô tô đồ
chơi chạy bằng pin có gần
anten dùng để điều khiển từ
xa, trong ba giai đoạn chuyển
động. Vận tốc trong ba giai
đoạn chuyển động này có gì
giống nhau, khác nhau?

I

Chuyển động biến đổi

• Một ô tô đang đứng yên, bắt đầu chuyển động sẽ chuyển động
nhanh dần (vận tốc tăng dần)
• Khi đang chuyển động muốn dừng lại sẽ phải chuyển động
chậm dần (vận tốc giảm dần).
Chuyển động có vận tốc thay đổi được gọi là chuyển động biến đổi

Ví dụ một xe tải hãm phanh
sẽ chuyển động chậm dần

facebook:vatlytrucquan

Câu hỏi
Hãy tìm thêm ví dụ về chuyển động biến đổi trong cuộc sống.

Chuyển động của xe đua

Chuyển động của con báo đang săn mồi

II

Gia tốc của chuyển động biến đổi

1. Khái niệm gia tốc

Để xác định được sự thay đổi vận tốc theo thời gian, phải biết vận
tốc tức thời của chuyển động tại các thời điểm khác nhau.

facebook:vatlytrucquan

 Các phương tiện giao thông như xe máy, ô tô được trang bị tốc kế là thiết bị đo
trực tiếp vận tốc tức thời.
 Do đó có thể dùng tốc kế trên xe máy hoặc ô tô để tìm hiểu sự thay đổi vận tốc
của chuyển động biến đổi

II

Gia tốc của chuyển động biến đổi

1. Khái niệm gia tốc

Bảng dưới đây ghi vận tốc tức thời đo bởi tốc kế của một ô tô sau các
khoảng thời gian 2 s kể từ khi bắt đầu chạy trên một đường thẳng
Thời điểm t(s)
Vận tốc tức thời vt

0

2

4

6

8

km/h

0

9

19

30

45

m/s

0

2,50

5,28

8,33

15,00

facebook:vatlytrucquan

Bảng trên cho thấy vận tốc của ô tô tăng dần theo thời gian:
Ô tô chuyển động nhanh dần.

Câu hỏi
1. Xác định độ biến thiên vận tốc sau 8 s của chuyển động trên.
2. Xác định độ biến thiên của vận tốc sau mỗi giây của chuyển
động trên trong 4 s đầu và trong 4 s cuối.
3. Các đại lượng xác định được ở cầu 2 cho ta biết điều gì về sự
thay đổi vận tốc của chuyển động trên?
Thời điểm t(s)
Vận tốc tức thời vt

0

2

4

6

8

km/h

0

9

19

30

45

m/s

0

2,50

5,28

8,33

15,00

II

Gia tốc của chuyển động biến đổi

1. Khái niệm gia tốc

Nếu trong thời gian biến thiên vận tốc là , thì:
Độ biến thiên của vận tốc trong một đơn vị thời gian là:

Δ 𝑣 𝑣𝑡 −𝑣 0
𝑎=
=
Δ𝑡
𝑡 − 𝑡0

v: đơn vị m/s
t : đơn vị s
a: đơn vị m/s2

Gia tốc a là đại lượng cho biết sự thay đổi nhanh hay chậm của vận tốc

Vận tốc là đại lượng vectơ nên
gia tốc cũng là đại lượng vectơ

Δ⃗
𝑣
⃗=
𝑎
Δ𝑡

II

Gia tốc của chuyển động biến đổi

2. Bài tập ví dụ

Một xe máy đang chuyển động thẳng với vận tốc 10 m/s thì tăng tốc.
Sau 5 s đạt vận tốc 12 m/s.
a) Tính gia tốc của xe.
b) Nếu sau khi đạt vận tốc 12 m/s, xe chuyển động chậm dần với gia
tốc có độ lớn bằng gia tốc trên thì sau bao lâu xe sẽ dừng lại?

II

Gia tốc của chuyển động biến đổi

2. Bài tập ví dụ

Một xe máy đang chuyển động thẳng với vận tốc 10 m/s thì tăng tốc.
Sau 5 s đạt vận tốc 12 m/s.
a) Tính gia tốc của xe.
b) Nếu sau khi đạt vận tốc 12 m/s, xe chuyển động chậm dần với gia
tốc có độ lớn bằng gia tốc trên thì sau bao lâu xe sẽ dừng lại?
Giải

Δ 𝑣 1 2 −1 0
𝑎= =
=0,4 𝑚/ 𝑠2
Δ𝑡
5
Gia tốc của xe
'

Δ 𝑣 0 − 12
Δ𝑡 =
=
=30 𝑠
𝑎
− 0,4
'

Xe dừng lại sau 30 s

Câu hỏi
1. a) Tính gia tốc của ô tô trên 4 đoạn đường trong hình.
b) Gia tốc của ô tô trên đoạn đường 4 có gì đặc biệt so với sự
thay đổi vận tốc trên các đoạn đường khác?

Câu hỏi
2. Một con báo đang chạy với vận tốc 30 m/s thì chuyển động chậm dần
khi tới gần một con suối. Trong 3 giây, vận tốc của nó giảm còn 9 m/s.
Tính gia tốc của con báo.

Câu hỏi
3. Đồ thị mô tả sự thay đổi vận tốc theo thời gian trong chuyển động của
một ô tô thể thao đang chạy thử về phía Bắc. Tính gia tốc của ô tô:
a) Trong 4s đầu.
b) Từ giây thứ 4 đến giây thứ 12.
c) Từ giây thứ 12 đến giây thứ 20.
d) Từ giây thứ 20 đến giây thứ 28,
v (m/s)
20
10
0
-10
-20

4 8 1216 20 24 28

t(s)