BÀI 1: PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ NĂNG HỌC TẬP
MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Các sự vật, hiện tượng trong Thế giới tự nhiên rất đa dạng
và phong phú như:

Từ đó xuất hiện rất nhiều câu hỏi vì sao, nguyên nhân nào
gây ra hiện tượng này?. Môn KHTN sẽ giúp chúng ta nhận
thức, tìm hiểu thế giới tự nhiên vận dụng kiến thức, kĩ
năng đã học vào trong cuộc sống.

Cây xấu hổ (cây mắc cỡ)
khép lại khi chạm vào

Dòng sông dục ngầu phù
sa khi lũ đi qua

Đàn chim di cư hình chữ
V

I. Phương pháp tìm hiểu Khoa học tự nhiên
Bài 1.
PHƯƠNG
PHÁP VÀ
KĨ NĂNG
HỌC TẬP
MÔN
KHOA
HỌC TỰ
NHIÊN

II. Một số kĩ năng tiến trình học tập môn Khoa học
tự nhiên

III. Sử dụng các dụng cụ đo trong nội dung môn
Khoa học tự nhiên
IV. Báo cáo thực hành

BÀI 1:PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ NĂNG HỌC TẬP MÔN KHOA
HỌC TỰ NHIÊN

I. Phương pháp tìm hiểu tự nhiên
1. Khái niệm

Phương pháp tìm hiểu tự nhiên là cách thức tìm hiểu các sự vật,
hiện tượng trong tự nhiên và đời sống, chứng minh được các vấn
đề trong thực tiễn bằng các dẫn chứng khoa học

2. Các bước thực hiện phương pháp tìm hiểu tự nhiên
Bước 1: Đề xuất vấn đề cần tìm hiểu

(Quan sát và đặt câu hỏi cho vấn đề phát sinh)

Bước 2: Đưa ra dự đoán khoa học để giải quyết vấn đề

(Dựa trên các tri thức phù hợp với việc phân tích vấn đề, đưa ra dự đoán nhằm trả lời câu
hỏi đã đặt ra)

Bước 3: Lập kế hoạch kiểm tra dự đoán

(Lựa chọn phương pháp, kĩ thuật, kĩ năng thích hợp để kiểm tra dự đoán)

Bước 4: Thực hiện kế hoạch kiểm tra dự đoán
Giả thiết đúng

Giả thiết sai

Bước 5: Viết báo cáo. Thảo luận và trình bày báo cáo khi được yêu cầu

Xây
dựng
giả
thuyết
mới

2. Các bước thực hiện phương pháp tìm hiểu tự nhiên
Bước 1: Đề xuất vấn đề cần tìm hiểu
Bước 2: Đưa ra dự đoán khoa học để giải quyết vấn đề
Bước 3: Lập kế hoạch kiểm tra dự đoán
Bước 4: Thực hiện kế hoạch kiểm tra dự đoán
Bước 5: Viết báo cáo. Thảo luận và trình bày báo cáo khi được
yêu cầu

VD: Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ lớn của lực ma sát trượt và diện tích tiếp
xúc của vật với mặt phẳng vật chuyển động.

Bước 1. Đề xuất vấn đề cần tìm hiểu
Quan sát để:
Nhận ra
vấn đề
Đặt câu hỏi tìm hiểu
vấn đề

Biết lực tác dụng
lên vật
Lực ma sát trượt
Độ lớn của lực ma sát trượt có phụ thuộc
vào diện tích tiếp xúc của vật với mặt
phẳng vật chuyển động hay không?

VD: Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ lớn của lực ma sát trượt và diện tích tiếp
xúc của vật với mặt phẳng vật chuyển động.
Bước 2. Đưa ra dự đoán khoa học để giải quyết vấn đề

Dự đoán trên các tri thức phù hợp từ việc phân tích vấn đề, đưa ra
dự đoán nhằm trả lời câu hỏi đã nêu
Đi giày đế hẹp dễ bị trượt ngã do ít ma sát
Đi giày đế rộng nhiều ma sát hơn ít bị trượt ngã
Dự đoán độ lớn của lực ma sát trượt phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc của
vật: Diện tích tiếp xúc càng lớn thì lực ma sát càng mạnh.

VD: Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ lớn của lực ma sát trượt và diện tích tiếp
xúc của vật với mặt phẳng vật chuyển động.

Bước 3. Lập kế hoạch kiểm tra dự án

Lựa chọn

•
•
•
•

Phương pháp thích hợp,
Kĩ thuật thích hợp,
Kĩ năng thích hợp (thực nghiệm, điều tra,…..)
Lập phương án kiểm tra dự án.

VD: Đo độ lớn của lực ma sát trượt của cùng một vật chuyển động trên mặt bàn

Lựa chọn

• Miếng gỗ hình hộp chữ nhật có diện tích tiếp xúc 12cm
x 6cm x 3cm,
• Lực kế có GHĐ 5N, ĐCNN 1N, phương pháp,
• Lập phương án kiểm tra dự án.

VD: Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ lớn của lực ma sát trượt và diện tích tiếp
xúc của vật với mặt phẳng vật chuyển động.
Bước 4. Thực hiện kế hoạch kiểm tra dự án

Thực hiện kế hoạch
• Làm thí nghiệm
• Thu thập và xử lý
số liệu.
• Phân tích kết quả
•…

Thí nghiệm trên cho
ta kết quả như sau:
• Khi thay đổi diện
tích mặt tiếp xúc
thì độ lớn của lực
MST không thay
đổi: Độ lớn của
lực ma sát trượt
không phụ thuộc
vào diện tích mặt
tiếp xúc.

Thí nghiệm trên vật
khác
• Rút ra kết quả
tương tự

Kết quả không phù hợp nên ta quay lại bước 2 dự
đoán lại và kiểm tra lại. Nhưng trong trường hợp
này ta kết luận được.

VD: Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ lớn của lực ma sát trượt và diện tích tiếp
xúc của vật với mặt phẳng vật chuyển động.

Bước 5. Viết báo cáo

Trình bày báo cáo khi được
lực ma yêu
sátcầu
trượt không

Kết luận: Độ lớn của
Thảo
luậnthuộc vào diện tích tiếp xúc của vật.
phụ

? Sắp xếp nội dung các thông tin khi nghiên cứu sự hòa tan của một số
chất rắn theo các bước của phương pháp tìm hiểu tự nhiên.
1. Tìm hiểu khả năng hòa tan của muối ăn, đường, đá vôi (dạng bột) trong
nước.
2. Dự đoán trong số các chất muối ăn, đường, đá vôi, đá vôi (dạng bột), chất
nào tan, chất nào không tan trong nước
3. Thực hiện các bước thí nghiệm: rót vào cùng một thể tích nước (khoảng 5
ml) vào ba ống nghiệm. Thêm vào mỗi ống nghiệm khoảng 1 gam mỗi chất
rắn và lắc đều khoảng 1 – 2 phút. Quan sát và ghi lại kết quả thí nghiệm. So
sánh và rút ra kết luận.
4. Đề xuất thí nghiệm để kiểm tra dự đoán (chuẩn bị dụng cụ, hóa chất và
các bước thí nghiệm).
5 Viết báo cáo và trình bày quá trình thực nghiệm, thảo luận kết quả
thí nghiệm.
1
3
5
2
4

BÀI 1: PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ NĂNG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC
TỰ NHIÊN (Tiết 2 & 3)

II. MộT số kĩ năng tiến trình học tập môn KHTN
Thực hiện một số kĩ năng học tập môn KHTN
1. Kĩ năng quan sát, phân loại
2. Kĩ năng liên kết
3. Kĩ năng đo đạc
4. Kĩ năng dự báo

II. Kĩ năng học tập môn KHTN
1. Kĩ năng quan sát

Quan sát khoa học là quan sát sự vật, hiện
tượng hay quá trình diễn ra trong tự nhiên
để đặt ra câu hỏi cần tìm hiểu hay khám
phá, từ đó có được câu trả lời.

II. Kĩ năng học tập môn KHTN
1. Kĩ năng quan sát

Quan sát khoa học là quan sát sự vật, hiện
tượng hay quá trình diễn ra trong tự nhiên
để đặt ra câu hỏi cần tìm hiểu hay khám
phá, từ đó có được câu trả lời.

II. Kĩ năng học tập môn KHTN
1. Kĩ năng quan sát
Em hãy mô tả hiện
tượng xảy ra và đặt ra
câu hỏi cần tìm hiểu,
khám phá?

Hiện tượng mưa tự nhiên

Hiện tượng: Bằng mắt ta thấy có
Đặt
câugiọt
hỏi:nước
Vì sao
lạitrên
có hiện
tượng
những
rơi từ
trời xuống,
mưa
nhiên?
ta gọitrong
đó làtựhiện
tượng mưa rơi.

II. Kĩ năng học tập môn KHTN
1. Kĩ năng phân loại

- Thu thập mẫu vật, dữ liệu để nghiên cứu.
- Lựa chọn các mẫu vật, dữ liệu có cùng đặc
điểm chung giống nhau.
- Sau đó xếp chúng thành một nhóm.

II. Kĩ năng học tập môn KHTN
1. Kĩ năng phân loại

Phân loại ĐVcó đặc
điểm giống nhau rồi xếp
Theo em kĩ năng quan chúng
sát vàvàokĩtừng
năng
phân loại
nhóm?

thường được sử dụng ở bước nào trong phương pháp
ĐV sống
ĐV sống
ĐV biết
tìm hiểu tự nhiên ?
trên cạn
dưới nước
bay

Tê giác,
hươu,sát
sư và đặt câu hỏi nghiên
Chim
Sử dụng ở bước 1: Quan
Vịt, hà
tử,
trâu
bồ
cứu.
mã, ...
rừng,
nông
ngựa,...
Một số loài ĐV trong tự nhiên

II. Kĩ năng học tập môn KHTN
2. Kĩ năng liên kết

- Từ những thông tin thu thập được. Nhà nghiên cứu sẽ
liên kết các trí thức khoa học và các dữ liệu đã thu thập
được với nhau.
- Kĩ năng này thể hiện thông qua việc sử dụng kiến thức
khoa học liên quan, công cụ toán học, phần mềm máy
tính… để thu thập và xử lý dữ liệu nhằm tìm mối liên hệ
giữa các sự vật hiện tượng trong tự nhiên.

II. Kĩ năng học tập môn KHTN
Sử dụng ở:
Theo em kĩ năng liên
kếtnăng
và kĩ
3. Kĩ
đo năng đo thường được sử
Bước 3 - Lập kế hoạch và kiểm tra giả thuyết
dụng ở bước nào trong phương pháp tìm hiểu tự nhiên ?
Bước
4- năng
Thực đo
hiện
kế hoạch
pháp đo
tìmthời
hiểu

Kĩ
được
dùng trong
để đo phương
khối lượng,
tựgian,
nhiênđo nhiệt độ, đo chiều dài....
• Kĩ năng đo gồm:
 Ước

lượng giá trị cần đo, chọn dụng cụ đo có GHĐ và ĐCNN thích

hợp
 Tiến hành đo.
 Đọc và ghi lại kết quả đo, nhận xét độ chính xác của kết quả đo căn
cứ vào loại dụng cụ đo và cách đo
 Phân tích kết quả và thảo luận về kết quả thu được

II. Kĩ năng học tập môn KHTN
4. Kĩ năng dự báo

VD: Khi nghiên cứu về sự phát triển của cây trồng.
• Dự
Dự
báobáo:
là một
địnhsinh
về trưởng
những gì được đánh giá là
thời nhận
gian cây
có thể xảy ra trong tương lai dựa trên những căn cứ được
biết
đến
1 tình
huống
cụ thể.
VD:trước
Dựa đó,
vàođặc
cácbiệt
quyliên
luậtquan
về khí
tượng
trong
tự nhiên
• Nhà khí tượng có thể dự báo thời tiết các ngày trong
tuần

II. Kĩ năng học tập môn KHTN
4. Kĩ năng dự báo

Theo em kĩ năng dự báo thường được sử dụng ở
bước nào trong phương pháp tìm hiểu tự nhiên ?
Sử dụng ở Bước 2 - Hình thành giả thuyết.

Bác sĩ chẩn đoán bệnh thường phải thực hiện các
kĩ năng gì? Các kĩ năng đó tương ứng với các kĩ
năng nào trong tiến trình tìm hiểu tự nhiên

Bác sĩ
dùng kĩ
năng:

•
•
•
•

Kĩ năng
trên
tương
ứng với:

• Bước (1) Quan sát và đặt câu hỏi
• Bước (3) Lập kế hoạch và kiểm tra giả thuyết.

Quan sát (nhìn, nghe, gõ, sờ)
Đo (nhiệt độ, nhịp tim…)
dự báo (chẩn đoán bệnh dựa vào các dấu hiệu lâm sàng)
phân loại (phân loại bệnh dựa vào việc chẩn đoán bệnh)

BÀI 1: PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ NĂNG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC
TỰ NHIÊN (Tiết 4)

III. Sử dụng các dụng cụ đo trong nội dung môn KHTN

BÀI 1: PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ NĂNG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC
TỰ NHIÊN (Tiết 5)