Câu tục ngữ:
« Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối »
Có ý nghĩa như thế nào?
Câu tục ngữ rất gần gũi với người dân Việt Nam. Nội dung của nó
thể hiện một hiện tượng tự nhiên diễn ra hàng năm ở nước ta, đó
là hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa.
Đây là một trong những hệ quả được sinh ra từ chuyển động
quanh Mặt trời của Trái đất. Trong thực tế, hiện tượng này diễn
ra như thế nào trên Trái đất?

1

BÀI 7: CHUYỂN ĐỘNG QUANH
MẶT TRỜI CỦA TRÁI ĐẤT VÀ
HỆ QUẢ

2

Chuyển động
quanh Mặt Trời
của Trái Đất

Hệ quả chuyển
động quanh
Mặt Trời của
Trái Đất

NỘI
DUNG
BÀI HỌC

I. Chuyển động quanh Mặt Trời của Trái Đất:

21 - 3
Xuân Phân
22 - 12
Đông Chí

22 - 6
Hạ Chí
23 - 9
Thu Phân
Quan sát hình chuyển động và cho biết:

Hình
dạng
quỹ
đạotheo
chuyển
động?
Thời
gian
chuyển
động
1 vòng
Quỹ
đạo
chuyển
động
hình
elip
gần
tròn.
Thời
gian
Hướng
chuyển
động
chiều
từ
Tây
sang
Đông
(ngược
chiều
1. Hướng chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời cùng chiều hay
bao
lâu?
chuyển
động
1 hồ?
vòng hết 365 ngày 6 giờ
kim
đồng
hồ)
ngược
chiều
kim
đồng

I. Chuyển động quanh Mặt Trời của Trái Đất:
- Trái Đất quanh Mặt Trời là từ tây sang đông, theo quỹ đạo dạng
hình elip gần tròn.
+ Hướng chuyển động: từ tây sang đông (ngược chiều kim đồng
hồ)
+ Thời gian Trái Đất quay quanh Mặt Trời hết 1 vòng: 365 ngày 6
giờ (1 năm).
+ Trong quá trình chuyển động quanh Mặt Trời, trục TĐ luôn
nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo một góc 66 độ 33'và không đổi
phương ( sự chuyển động đó gọi là chuyển động tịnh tiến)
7

Em có biết?
Thực tế Trái Đất quay quanh Mặt Trời hết 365 ngày 6 giờ

Năm
nhuận

Có 366 ngày
Tháng 2
có 29 ngày

Cách tính năm nhuận
8

Em có biết?
Năm B: 4. Nếu năm B
chia hết cho 4 thì năm B
là năm nhuận DL

Các năm tròn thế kỉ thì
lấy B : 400, nếu chia hết
cho 400 thì năm đó là
năm nhuận DL
Ví dụ: năm 2020 là năm nhuận

9

10

II. Hệ quả chuyển động
quanh Mặt Trời của Trái
Đất:

Quan sát và dự đoán nội dung
các bức tranh?

XUÂN

HẠ

THU

ĐÔNG

1. Hiện tượng mùa:
Mùa là một phần thời gian của năm, có
những đặc điểm riêng về thời tiết, khí hậu.
Cảnh sắc thiên nhiên 4 mùa

12

Tại sao khi chuyển động quanh Mặt Trời, Trái Đất lại hình thành các
mùa trong năm?

+ Vào ngày 22 - 6, bán cầu Bắc hay bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời nhiều hơn?
+ Vào ngày 22 - 12, bán cầu Bắc hay bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời nhiều hơn?
+ Từ ngày 21- 3 đến 23 - 9 ở bán cầu Bắc là mùa nóng hay mùa lạnh? Vì sao?
+ Từ ngày 23 - 9 đến 21- 3 ở bán cầu Nam là mùa nóng hay mùa lạnh? Vì sao?

14

1. Hiện tượng mùa:
- Mùa là một phần thời gian của năm, có những đặc điểm riêng về
thời tiết và khí hậu.
- Nguyên nhân: Khi chuyển động quanh Mặt Trời, do trục Trái Đất
nghiêng và không đổi hướng trên quỹ đạo nên bán cầu Bắc và bán
cầu Nam lần lượt ngả về phía Mặt Trời. Điều này làm cho thời gian
được chiếu sáng ở mỗi bán cầu thay đổi trong năm và sinh ra các
mùa.
- Sự phân bố ánh sáng, lượng nhiệt và các mùa ở 2 nửa cầu trái
ngược nhau.

- Nguyên nhân sinh ra hiện tượng mùa là do trục Trái đất nghiêng và gần
như không đổi hướng khi Trái đất chuyển động trên quỹ đạo quanh Mặt trời.
- Vào ngày 22 - 6, bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời nhiều hơn.
- Vào ngày 22 - 12, bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời nhiều hơn.
- Từ ngày 21- 3 đến 23 - 9 ở bán cầu Bắc là mùa nóng do ngả về phía Mặt
trời nên nhận nhiều ánh sáng và nhiệt.
- Từ ngày 23 - 9 đến 21- 3 ở bán cầu Nam là mùa lạnh do không ngả về phía
Mặt trời nên nhận được ít ánh sáng và nhiệt.

2. Hiện tượng ngày, đêm dài ngắn theo mùa:

16

2. Hiện tượng ngày, đêm dài ngắn theo mùa:
- Trong khi chuyển động quanh Mặt trời Trái Đất có lúc ngả nửa cầu
Bắc, nửa cầu Nam về phía Mặt Trời. Do đường phân chia sáng tối
không trùng với trục TĐ, nên các địa điểm ở nửa cầu Bắc, nửa cầu
Nam có hiện tượng ngày, đêm dài ngắn khác nhau theo vĩ độ.
- Các địa điểm nằm trên đường Xích đạo quanh năm luôn có ngày,
đêm dài bằng nhau. Càng xa Xích đạo về phía hai cực, sự chênh lệch
độ dài ngày đêm càng biểu hiện rõ rệt.

17

- Ngày 22 - 6, Mặt trời chiếu thẳng góc vào mặt đất ở vĩ tuyến
23°27'B. Thời điểm đó, bán cầu Bắc là mùa nóng, ngày dài hơn
đêm.
- Ngày 22 - 12, Mặt trời chiếu thẳng góc vào mặt đất ở vĩ tuyến
23°27'N. Thời điểm đó, bán cầu Nam là mùa nóng, ngày dài hơn
đêm.
- Vào ngày 21 - 3 và 23 - 9, Mặt trời chiếu thẳng góc tại xích đạo
nên lượng nhiệt và ánh sáng của mặt Trời bằng nhau ở hai bán cầu
Bắc và Nam. Bán cầu Bắc hay bán cầu Nam đều có thời gian ngày

Quan sát hình 7.3 và hãy
cho biết:
- Xác định các điểm A,B,C
- So sánh độ dày ngày và
đêm giữa các điểm A,B,C
vào 22/6 và 22/12
- Rút ra kết luận về sự
chênh lệch ngày đêm theo
mùa.

- Xác định: Điểm A nằm trên xích đạo,
điểm B nằm ở chí tuyến Bắc, điểm C
nằm ở vòng cực Bắc
- Vào ngày 22-6: Điểm B,C ở vị trí bán
cầu Bắc đang vào ban ngày, bán cầu
Bắc ngả về phía mặt trời nên có có
ngày dàì hơn đêm
- Vào ngày 22-12: Điển A,B,C ở vị trí
bán cầu Bắc hiện đang vào ban đêm,
bán cầu Nam ngả về phía mặt trời nên
ở các vị trí B,C ngày ngắn hơn đêm
- Điểm A thuộc đường xích đạo, tại
đường xích đạo quanh năm ngày, đêm
dài bằng nhau.

=> Kết luận: Do đường phân chia
sáng tối không trùng với trục Trái
Đất nên các địa điểm ở bán cầu
Bắc và bán cầu Nam có hiện
tượng ngày, đêm dài khác nhau.
Càng xa xích đạo về phía hai cực
sự chênh lệch độ dài ngày đêm
càng rõ rệt. Các địa điểm nằm
trên đường xích đạo quanh năm
có ngày, đêm dài ngắn như nhau.

20

Luyện tập
1. Dựa vào hình 7.1 hãy cho biết các mùa xuân, hạ, thu, đông ở bán cầu Bắc kéo dài
trong khoảng thời gian nào?
2. Khi các mùa ở bán cầu Bắc là xuân, hạ, thu, đông thì thứ tự mùa ở bán cầu Nam diễn
ra như thế nào? 
1. Ở bán cầu Bắc kéo dài trong
khoảng thời gian:
•Mùa xuân: từ 21-3 tới 22-6
•Mùa hạ: từ 22-6 tới 23-9
•Mùa thu: từ 23-9 tới 22-12
•Mùa đông: từ 22-12 đến 21-3
2. Khi các mùa ở bán cầu Bắc là
xuân, hạ, thu, đông thì thứ tự mùa
ở bán cầu Nam diễn ra ngược lại

Hướng dẫn về nhà
Hoàn thành
bài tập SGK
trang 134

Chuẩn bị
theo hướng
dẫn của GV

Đọc trước nội
dung bài 8
22