ví dụ:
Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm
(Bài ca vỡ đất – Hoàng Trung Thông)
- Theo em, từ “bàn tay” trong dòng thơ thứ nhất chỉ đối tượng

nào?

Đáp án:

Từ “bàn tay” trong ví dụ trên dùng để chỉ người
lao động; ở đây nhà thơ đã lấy cái bộ phận để
thay thế cho cái toàn thể.

I. Hoán dụ:

? Thế nào là hoán dụ ?
? Vẽ sơ đồ hoán dụ ?

- Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm
này bằng tên một sự vật, hiện tượng, khái niệm
khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi
hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

SƠ ĐỒ HOÁN DỤ

A

B
Quan hệ gần gũi

II. Luyện tập

:

Bài tập 1.
 a) Việt hoa tên riêng: Hồ Chí Minh, Huế, Hà Nội,
Hàng Bè, Mang Cá
b) Viết hoa tu từ (viết hoa để thế hiện sự kính
trọng): Bác, người Cha, Lượm
9

Đáp án:

Bài tập 2.
- Từ láy trong bài thơ Đêm nay Bác không ngủ: trầm ngâm, lâm
thâm, xơ xác, nhẹ nhàng, mơ màng, lồng lộng, thổn thức, thầm
thì, ngủ ngon, bồn chồn, bề bộn, hốt hoảng, đinh nình, phăng
phắc, vội vàng, nằng nặc, lầm thâm, mênh mông.
- Từ láy được sử dụng như một yếu tố nghệ thuật nổi bật, đem
đến cho bài thơ một vẻ đặc sắc riêng:
+ Từ láy có tác dụng miêu tả tạo hình: trầm ngâm, xơ xác, đinh
ninh, lồng lộng…
+ Từ láy làm tăng giá trị biểu cảm: mơ màng, thổn thức, thầm
thì, bồn chồn, hốt hoảng, nằng nặc…
10

Đáp án

Bài tập 3. Các từ láy: loắt choắt, xinh
xinh, thoăn thoắt, nghênh nghênh
Tác dụng: miêu tả hình dáng, tính cách
của cậu bé liên lạc nhỏ tuổi

Đáp án:

Bài tập 4.
a. Bàn tay là bộ phận của cơ thế người dùng để cầm nắm,
tượng trưng cho sức lao động=> Bàn tay mẹ chỉ người mẹ
b. Đổ máu: là thương tích mất mát hi sinh, ở đây nhắc đến sự
kiện khởi nghĩa tháng 8/1945 ở thành phố Huế
c. Mối quan hệ: mười năm : gọi cái cụ thể, câu trăm năm thay
cho cái trùi trượng, không rõ ràng
=> Những cách diễn đạt này làm tăng sức gợi hình, gợi cảm
giúp cho sự diễn đạt có tính hiệu quả cao, tăng ý nghĩa giá trị
cho câu văn

Đáp án

Bài tập 5.
Thành ngữ
1. Buôn thúng bán mẹt
2. Châm lấm tay bùn
3. Gạo chợ nước sông
4. Một nắng hai sương
5. Nhường cơm sẻ áo

 
1-c
2-e
 
3–d
4-b
5-a

Nghĩa
a. giúp nhau lúc khó khăn, thiếu
thốn
b. Làm lụng vất vat dãi dầu sương
nắng
c. Buôn bán vặt ở đầu đường, góc
chợ
d. cuộc sống bấp bênh, phụ thuộc
e. Sự lam lũ, cực nhọc của việc
đồng áng

Bài tập 6.
Đoạn văn mẫu:
Trong nhà tôi yêu bà tôi nhất. Cả cuộc đời bà tần tảo, một
nắng hai sương một tay nuôi đàn con thơ khôn lớn trưởng
thành. Ngày ông đi bộ đội, bà trở thành trụ cột chính trong
gia đình, chạy ngược chạy xuôi buôn thúng bán mẹt  để chăm
lo cho gia đình. Vừa là một người mẹ tuyệt vời nhất, bà tôi
trong xóm luôn được mọi người yêu quý. Những năm đói khổ
nhất, bà không ngần ngại nhường cơm sẻ áo, giúp đỡ những
người hoàn cảnh khó khăn.

Bài tập mở rộng:
Ví dụ:
- Chúng ta đang cần những bộ óc lớn để xây dựng đất nước.
- Những chiếc áo xanh tình nguyện đã bắt đầu hành trình đến
với các em thơ.
- Chương trình "Nối vòng tay lớn" đã đón nhận nhiều tấm
lòng nhân ái.
- Đội bóng chuyền quốc gia đang sở hữu một tay chuyền hai
xuất sắc.

15

Bài tập về nhà
1. Nhớ được khái niệm biện pháp tu từ hoán dụ
2. Hiểu được tác dụng của biện
pháp tu từ hoán dụ.
3. Soạn bài tiếp theo.

Tạm biệt
các em!