Mẹ
Con trai

Bố
Con gái

Hãy quan sát hình: Nêu
những điểm giống và khác nhau
của bộ NST ở: ruồi giấm đực và
ruồi giấm cái.

Ruồi giấm cái

+ Giống nhau:
- Số lượng: 2n = 8
- Hình dạng: + 1 cặp hình hạt
+ 2 cặp hình V
+ Khác nhau: Ở cặp NST giới
tính:
- Con đực: 1 chiếc hình que,
1 chiếc hình móc ( XY).
- Con cái: 1 cặp hình que (XX).

Ruồi giấm đực

- Trong tế bào lưỡng
bội ở người, có 23 cặp
NST(2n=46): gồm
+ 22 cặp NST thường
(44A)
+ 1 cặp NST giới tính:
. Nữ: XX (tương
đồng).
. Nam: XY (không
tương đồng)

Bộ NST nữ

Bộ NST nam

Bộ NST lưỡng bội ở người có bao
nhiêu cặp?

Giới tính ở nhiều loài phụ thuộc vào sự có mặt của cặp XX
hoặc XY trong tế bào.

-Ở

v. v…
Người

Động vật có vú

Ruồi giấm

Giống cái: XX– Giống đực : XY

-Ở

v. v…
Ếch nhái

Chim

Bò sát

Giống cái: XY- Giống đực: XX

BẢNG SO SÁNH:
SO
SÁNH
SỐ
LƯỢNG

ĐẶC
ĐIỂM

CHỨC
NĂNG

NST GIỚI
TÍNH

NST
THƯỜNG

Chỉ có 1 cặp Có nhiều cặp
- Tồn tại từng - Luôn tồn tại
thành từng
cặp tương
đồng (XX) hoặc cặp tương
không tương đồng.
đồng (XY).
- Mang gen
qui định giới
tính và các TT
thường liên
quan giới tính

Bộ NST nữ

- Mang gen
qui định các
tính trạng
thường.

Bộ NST nam

44A + XY

22A +Y

44A + XY

X

22A +X

44A + XX

22A +X

44A + XX

1. Có mấy loại tinh trùng và trứng
được tạo ra qua giảm phân ?
2. Tinh trùng mang NST giới tính nào thụ tinh với trứng để tạo hợp tử
phát triển thành con trai hay con gái?
3. Tại sao tỉ lệ con trai và con gái sơ sinh là
xấp xỉ 1 : 1 ?

44A + XY

X

1. Có mấy loại tinh trùng và trứng
được tạo ra qua giảm phân ?
44A + XX

- Người bố cho ra 2 loại tinh trùng
mang NST giới tính là X và Y.
- Mẹ chỉ cho ra 1 loại trứng chứa NST
giới tính X.

22A +Y

44A + XY

22A +X

22A +X

44A + XX

2. Tinh trùng mang NST giới tính
nào thụ tinh với trứng để tạo hợp
tử phát triển thành con trai hay con
gái?
- Tinh trùng mang NST giới tính Y kết
hợp với trứng X tạo ra hợp tử chứ XY
sẽ phát triển thành con trai.

- Tinh trùng mang NST X với trứng X
tạo ra hợp tử chứa XX sẽ phát triển
thành con gái.

3. Tại sao tỉ lệ con trai và con gái sơ sinh là
xấp xỉ 1 : 1 ?

Là do: thụ tinh xãy ra ngẫu nhiên, hai loại tinh X và Y được tạo ra với tỉ lệ
ngang nhau, tham gia với xác suất ngang nhau, hợp tử (XY, XX) có sức
sống ngang nhau, phải có sự thống kê đủ lớn.

Tỉ lệ trai gái xấp xỉ 1:1 trong các trường hợp:
- Số lượng nghiên cứu phải đủ lớn
- Không bị ảnh hưởng bởi thiên tai dịch bệnh
- Trứng và tinh trùng thụ tinh hoàn toàn ngẫu nhiên
Giới

Nam

Nữ

Bào thai

114

100

Lọt lòng

105

100

10 tuổi

101

100

Tuổi già

85

93

Lứa tuổi

+ Sự phân hoá giới tính còn chịu ảnh
hưởng của những nhân tố môi trường

Môi
trong

trường

Môi
ngoài

trường

nhiệt
độ

hooc môn sinh
dục

ánh
sáng
nồng độ CO2
…

Dùng Metyl testosteron (hormon sinh dục) tác động
vào cá vàng cái có thể làm cá cái biến thành cá đực

Ghép tinh hoàn gà trống
(chứa hooc môn sinh dục
đực) vào dưới da gà mái có
thể làm gà mái biến đổi
thành gà trống: có cựa, mào
dài; biết gáy……

Sử dụng hooc môn sinh
dục kết hợp với giải
pháp, anh Thanyarasmi
đã chuyển đổi giới tính
thành nữ và đoạt vương
miện hoa hậu chuyển đổi
giới tính Thái Lan 2002.

Nam diễn viên Hàn Quốc
Lee Si Yeon đã chuyển đổi
thành một cô gái và đã lấy
chồng vào năm 2008.

Ở Việt Nam:

Ca sĩ Hương Giang
Idol

Ca sĩ Lâm Chi
Khanh

Trứng rùa ủ ở nhiệt độ dưới 280 C
sẽ nở thành con đực, trên 320C thì
nở thành con cái.

Thầu dầu trồng trong ánh
sáng cường độ yếu thì
số hoa đực giảm

- Tiêm hooc môn sinh dục cái vào trứng gà trước khi
ấp, trứng sẽ nở ra toàn gà mái.
- Cắt tinh hoàn gà trống, gà sẽ biến đổi: màu lông
bớt sặc sỡ, cựa ngừng phát triển, không còn giao
phối với gà mái nữa . . .
- Dưa chuột trồng nơi có nhiều cacbonic sẽ cho tỉ lệ
hoa cái cao hơn.

Câu 1 : Tìm các chữ cái phù hợp điền vào chỗ trống thay cho các số 1,2,3
…để hoàn chỉnh hình :
Cơ chế NST xác định giới tính ở người.

P

Gp

F

44A1+ XX

22A + X
44A +4XX

44A5+ XY

2+X
22A

22A 3
+Y

44A + XY

Tại sao cấu trúc dân số, tỉ lệ nam: nữ xấp xỉ
bằng 1:1?
*a) Do 2 loại tinh trùng mang X và mang Y
được tạo ra với tỉ lệ ngang nhau
*b) Tinh trùng mang X và mang Y tham gia
vào quá trình thụ tinh với xác xuất ngang
nhau
*c) Các hợp tử mang XX và XY có sức sống
ngang nhau
*d) Tất cả các đáp án trên

Câu 2 : Hoàn thành bảng sau : Sự khác nhau giữa NST thường và
NST giới tính
NST giới tính

NST thường

Tồn tại 1 cặp trong tế bào Tồn tại nhiều cặp trong tế
lưỡng bội
bào lưỡng bội

(1)

Tồn tại thành cặp tương
đồng(XX) hoặc không tương
đồng ( XY).
Quy định giới tính và các TT
thường liên quan và không
liên quan đến giới tính.

(2)
(3)

Luôn tồn tại thành cặp tương
đồng
Mang gen quy định tính
trạng thường.

Những con cá biển đầu xanh nhỏ tuổi sống trong các rặng san hô
có thể thay đổi giới tính tuỳ theo bầy đàn mà chúng chung sống.
"Rõ ràng ảnh hưởng xã hội quan trọng với cá biển
đầu xanh khi chúng quyết định trở thành đực hay cái
từ khi còn nhỏ", Philip Munday, tại Trung tâm nghiên
cứu rặng san hô tại Đại học James Cook ở Australia,
cho biết.
* Loài cá đã phát triển một cấu trúc giới tính linh hoạt để gia tăng cơ hội
sinh sản của chúng. Ban đầu chúng chỉ là những ấu trùng không có giới
tính xác định, khi phát triển chúng sẽ trở thành con đực hay con cái.

* Những

con non sẽ dễ chuyển thành cái hơn khi chỉ có một ít con khác
trong khu vực bởi chúng sẽ có cơ hội giao phối nhiều hơn. Còn nếu có
nhiều con cá cái trong cộng đồng, chúng sẽ chuyển sang thành đực.
* "Điều này cho thấy giới tính không hề được xác định trước như ở động vật
có vú và chim", Munday giải thích.

* Ngoài

ra, một số con cá có thể chuyển đổi giới tính cho dù đã lớn, phụ
thuộc vào môi trường sinh sản.
* "Khi cá chuyển từ con cái trưởng thành sang con đực trưởng thành, cuộc
thay đổi rất khốc liệt. Chúng sẽ trông hoàn toàn khác, bộ phận sinh dục
thay đổi, hành vi thay đổi và toàn bộ cuộc sống cũng đổi khác", Munday
nói.
* M.T. (theo AFP)

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:
* Đối với tiết học này:
- Học nội dung:
+ Nhiễm sắc thể giới tính.
+ Cơ chế NST xác định giới tính..
- Đọc Mục “Em có biết”
-Trả lời các câu hỏi 1, 2, 3,4 ở SGK/
41.
- Hoàn thành nội dung bài học dưới
dạng sơ đồ.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
* Đối với tiết tiếp theo:
- Tìm hiểu và soạn các yêu cầu của bài:
“Di truyền liên kết”
-Xác định các chú thích hình 13
-Tìm hiểu kĩ các thông tin của hình.
- Ôn lại nội dung lai 1 cặp và 2 cặp tính
trạng của Menđen.

Giáo viên: Lê Thị Hồng Liên - Trường THCS
Nguyễn Du – Đông Hà - Quảng Trị