GIÁO DỤC CÔNG DÂN 9

Bài 10:

Quyền tự do kinh doanh
và nghĩa vụ nộp thuế
GIÁO VIÊN:

Mục tiêu bài học
Nêu được quy định cơ bản
của pháp luật về quyền tự
do kinh doanh và nghĩa vụ
nộp thuế.

Nhận biết được trách
nhiệm công dân trong việc
thực hiện quyền tự  do
kinh doanh và nghĩa vụ
nộp thuế. 

Phân tích, đánh giá được
hậu quả của hành vi vi
phạm pháp luật về  quyền
tự do kinh doanh và nghĩa
vụ nộp thuế. 

Vận động gia đình,
người thân thực hiện tốt
quyền tự do kinh doanh 
và nghĩa vụ nộp thuế. 

Hoạt động 1

MỞ ĐẦU

HOẠT ĐỘNG “THỬ TÀI KINH DOANH”
Giả sử, em muốn trở thành một doanh nhân thành đạt và bắt đầu kinh
doanh. Cho biết em sẽ lựa chọn kinh doanh gì và giải thích tại sao.

Nhiệm vụ: Em hãy chia sẻ hiểu biết của bản thân về quyền và
nghĩa vụ của công dân khi tham gia hoạt động kinh doanh.

Giới thiệu bài hát: ĐẠO ĐỨC TRONG KINH DOANH https://youtu.be/dIL5wyYhLbQ

Hoạt động 2

KHÁM PHÁ

Nhiệm vụ 1
Tìm hiểu về quy định cơ bản của pháp
luật về quyền và nghĩa vụ công dân
trong kinh doanh

Em hãy đọc thông tin, các trường hợp trong SGK tr. 54-55 và thực hiện yêu cầu.

Em hãy đánh giá hành vi của chủ thể trong trường hợp 1 có phù hợp với quy
định của pháp luật về quyền tự do kinh doanh công dân không. Giải thích vì sao.

Anh H mở cửa hàng kinh doanh vật liệu xây dựng
(có đăng kí kinh doanh). Nhưng một thời gian sau,
anh H đã chủ động nhập thêm các mặt hàng đồ
điện gia dụng để bán mà không đăng kí thay đổi,
bổ sung mặt hàng kinh doanh với cơ quan nhà
nước có thẩm quyền.

Gợi ý trả lời:

Trường hợp 1: Hành vi của anh H trong các trường hợp 1 là không
phù hợp với quy định của pháp luật về quyền tự do kinh doanh của
công dân. Bởi vì, anh H đã chủ động nhập thêm các mặt hàng không
nằm trong danh mục đăng kí kinh doanh. Trong trường hợp này, nếu
anh H có nhu cầu thay đổi, bổ sung ngành nghề đăng kí kinh doanh
của cửa hàng thì cần phải gửi thông báo đến Phòng Đăng kí kinh
doanh (ở nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính) theo quy định tại khoản
1 Điều 56 Nghị định 01/2021/NĐ-CP để thông báo thay đổi nội
dung đăng kí doanh nghiệp (theo mẫu Phụ lục II-1 ban hành kèm
theo Thông tư 01/2021/TT-BKHĐT).

Em hãy đánh giá hành vi của chủ thể trong trường hợp 2 có phù hợp với quy
định của pháp luật về quyền tự do kinh doanh công dân không. Giải thích vì
sao.
Bà N là chủ một doanh nghiệp tư nhân. Vì
tham lợi nhuận cao nên bà N đã nhập hàng
giả để kinh doanh. Qua hoạt động kiểm tra,
Chi cục Quản lí thị trường đã phát hiện sai
phạm này và xử phạt bà N số tiền 50 triệu
đồng, đồng thời, tịch thu, tiêu huỷ toàn bộ
số hàng giả.

Gợi ý trả lời:
Trường hợp 2: Hành vi của bà N trong trường hợp 2
là không phù hợp với quy định của pháp luật về
quyền tự do kinh doanh của công dân. Bởi vì, bà N
đã chủ động nhập hàng giả để kinh doanh. Bản thân
bà N đã vi phạm hành chính và chịu trách nhiệm
hành chính. Cụ thể, Chi cục Quản lí thị trường đã lập
Biên bản xử phạt bà N số tiền 50 triệu đồng, đồng
thời đã tiêu huỷ toàn bộ số hàng giả. Hành vi của bà
N là đáng bị lên án vì sẽ để lại hậu quả cho người
tiêu dùng, gây ảnh hưởng đến xã hội.

Nhiệm vụ 2
Tìm hiểu quy định cơ bản của pháp
luật về quyền và nghĩa vụ công dân
trong nộp thuế

Em hãy đọc thông tin, trường hợp trong SGK tr. 55-56 và thực hiện yêu cầu.

Nhiệm vụ: Em hãy phân tích hành vi vi phạm trong việc nộp thuế của anh D ở
trường hợp sau.
Anh D kí hợp đồng lao động làm việc cho Công ty
P với mức lương 25 triệu đồng mỗi tháng. Sau một
năm làm việc, phòng Tài chính kế toán thông báo
cho anh D về việc quyết toán thuế thu nhập cá
nhân. Theo đó, anh D có thể thực hiện hoặc uỷ
quyền cho công ty quyết toán thay. Tuy nhiên, do
anh mải lo công việc nên đã không thực hiện nghĩa
vụ nộp thuế đúng thời hạn.

Gợi ý phân tích
Hành vi vi phạm trong việc nộp thuế của anh D là chưa nộp tiền
thuế đầy đủ, đúng thời hạn, đúng địa điểm. Theo đó, cơ sở pháp lí
dựa trên khoản 3 Điều 17 Luật Quản lí Thuế năm 2019. Đồng thời,
căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 59 Luật Quản lí thuế 2019 quy
định các trường hợp phải nộp tiền chậm nộp thuế gồm: Người nộp
thuế chậm nộp tiền thuế so với thời hạn theo quy định, thời hạn gia
hạn nộp thuế, thời hạn ghi trong thông báo của cơ quan quản lí thuế,
thời hạn ghi trong quyết định ấn định thuế hoặc quyết định xử lí của
cơ quan quản lí thuế.
Như vậy, anh D phải nộp tiền thuế và tiền chậm nộp thuế. Việc
tính tiền chậm nộp tiền phạt được quy định tại khoản 1 Điều 42 Nghị
định 125/2020/NĐ-CP.

Em hãy cho biết vì sao việc nộp thuế vừa là
quyền lợi, vừa là nghĩa vụ của công dân.

Nộp thuế là quyền lợi và nghĩa vụ của công dân vì những lí do sau:

1. Nhà nước là một tổ chức xã hội đặc
biệt, được xây dựng để bảo vệ người
dân, vì những lợi ích của nhân dân nên
cần nguồn kinh phí để hoạt động.

2. Công dân là những người được
Nhà nước phục vụ và bảo vệ nên
công dân có nghĩa vụ phải đóng
thuế cho Nhà nước.

3. Mọi chính sách của Nhà nước đều
xây dựng dành cho toàn dân, nên công
dân khi đóng thuế sẽ được hưởng
những quyền lợi từ ngân sách nhà nước.

4. Nhà nước dùng thuế là một công
cụ để điều tiết thị trường, hướng
dẫn tiêu dùng, đảm bảo cho sự
công bằng giữa các nhóm lợi ích
xã hội vì lợi ích của công dân

VD nghĩa vụ nộp thuế
• Thuế giá trị gia
tăng khi mua hàng
hoá.
• Thuế nhập khẩu
khi mua những sản
phẩm từ nước
ngoài.
• Thuế thu nhập cá
nhân cho cơ quan
thuế khi có thu
nhập lớn.

VD quyền lợi nộp thuế
• Sử dụng những công trình
công cộng như: đường, công
viên,...
• Được sử dụng hệ thống nước
sạch do Nhà nước xây dựng.
• Được sử dụng mạng lưới hệ
thống điện.
• Được hỗ trợ những vấn đề xã
hội như hộ nghèo, khó khăn
do thiên tai, bệnh tật,…

Quyền được phát triển kinh tế.

TỔNG KẾT
Những quy định cơ bản của pháp luật về quyền tự do kinh doanh và
nghĩa vụ nộp thuế:
+ Quyền và nghĩa vụ của công dân về tự do kinh doanh:
• Quyền: tự do kinh doanh trong những ngành, nghề mà pháp luật
không cấm; lựa chọn hình thức, quy mô kinh doanh; quyền tự chủ kinh
doanh (vốn, thị trường, khách hàng, lĩnh vực đầu tư, kinh doanh,…).
• Nghĩa vụ: tuân thủ quy định của pháp luật về kinh doanh; đảm bảo
quyền,
lợi ích hợp pháp của người lao động trong doanh nghiệp và người tiêu
dùng; tuân thủ các quy định khác của pháp luật về bảo vệ môi trường,
an sinh xã hội.

TỔNG KẾT
+ Nghĩa vụ và quyền của công dân về nộp thuế:
• Nghĩa vụ: đăng kí thuế, khai thuế, nộp thuế đầy đủ, đúng thời hạn.
• Quyền: cung cấp thông tin để thực hiện quyền, nghĩa vụ nộp thuế; được
giữ bí mật thông tin, trừ những thông tin phải cung cấp cho cơ quan thuế;
được hưởng ưu đãi về thuế, hoàn thuế theo quy định của pháp luật về thuế,
được hỗ trợ, hướng dẫn thực hiện việc nộp thuế;...
Mọi người phải tuân thủ các quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ
của công dân về tự do kinh doanh và nghĩa vụ nộp thuế; tích cực tuyên
truyền, vận động gia đình, xã hội thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ của công
dân về tự do kinh doanh và nghĩa vụ nộp thuế, cũng như đấu tranh với
những biểu hiện tiêu cực trong kinh doanh và nộp thuế.

Hoạt động 3

LUYỆN TẬP

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các ý kiến nào dưới
đây? Vì sao?

a) Nộp thuế là trách nhiệm của
doanh nghiệp.

b) Kinh doanh là quyền tự do
của mỗi người, không ai có
quyền can thiệp.

c) Kinh doanh không chỉ đem
lại lợi ích cho cá nhân mà còn
đóng góp cho xã hội.

d) Cá nhân, tổ chức phải kinh
doanh đúng ngành, nghề đã
đăng kí với cơ quan nhà nước.

Gợi ý trả lời
a. Đồng tình. Vì doanh nghiệp trả
thu nhập thuộc diện chịu thuế thu
nhập cá nhân phải có trách nhiệm
a) Nộp
tráchthuế
nhiệm
thực
hiệnthuế
khai,là nộp
thucủa
nhập
doanh
cá nhân cho
nhânnghiệp.
viên theo tháng,
quý hoặc theo từng lần phát sinh.
c. Đồng tình. Vì ngày nay, KD không chỉ
quan tâm tìm kiếm cơ hội kinh doanh, gia
tăng lợi nhuận mà còn phải đảm bảo trách
nhiệm
xã hội.
Nhờ không
đó, cácchỉ
cá đem
nhân, tổ
c) Kinh
doanh
chức mới có thể đạt tới thành công và
lại lợi ích cho cá nhân mà còn
đảm bảo sự phát triển bền vững.

đóng góp cho xã hội.

b. Không đồng tình. Vì công dân có quyền
tự do KD trong những ngành, nghề mà PL
không cấm; lựa chọn hình thức, quy mô
b) Kinh
doanh
là quyền
tự những
do
KD. Bên
cạnh đó,
PL cũng
đưa ra
của mỗi
không
cóđịnh
ngành, nghề
cấm người,
đầu tư KD
theoai
quy
thiệp.
tại Điều 6 Luậtquyền
Đầu tưcan
năm
2020, sửa đổi,
bổ sung năm 2022.
d. Không đồng tình. Vì theo QĐ tại khoản 1
Điều 7 Luật Doanh nghiệp năm 2020 sửa đổi,
bổ sung năm 2022 thì DN được quyền tự do
KD ngành, nghề mà luật không cấm. Tuy
nhân,
phảivớikinh
nhiên,d)
DNCá
phải
đăng tổ
kí, chức
thông báo
cơ quan
đã tin
đăng kídoanh
KD khi đúng
có thayngành,
đổi nội nghề
dung, thông
đăng
kí với
cơ31quan
nhànày.
nước.
đăng kí
DN theo
Điều
của Luật

Nhiệm vụ 2: Em hãy nhận xét và cho biết hậu quả của hành vi vi phạm quyền tự do kinh
doanh và nghĩa vụ nộp thuế của các chủ thể dưới đây
Chị B làm kế toán trưởng và có
hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế
so với thời
gian quy định..

a

Doanh nghiệp B nhập lậu các
linh kiện điện tử để
bán cho khách hàng.

Chị M muốn thành lập công
ty nhưng không đủ điều kiện
nên đã nhờ anh G đứng tên
thay.
c

b

Chị H nhờ bạn bè đứng tên cho
một số khoản thu nhập để trốn
thuế thu nhập
cá nhân.

d

Doanh nghiệp A kê khai thông tin
không chính xác, thiếu trung thực
và nộp hồ sơ
thuế không đúng hạn.

e

Công ty V thoả thuận với công
nhân ghi tiền lương trong hợp
đồng lao động thấp hơn
so với mức lương thực
tế để trốn thuế.

g

Gợi ý trả lời
Chị B làm kế toán trưởng và có
hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế
so với thời
gian quy định..

a

Hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế so với thời
gian quy định của chị B sẽ gây ra hậu quả là chị
B bị xử phạt hành chính (căn cứ Điều 13 Nghị
định 125/2020/ NĐ-CP quy định về mức xử phạt
đối với hành vi vi phạm về thời hạn nộp hồ sơ
khai thuế).

Gợi ý trả lời

Doanh nghiệp B nhập lậu
các linh kiện điện tử để
bán cho khách hàng. b

Hành vi nhập lậu các linh kiện
điện tử để bán của doanh nghiệp B
sẽ gây ra hậu quả là doanh nghiệp
này bị xử phạt vi phạm hành chính.
Đối với hành vi kinh doanh hàng
hoá nhập lậu chưa đến mức xử lí
hình sự thì áp dụng xử lí vi phạm
hành chính theo quy định tại Điều
15 Nghị định 98/2020/NĐ-CP.

Gợi ý trả lời
Chị M muốn thành lập công
ty nhưng không đủ điều kiện
nên đã nhờ anh G đứng tên
thay.
c

Hành vi muốn thành lập công ty nhưng không đủ điều kiện
nên đã nhờ người khác đứng tên thay của chị M được xem
là hành vi gian dối và bị cấm theo quy định của pháp luật,
sẽ gây ra hậu quả là chị M bị xử phạt hành chính. Cụ thể:
Phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng đối với hành vi
kê khai không trung thực, không chính xác nội dung hồ sơ
đăng kí doanh nghiệp, hồ sơ đăng kí thay đổi nội dung
đăng kí doanh nghiệp để được cấp Giấy chứng nhận đăng
kí doanh nghiệp, Giấy chứng nhận thay đổi nội dung đăng
kí doanh nghiệp (căn cứ theo Điều 43 Nghị định
122/2021/NĐ-CP).

Gợi ý trả lời
Chị H nhờ bạn bè đứng tên cho
một số khoản thu nhập để trốn
thuế thu nhập
cá nhân.

d

Hành vi vi phạm nhờ bạn bè đứng tên cho
một số khoản thu nhập để trốn thuế thu nhập
cá nhân của chị H sẽ gây ra hậu quả là chị H bị
xử phạt vi phạm hành chính (căn cứ theo Nghị
định 125/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm
hành chính về thuế, hoá đơn). Tuỳ theo tính
chất, mức độ có thể bị truy cứu trách nhiệm
hình sự với tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật
Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017.

Gợi ý trả lời
Doanh nghiệp A kê khai thông tin
không chính xác, thiếu trung thực
và nộp hồ sơ
thuế không đúng hạn.

e

Hành vi vi phạm kê khai thông tin
không chính xác, thiếu trung thực và
nộp hồ sơ thuế không đúng hạn của
doanh nghiệp A sẽ gây ra hậu quả là
doanh nghiệp này bị xử phạt hành
chính (căn cứ Điều 13 Nghị định
125/2020/NĐ-CP quy định về mức
xử phạt đối với hành vi vi phạm về
thời hạn nộp hồ sơ khai thuế).

Gợi ý trả lời
Công ty V thoả thuận với công
nhân ghi tiền lương trong hợp
đồng lao động thấp hơn
so với mức lương thực
tế để trốn thuế.

g

Hành vi vi phạm thoả thuận với công nhân ghi
tiền lương trong hợp đồng lao động thấp hơn so
với mức lương thực tế để trốn thuế của Công ty V
sẽ gây ra hậu quả là công ty này sẽ bị xử phạt
hành chính (căn cứ theo quy định tại Điều 17
Nghị định 125/2020/NĐ-CP). Tuỳ theo tính chất
và mức độ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự
với tội trốn thuế theo quy định tại Điều 200 Bộ
luật Hình sự 2015 được sửa đổi bởi điểm a khoản
47 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2017.

Nhiệm vụ 3: Em hãy đọc tình huống trong SGK tr. 58 và trả lời câu hỏi

Nhằm mục đích tạo thuận lợi cho người nộp
thuế trong việc thực hiện nghĩa vụ của mình,
chị H – cán bộ Cục Thuế tỉnh A, thường
xuyên tổ chức công tác hỗ trợ người nộp
thuế. Cụ thể, tại cơ quan, chị đã hướng dẫn
người nộp thuế hiểu thêm về các chính sách
và thủ tục hành chính thuế, nhất là các quy
định mới được ban hành hoặc sửa đổi, bổ
sung. Nhờ vậy, chị H đã hỗ trợ cho nhiều cá
nhân, tổ chức biết rõ các thông tin về thuế
và giúp họ thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp
thuế của mình.

Chị H đã làm gì để
thực hiện trách nhiệm
của công dân về
quyền tự do
kinh doanh và nghĩa
vụ nộp thuế?

Nhằm mục đích tạo thuận lợi cho người nộp
thuế trong việc thực hiện nghĩa vụ của mình,
chị H – cán bộ Cục Thuế tỉnh A, thường
xuyên tổ chức công tác hỗ trợ người nộp
thuế. Cụ thể, tại cơ quan, chị đã hướng dẫn
người nộp thuế hiểu thêm về các chính sách
và thủ tục hành chính thuế, nhất là các quy
định mới được ban hành hoặc sửa đổi, bổ
sung. Nhờ vậy, chị H đã hỗ trợ cho nhiều cá
nhân, tổ chức biết rõ các thông tin về thuế
và giúp họ thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp
thuế của mình.

-Chị H đã hướng dẫn chu đáo để
giúp người nộp thuế hiểu thêm về
các chính sách và thủ tục hành
chính thuế, nhất là các quy định
mới được ban hành hoặc sửa đổi,
bổ sung.
-Chị H đã hỗ trợ cho nhiều cá
nhân, tổ chức biết rõ các thông tin
về thuế và giúp họ thực hiện đầy
đủ nghĩa vụ nộp thuế của mình.

Hoạt động 4

VẬN DỤNG

NHIỆM VỤ

Em hãy viết một bài phân tích,
đánh giá về một hành vi vi phạm
pháp luật trong thực tế mà em biết

Em hãy thiết kế thông điệp về ý

(có thể sưu tầm từ trên báo, mạng

nghĩa của việc thực hiện quyền

xã hội,...) về quyền tự do kinh

tự do kinh doanh và nghĩa vụ

doanh và nghĩa vụ nộp thuế. Từ

nộp thuế.

đó, rút ra bài học cho bản thân.

Tạm biệt các em.
Chúc các em học tốt!