Quyền tựGIÁOdo
kinh
DỤC CÔNG
DÂN 9
Bài 10: doanh
và nghĩa vụ nộp
thuế
GIÁO VIÊN:

Mục tiêu bài học
Nêu được quy định cơ bản
của pháp luật về quyền tự
do kinh doanh và nghĩa vụ
nộp thuế.

Phân tích, đánh giá được
hậu quả của hành vi vi
phạm pháp luật về  quyền tự
do kinh doanh và nghĩa vụ
nộp thuế. 

Nhận biết được trách
nhiệm công dân trong việc
thực hiện quyền tự  do
kinh doanh và nghĩa vụ
nộp thuế. 

Vận động gia đình, người
thân thực hiện tốt quyền
tự do kinh doanh  và
nghĩa vụ nộp thuế. 

Hoạt động 1

KHỞI
ĐỘNG

HOẠT ĐỘNG “THỬ TÀI KINH
Giả sử, em muốn
trở thành một doanh nhân thành
DOANH”
đạt và bắt đầu kinh doanh. Cho biết em sẽ lựa
chọn kinh doanh gì và giải thích tại sao.

Nhiệm vụ: Em hãy chia sẻ hiểu biết của bản thân về
quyền và nghĩa vụ của công dân khi tham gia hoạt
động kinh doanh.

Hoạt động 2

KHÁM PHÁ

Nhiệm vụ 1
Tìm hiểu về quy định cơ bản của
pháp luật về quyền và nghĩa vụ
công dân trong kinh doanh

Em hãy đọc thông tin, các trường hợp trong SGK tr. 54-55 và thực hiện yêu cầu.

Em hãy đánh giá hành vi của chủ thể trong trường hợp 1 có phù hợp
với quy định của pháp luật về quyền tự do kinh doanh công dân
không. Giải thích vì sao.

Anh H mở cửa hàng kinh doanh vật liệu xây
dựng (có đăng kí kinh doanh). Nhưng một
thời gian sau, anh H đã chủ động nhập
thêm các mặt hàng đồ điện gia dụng để bán
mà không đăng kí thay đổi, bổ sung mặt
hàng kinh doanh với cơ quan nhà nước có
thẩm quyền.

Gợi ý trả lời:

Trường hợp 1: Hành vi của anh H trong các trường hợp 1 là
không phù hợp với quy định của pháp luật về quyền tự do
kinh doanh của công dân. Bởi vì, anh H đã chủ động nhập
thêm các mặt hàng không nằm trong danh mục đăng kí kinh
doanh. Trong trường hợp này, nếu anh H có nhu cầu thay
đổi, bổ sung ngành nghề đăng kí kinh doanh của cửa hàng
thì cần phải gửi thông báo đến Phòng Đăng kí kinh doanh (ở
nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính) theo quy định tại khoản 1
Điều 56 Nghị định 01/2021/NĐ-CP để thông báo thay đổi nội
dung đăng kí doanh nghiệp (theo mẫu Phụ lục II-1 ban hành
kèm theo Thông tư 01/2021/TT-BKHĐT).

Em hãy đánh giá hành vi của chủ thể trong trường hợp 2 có phù hợp
với quy định của pháp luật về quyền tự do kinh doanh công dân
không. Giải thích vì sao.

Bà N là chủ một doanh nghiệp tư nhân. Vì
tham lợi nhuận cao nên bà N đã nhập hàng
giả để kinh doanh. Qua hoạt động kiểm tra,
Chi cục Quản lí thị trường đã phát hiện sai
phạm này và xử phạt bà N số tiền 50 triệu
đồng, đồng thời, tịch thu, tiêu huỷ toàn bộ
số hàng giả.

Gợi ý trả lời:
Trường hợp 2: Hành vi của bà N trong trường hợp
2 là không phù hợp với quy định của pháp luật về
quyền tự do kinh doanh của công dân. Bởi vì, bà N
đã chủ động nhập hàng giả để kinh doanh. Bản
thân bà N đã vi phạm hành chính và chịu trách
nhiệm hành chính. Cụ thể, Chi cục Quản lí thị
trường đã lập Biên bản xử phạt bà N số tiền 50
triệu đồng, đồng thời đã tiêu huỷ toàn bộ số hàng
giả. Hành vi của bà N là đáng bị lên án vì sẽ để lại
hậu quả cho người tiêu dùng, gây ảnh hưởng đến
xã hội.

Nhiệm vụ 2
Tìm hiểu quy định cơ bản của
pháp luật về quyền và nghĩa vụ
công dân trong nộp thuế

Em hãy đọc thông tin, trường hợp trong SGK tr. 55-56 và thực hiện yêu cầu.

Nhiệm vụ: Em hãy phân tích hành vi vi phạm trong việc nộp thuế của anh D
ở trường hợp sau.
Anh D kí hợp đồng lao động làm việc cho
Công ty P với mức lương 25 triệu đồng mỗi
tháng. Sau một năm làm việc, phòng Tài chính
kế toán thông báo cho anh D về việc quyết
toán thuế thu nhập cá nhân. Theo đó, anh D
có thể thực hiện hoặc uỷ quyền cho công ty
quyết toán thay. Tuy nhiên, do anh mải lo công
việc nên đã không thực hiện nghĩa vụ nộp
thuế đúng thời hạn.

Gợi ý phân tích
Hành vi vi phạm trong việc nộp thuế của anh D là chưa
nộp tiền thuế đầy đủ, đúng thời hạn, đúng địa điểm. Theo
đó, cơ sở pháp lí dựa trên khoản 3 Điều 17 Luật Quản lí
Thuế năm 2019. Đồng thời, căn cứ theo quy định tại khoản
1 Điều 59 Luật Quản lí thuế 2019 quy định các trường hợp
phải nộp tiền chậm nộp thuế gồm: Người nộp thuế chậm
nộp tiền thuế so với thời hạn theo quy định, thời hạn gia
hạn nộp thuế, thời hạn ghi trong thông báo của cơ quan
quản lí thuế, thời hạn ghi trong quyết định ấn định thuế
hoặc quyết định xử lí của cơ quan quản lí thuế.
Như vậy, anh D phải nộp tiền thuế và tiền chậm nộp
thuế. Việc tính tiền chậm nộp tiền phạt được quy định tại
khoản 1 Điều 42 Nghị định 125/2020/NĐ-CP.

Em hãy cho biết vì sao việc nộp thuế vừa là
quyền lợi, vừa là nghĩa vụ
của công dân.

Nộp thuế là quyền lợi và nghĩa vụ của công dân vì những lí do sau:
1. Nhà nước là một tổ chức
xã hội đặc biệt, được xây
dựng để bảo vệ người dân, vì
những lợi ích của nhân dân
nên cần nguồn kinh phí để
hoạt động.

2. Công dân là những người
được Nhà nước phục vụ và
bảo vệ nên công dân có
nghĩa vụ phải đóng thuế cho
Nhà nước.

3. Mọi chính sách của Nhà
nước đều xây dựng dành cho
toàn dân, nên công dân khi
đóng thuế sẽ được hưởng
những quyền lợi từ ngân
sách nhà nước.

4. Nhà nước dùng thuế là
một công cụ để điều tiết thị
trường, hướng dẫn tiêu dùng,
đảm bảo cho sự công bằng
giữa các nhóm lợi ích xã hội
vì lợi ích của công dân

•

VD nghĩa vụ nộp
thuế
Thuế giá trị gia

tăng khi mua hàng
hoá.
• Thuế nhập khẩu
khi mua những
sản phẩm từ nước
ngoài.
• Thuế thu nhập cá
nhân cho cơ quan
thuế khi có thu
nhập lớn.

•

VD quyền lợi nộp
thuế
Sử dụng những công trình

công cộng như: đường,
công viên,...
• Được sử dụng hệ thống
nước sạch do Nhà nước
xây dựng.
• Được sử dụng mạng lưới
hệ thống điện.
• Được hỗ trợ những vấn
đề xã hội như hộ nghèo,
khó khăn do thiên tai,
bệnh tật,…

TỔNG KẾT
Những quy định cơ bản của pháp luật về quyền tự do kinh doanh và
nghĩa vụ nộp thuế:

+ Quyền và nghĩa vụ của công dân về tự do kinh doanh:
• Quyền: tự do kinh doanh trong những ngành, nghề mà pháp luật không
cấm; lựa chọn hình thức, quy mô kinh doanh; quyền tự chủ kinh doanh
(vốn, thị trường, khách hàng, lĩnh vực đầu tư, kinh doanh,…).
• Nghĩa vụ: tuân thủ quy định của pháp luật về kinh doanh; đảm bảo quyền,
lợi ích hợp pháp của người lao động trong doanh nghiệp và người tiêu
dùng; tuân thủ các quy định khác của pháp luật về bảo vệ môi trường, an
sinh xã hội.

TỔNG KẾT
+ Nghĩa vụ và quyền của công dân về nộp thuế:
• Nghĩa vụ: đăng kí thuế, khai thuế, nộp thuế đầy đủ, đúng thời hạn.
• Quyền: cung cấp thông tin để thực hiện quyền, nghĩa vụ nộp thuế; được
giữ bí mật thông tin, trừ những thông tin phải cung cấp cho cơ quan thuế;
được hưởng ưu đãi về thuế, hoàn thuế theo quy định của pháp luật về
thuế, được hỗ trợ, hướng dẫn thực hiện việc nộp thuế;...
Mọi người phải tuân thủ các quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công
dân về tự do kinh doanh và nghĩa vụ nộp thuế; tích cực tuyên truyền, vận động gia
đình, xã hội thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ của công dân về tự do kinh doanh và
nghĩa vụ nộp thuế, cũng như đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực trong kinh doanh
và nộp thuế.

Hoạt động 3

LUYỆN TẬP

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các ý kiến nào
dưới đây? Vì sao?

a) Nộp thuế là trách
nhiệm của doanh nghiệp.

c) Kinh doanh không chỉ
đem lại lợi ích cho cá
nhân mà còn đóng góp
cho xã hội.

b) Kinh doanh là quyền tự
do của mỗi người, không ai
có quyền can thiệp.

d) Cá nhân, tổ chức phải
kinh doanh đúng ngành,
nghề đã đăng kí với cơ
quan nhà nước.

Gợi ý trả lời
a. Đồng tình. Vì doanh nghiệp
trả thu nhập thuộc diện chịu
thuế thu nhập cá nhân phải có
a) Nộp thuế là trách nhiệm của
trách nhiệm thực hiện khai, nộp
thuế thu doanh
nhập cánghiệp.
nhân cho nhân
viên theo tháng, quý hoặc theo
từng lần phát sinh.

c. Đồng tình. Vì ngày nay, KD không
chỉ quan tâm tìm kiếm cơ hội kinh
c)
Kinhgia
doanh
không
doanh,
tăng lợi
nhuậnchỉ
màđem
còn
phải đảm bảo trách nhiệm xã hội.
lại
lợi ích cho cá nhân mà còn
Nhờ đó, các cá nhân, tổ chức mới có
thể đạt tới thành công và đảm bảo
đóng góp cho xã hội.
sự phát triển bền vững.

b. Không đồng tình. Vì công dân có
quyền tự do KD trong những ngành,
nghề
màdoanh
PL không
lựatự
chọn
b)
Kinh
là cấm;
quyền
dohình
của
thức, quy mô KD. Bên cạnh đó, PL cũng
đưa
những ngành,
cấm
đầu tư
mỗirangười,
khôngnghề
ai có
quyền
KD theo quy định tại Điều 6 Luật Đầu tư
năm 2020, sửacan
đổi, thiệp.
bổ sung năm 2022.

d. Không đồng tình. Vì theo QĐ tại
khoản 1 Điều 7 Luật Doanh nghiệp năm
2020
sửanhân,
đổi, bổ tổ
sung
năm 2022
DN
d) Cá
chức
phảithìkinh
được quyền tự do KD ngành, nghề mà
luật
khôngđúng
cấm. ngành,
Tuy nhiên,
DN phải
doanh
nghề
đã
đăng kí, thông báo với cơ quan đăng kí
KD khikí
cóvới
thaycơ
đổiquan
nội dung,
tin
đăng
nhàthông
nước.
đăng kí DN theo Điều 31 của Luật này.

Nhiệm vụ 2: Em hãy nhận xét và cho biết hậu quả của hành vi vi phạm quyền tự
do kinh doanh và nghĩa vụ nộp thuế của các chủ thể dưới đây
Chị B làm kế toán trưởng và
có hành vi chậm nộp hồ sơ
khai thuế so với thời
gian quy định..

a

Doanh nghiệp B nhập lậu
các linh kiện điện tử để
bán cho khách hàng.

Chị M muốn thành lập
công ty nhưng không đủ
điều kiện nên đã nhờ anh
G đứng tên thay.
c

b

Chị H nhờ bạn bè đứng tên
cho một số khoản thu nhập để
trốn thuế thu nhập
cá nhân.

d

Doanh nghiệp A kê khai thông
tin không chính xác, thiếu
trung thực và nộp hồ sơ
thuế không đúng hạn.

e

Công ty V thoả thuận với công
nhân ghi tiền lương trong hợp
đồng lao động thấp hơn
so với mức lương thực
tế để trốn thuế.

g

Gợi ý trả lời

Chị B làm kế toán trưởng và
có hành vi chậm nộp hồ sơ
khai thuế so với thời
gian quy định..

a

Hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế so với
thời gian quy định của chị B sẽ gây ra hậu
quả là chị B bị xử phạt hành chính (căn cứ
Điều 13 Nghị định 125/2020/ NĐ-CP quy
định về mức xử phạt đối với hành vi vi phạm
về thời hạn nộp hồ sơ khai thuế).

Gợi ý trả lời

Doanh nghiệp B nhập lậu
các linh kiện điện tử để
bán cho khách hàng.

b

Hành vi nhập lậu các linh kiện điện tử để
bán của doanh nghiệp B sẽ gây ra hậu quả
là doanh nghiệp này bị xử phạt vi phạm
hành chính. Đối với hành vi kinh doanh
hàng hoá nhập lậu chưa đến mức xử lí hình
sự thì áp dụng xử lí vi phạm hành chính
theo quy định tại Điều 15 Nghị định
98/2020/NĐ-CP.

Gợi ý trả lời

Chị M muốn thành lập
công ty nhưng không đủ
điều kiện nên đã nhờ anh
G đứng tên thay.
c

Hành vi muốn thành lập công ty nhưng không đủ điều kiện
nên đã nhờ người khác đứng tên thay của chị M được xem là
hành vi gian dối và bị cấm theo quy định của pháp luật, sẽ
gây ra hậu quả là chị M bị xử phạt hành chính. Cụ thể: Phạt
tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng đối với hành vi kê khai
không trung thực, không chính xác nội dung hồ sơ đăng kí
doanh nghiệp, hồ sơ đăng kí thay đổi nội dung đăng kí doanh
nghiệp để được cấp Giấy chứng nhận đăng kí doanh nghiệp,
Giấy chứng nhận thay đổi nội dung đăng kí doanh nghiệp
(căn cứ theo Điều 43 Nghị định 122/2021/NĐ-CP).

Gợi ý trả lời

Chị H nhờ bạn bè đứng tên
cho một số khoản thu nhập để
trốn thuế thu nhập
cá nhân.

d

Hành vi vi phạm nhờ bạn bè đứng tên cho một
số khoản thu nhập để trốn thuế thu nhập cá
nhân của chị H sẽ gây ra hậu quả là chị H bị xử
phạt vi phạm hành chính (căn cứ theo Nghị định
125/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành
chính về thuế, hoá đơn). Tuỳ theo tính chất,
mức độ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự
với tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự
năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017.

Gợi ý trả lời

Doanh nghiệp A kê khai thông
tin không chính xác, thiếu
trung thực và nộp hồ sơ
thuế không đúng hạn.

e

Hành vi vi phạm kê khai thông tin không
chính xác, thiếu trung thực và nộp hồ sơ
thuế không đúng hạn của doanh nghiệp A
sẽ gây ra hậu quả là doanh nghiệp này bị
xử phạt hành chính (căn cứ Điều 13 Nghị
định 125/2020/NĐ-CP quy định về mức xử
phạt đối với hành vi vi phạm về thời hạn
nộp hồ sơ khai thuế).

Gợi ý trả lời
Công ty V thoả thuận với công
nhân ghi tiền lương trong hợp
đồng lao động thấp hơn
so với mức lương thực
tế để trốn thuế.

g

Hành vi vi phạm thoả thuận với công nhân ghi tiền
lương trong hợp đồng lao động thấp hơn so với
mức lương thực tế để trốn thuế của Công ty V sẽ
gây ra hậu quả là công ty này sẽ bị xử phạt hành
chính (căn cứ theo quy định tại Điều 17 Nghị định
125/2020/NĐ-CP). Tuỳ theo tính chất và mức độ có
thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với tội trốn thuế
theo quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015
được sửa đổi bởi điểm a khoản 47 Điều 1 Luật sửa
đổi Bộ luật Hình sự năm 2017.

Nhiệm vụ 3: Em hãy đọc tình huống trong SGK tr. 58 và trả lời câu hỏi

Nhằm mục đích tạo thuận lợi cho người nộp
thuế trong việc thực hiện nghĩa vụ của mình,
chị H – cán bộ Cục Thuế tỉnh A, thường
xuyên tổ chức công tác hỗ trợ người nộp
thuế. Cụ thể, tại cơ quan, chị đã hướng dẫn
người nộp thuế hiểu thêm về các chính sách
và thủ tục hành chính thuế, nhất là các quy
định mới được ban hành hoặc sửa đổi, bổ
sung. Nhờ vậy, chị H đã hỗ trợ cho nhiều cá
nhân, tổ chức biết rõ các thông tin về thuế và
giúp họ thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp thuế
của mình.

Chị H đã làm gì để
thực hiện trách
nhiệm của công
dân về quyền tự do
kinh doanh và
nghĩa vụ nộp thuế?

Nhằm mục đích tạo thuận lợi cho người
nộp thuế trong việc thực hiện nghĩa vụ của
mình, chị H – cán bộ Cục Thuế tỉnh A,
thường xuyên tổ chức công tác hỗ trợ
người nộp thuế. Cụ thể, tại cơ quan, chị đã
hướng dẫn người nộp thuế hiểu thêm về
các chính sách và thủ tục hành chính thuế,
nhất là các quy định mới được ban hành
hoặc sửa đổi, bổ sung. Nhờ vậy, chị H đã
hỗ trợ cho nhiều cá nhân, tổ chức biết rõ
các thông tin về thuế và giúp họ thực hiện
đầy đủ nghĩa vụ nộp thuế của mình.

-Chị H đã hướng dẫn chu đáo để
giúp người nộp thuế hiểu thêm về
các chính sách và thủ tục hành
chính thuế, nhất là các quy định
mới được ban hành hoặc sửa đổi,
bổ sung.
-Chị H đã hỗ trợ cho nhiều cá
nhân, tổ chức biết rõ các thông tin
về thuế và giúp họ thực hiện đầy
đủ nghĩa vụ nộp thuế của mình.

Hoạt động 4

VẬN DỤNG

NHIỆM VỤ
Em hãy viết một bài phân tích,
đánh giá về một hành vi vi phạm
pháp luật trong thực tế mà em biết
Em hãy thiết kế thông điệp về ý
nghĩa của việc thực hiện quyền
tự do kinh doanh và nghĩa vụ
nộp thuế.

(có thể sưu tầm từ trên báo, mạng
xã hội,...) về quyền tự do kinh
doanh và nghĩa vụ nộp thuế. Từ
đó, rút ra bài học cho bản thân.

Tạm biệt các em.
Chúc các em học tốt!