Khởi động
Trong giải đua xe F1, các tay đua bắt buộc phải vào trạm dừng thay lốp mới và
nạp thêm nhiên liệu. Trong khoảng thời gian từ khi xe vào trạm dừng đến khi xe
tăng tốc trở lại đường đua, ta thấy vận tốc của xe đã có sự thay đổi rõ rệt.

Đại lượng nào đặc trưng cho sự thay đổi vận tốc của xe?

Bài 8:

Chuyển động biến đổi. Gia tốc

I

Chuyển động biến đổi

• Một ô tô đang đứng yên, bắt đầu chuyển động sẽ chuyển động
nhanh dần (vận tốc tăng dần)
• Khi đang chuyển động muốn dừng lại sẽ phải chuyển động
chậm dần (vận tốc giảm dần).
Chuyển động có vận tốc thay đổi được gọi là chuyển động biến đổi

Ví dụ: Video một xe tải hãm
phanh sẽ chuyển động chậm
dần

facebook:vatlytrucquan

Thảo luận
Nêu một số ví dụ khác về chuyển động có vận tốc thay đổi theo thời gian.

Vận tốc của vận động viên bơi
lội thay đổi theo thời gian:
chậm lại khi đến gần tường,
quay lại tăng tốc…

Vận tốc của xe ô tô đi trên
đường thay đổi theo thời
gian: chậm lại khi xe đông,
nhanh dần khi đường
vắng…

Video Vận tốc của con báo
khi săn mồi thay đổi theo thời
gian: chậm lại khi tiến gần
con mồi, tăng tốc đuổi theo…

Trên thực tế, vận tốc của vật chuyển động trong đa số trường hợp
luôn thay đổi theo thời gian.

Khi xe ô tô bắt đầu chuyển động hoặc
hãm phanh (xét chuyển động thẳng) thì
vận tốc của xe thay đổi về độ lớn.

Khi xe thay đổi hướng chuyển động như
rẽ trái, rẽ phải thì vận tốc của xe bị thay
đổi về hướng và có thể cả độ lớn.

II

Gia tốc của chuyển động biến đổi

1. Khái niệm gia tốc

Để xác định được sự thay đổi vận tốc theo thời gian, phải biết vận
tốc tức thời của chuyển động tại các thời điểm khác nhau.

facebook:vatlytrucquan

 Các phương tiện giao thông như xe máy, ô tô được trang bị tốc kế là thiết bị đo
trực tiếp vận tốc tức thời.
 Do đó có thể dùng tốc kế trên xe máy hoặc ô tô để tìm hiểu sự thay đổi vận tốc
của chuyển động biến đổi

II

Gia tốc của chuyển động biến đổi

1. Khái niệm gia tốc

Bảng dưới đây ghi vận tốc tức thời đo bởi tốc kế của một ô tô sau các
khoảng thời gian 2 s kể từ khi bắt đầu chạy trên một đường thẳng
Thời điểm t(s)
Vận tốc tức thời vt

0

2

4

6

8

km/h

0

9

19

30

45

m/s

0

2,50

5,28

8,33

15,00

facebook:vatlytrucquan

Bảng trên cho thấy vận tốc của ô tô tăng dần theo thời gian:
Ô tô chuyển động nhanh dần.

Câu hỏi
1. Xác định độ biến thiên vận tốc sau 8 s của chuyển động trên.
2. Xác định độ biến thiên của vận tốc sau mỗi giây của chuyển
động trên trong 4 s đầu và trong 4 s cuối.
3. Các đại lượng xác định được ở cầu 2 cho ta biết điều gì về sự
thay đổi vận tốc của chuyển động trên?
Thời điểm t(s)
Vận tốc tức thời vt

0

2

4

6

8

km/h

0

9

19

30

45

m/s

0

2,50

5,28

8,33

15,00

II

Gia tốc của chuyển động biến đổi

1. Khái niệm gia tốc

Nếu trong thời gian biến thiên vận tốc là , thì:
Độ biến thiên của vận tốc trong một đơn vị thời gian là:

Δ 𝑣 𝑣𝑡 −𝑣 0
𝑎=
=
Δ𝑡
𝑡 − 𝑡0

v: đơn vị m/s
t : đơn vị s
a: đơn vị m/s2

Gia tốc a là đại lượng cho biết sự thay đổi nhanh hay chậm của vận tốc

Vận tốc là đại lượng vectơ nên
gia tốc cũng là đại lượng vectơ

Δ⃗
𝑣
⃗=
𝑎
Δ𝑡

II

Gia tốc của chuyển động biến đổi

Video Thí nghiệm đo gia tốc

II

Gia tốc của chuyển động biến đổi

Video Thí nghiệm đo gia tốc

Vận dụng
Trong cuộc đua xe F1, hãy giải thích tại sao ngoài tốc độ tối đa thì gia tốc
của xe cũng là một yếu tố rất quan trọng quyết định kết quả cuộc đua.

Xe phải thay lốp, bơm nhiên liệu giữa đường đua, hình dạng đường đua phức tạp có rất
nhiều khúc quanh buộc các tay đua phải thay đổi vận tốc rất nhanh và rất nhiều lần vì vậy
gia tốc của xe là một yếu tố rất quan trọng. Gia tốc a càng lớn, vận tốc thay đổi càng nhanh

Luyện tập
Câu 1.Một xe buýt bắt đầu rời khỏi bến, khi đang chuyển động thẳng đều thì
thấy một xe ô tô chết máy trên đường, người lái xe hãm phanh để dừng lại.
Hãy nhận xét tính chất chuyển động của xe buýt, mối liên hệ về hướng của
vận tốc và gia tốc từ lúc bắt đầu chuyển động cho tới khi dừng lại.

2,5 tấn

70m

Câu 2.Một người đi xe đạp lên dốc dài 50 m. Tốc độ ở dưới chân dốc là 18 km/h và
ở đầu dốc lúc đến nơi là 3 m/s. Tính gia tốc của chuyển động. Coi chuyển động trên
là chuyển động thẳng chậm dần đều.

Bài giải
Chọn gốc thời gian là lúc vật ở chân dốc, chiều dương cùng chiều chuyển động.
Áp dụng phương trình, suy ra:

= =  0,16 m/s2

Như vậy, gia tốc có độ lớn không đổi bằng 0,16 m/s2 và có chiều ngược chiều
dương quy ước là chiều chuyển động, do đó vật chuyển động chậm dần đều.

Câu hỏi
Câu 3. Đồ thị mô tả sự thay đổi vận tốc theo thời gian trong chuyển động
của một ô tô thể thao đang chạy thử về phía Bắc. Tính gia tốc của ô tô:
a) Trong 4s đầu.
b) Từ giây thứ 4 đến giây thứ 12.
c) Từ giây thứ 12 đến giây thứ 20.
d) Từ giây thứ 20 đến giây thứ 28,
v (m/s)
20
10
0
-10
-20

4 8 1216 20 24 28

t(s)

Một người chạy xe máy theo một đường thẳng và có vận tốc theo thời
gian được biểu diễn bởi đồ thị (v - t) như hình. Xác định gia tốc của người
này tại các thời điểm 1 s, 2,5 s và 3,5s.
v(m/s)
B

4
3
2
1
O

C
A

D

1 2 3 4

t(s)