BÀI 15: NHỮNG NĂM ĐẦU VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN CHỐNG
THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC (1946 - 1950)

1. Kháng
chiến toàn
quốc bùng
nổ (năm
1946)

2. Những thắng
lợi quân sự tiêu
biểu trong những
năm đầu tiên của
cuộc kháng chiến
1946 - 1950

BÀI 15: NHỮNG NĂM ĐẦU VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN CHỐNG
THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC (1946 – 1950)

1. Kháng chiến toàn quốc bùng nổ (năm 1946)
a. Nguyên nhân bùng nổ:

1. Kháng chiến toàn quốc bùng nổ (năm 1946)
a. Nguyên nhân bùng nổ:
Việc làm

Nhận xét

Phía ta  - Nghiêm chỉnh chấp hành các văn  Ta

bản đã kí kết với Pháp.

Thực
dân
Pháp

 - Gây hấn, khiêu khích và vi phạm các
văn bản kí kết.
- Gây ra thảm sát ở phố Hàng Bún và
phố Yên Ninh,
- Gửi các tối hậu thư đòi chính phủ ta
giải tán lực lượng tự vệ, đòi quyền
kiểm soát Thủ đô.

muốn hoà bình
ngăn chặn chiến tranh

 

- Phá hoại các hiệp
định, tìm mọi cách để
gây chiến tranh.

1. Kháng chiến toàn quốc bùng nổ (năm 1946)
a. Nguyên nhân bùng nổ:
- Trong lúc Việt Nam nỗ lực hòa bình thì thực dân Pháp
tăng cường khiêu khích, tiến công ta ở Nam Bộ, Nam
Trung Bộ, Hải Phòng, Lạng Sơn, nhất là Hà Nội.
- Ngày 18/12/1946, Pháp gửi tối hậu thư yêu cầu Chính
phủ ta giao quyền kiểm soát Thủ đô trong vòng 24 giờ.
- Ngày 18 và 19/12/1946, Ban thường vụ Trung ương
Đảng quyết định phát động toàn quốc kháng chiến.
- Tối 19-12-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi
toàn quốc kháng chiến.

LỜI KÊU GỌI TOÀN QUỐC KHÁNG CHIẾN CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH

Ngôi nhà ở Vạn Phúc, thị xã Hà Đông (Hà Tây) - Nơi Ban thường
vụ họp từ ngày 18 đến 19/12/1946 quyết định toàn quốc kháng chiến
chống thực dân Pháp.

1. Kháng chiến toàn quốc bùng nổ (năm 1946)
- Trong lúc Việt Nam nỗ lực hòa bình thì thực dân Pháp tăng cường khiêu
khích, tiến công ta ở Nam Bộ, Nam Trung Bộ, Hải Phòng, Lạng Sơn, nhất là
Hà Nội.
- Ngày 18/12/1946, Pháp gửi tối hậu thư yêu cầu Chính phủ ta giao quyền
kiểm soát Thủ đô trong vòng 24 giờ.
- Ngày19/12/1946, Ban thường vụ Trung ương Đảng quyết định phát động
toàn quốc kháng chiến.
- Tối 19-12-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi toàn quốc kháng
chiến.

Trường Chinh (1907-1988)

1. Kháng chiến toàn quốc bùng nổ (năm 1946)
* Đường lối kháng chiến

Toàn dân
Kháng chiến

Toàn diện

Là toàn dân
tham gia kháng
chiến. Trong đó
lực lượng vũ
trang của ba
thứ quân là chủ
yếu (bộ đội chủ
lực, bộ đội địa
phương,
dân
quân du kích).

Diễn
ra
trên
mặt
trận quân
sự
chính
trị, kinh tế,
văn
hóa,
ngoại giao.

Trường kì

Phải tiến
hành lâu dài
do so sánh
lực lượng
lúc đầu giữa
ta và địch
chênh lệch

Tự lực cánh sinh và
tranh thủ sự ủng hộ của
quốc tế

Vận mệnh của
dân tộc phải do
chính nhân
dân Việt Nam
quyết định, sự
giúp đỡ từ bên
ngoài chỉ là
điều kiện

Tám người “cận vệ” được Bác Hồ đặt tên:
Trường, Kỳ, Kháng, Chiến, Nhất, Định,
Thắng, Lợi.

Ông Tạ Quang Chiến - nguyên Tổng cục
trưởng Tổng cục TDTT, một trong 8
người cận vệ được Bác Hồ đặt tên đã qua
đời (12/6/2022), thọ 98 tuổi .

? Vì sao Đảng, chính phủ ta lại đề ra
đường lối kháng chiến như vậy?

- Vì đất nước ta mới giành được độc lập, thế và lực còn yếu vì
vậy cần tập trung hết thảy sức mạnh của toàn dân, tiến hành
cuộc kháng chiến toàn diện trên tất cả các mặt trận.
- Đây là cuộc chiến đấu để giành độc lập cho dân tộc ta vì vậy
không thể dựa hoàn toàn vào sự giúp đỡ từ bên ngoài nhưng
đồng thời cũng cần tranh thủ mọi sự ủng hộ, giúp đỡ từ bạn
bè quốc tế.

2. Những thắng lợi quân sự tiêu biểu trong những năm
đầu tiên của cuộc kháng chiến 1946 - 1950.
a. Cuộc chiến đấu ở Hà Nội.

NHỮNG NĂM ĐẦU VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN
CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC
(1946 - 1950)
2. Những thắng lợi quân sự tiêu biểu trong
những năm đầu tiên của cuộc kháng chiến
(1946-1950)
a) Cuộc chiến đấu ở Hà Nội

Các chiến sĩ tại buổi lễ tuyên thề “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”

Hình ảnh Hà Nội 60 ngày đêm máu lửa hòa trong nước mắt
(19/12/1946 17/2/1947)

Hình ảnh Hà Nội 60 ngày đêm máu lửa hòa trong nước mắt
(19/12/1946 17/2/1947)

Trong ảnh là cảnh đồng bào ở phố Mai Hắc Đế (nay thuộc quận Hai Bà
Trưng,
Hà Nội)
đãmô
khuân
bàn
ghế, Những
gườngviệc
tủ, cánh
cửa,
đạc…
đường
Quan
sát và
tả bức
ảnh?
làm đó
thểđồ
hiện
điềuragì?
phố làm chướng ngại vật để cản bước tiến của quân địch, góp phần bảo vệ
đồng bào và Chính phủ ta rời thành phố về căn cứ kháng chiến.

Hình ảnh Hà Nội 60 ngày đêm máu lửa hòa trong nước mắt
(19/12/1946 17/2/1947)

Chiến sĩ Vệ quốc quân đang sẵn sàng chờ giặc đến

Hình ảnh Hà Nội 60 ngày đêm máu lửa hòa trong nước mắt
(19/12/1946 17/2/1947)

Chiến
Xesĩtăng
thủ hạng
đô đào
nặng
giaocủa
thông
địchhào
bị tiêu
trong
diệt
Bắc
ở Bắc
Bộ Phủ(12/1946)
Bộ Phủ

Hình ảnh Hà Nội 60 ngày đêm máu lửa hòa trong nước mắt
(19/12/1946 17/2/1947)

Các giaCác
đìnhchiến
đục tường
thông
nhau
làm thành
những
sĩ quyết
tử bảo
vệ ngã
ba Lương
Yêncon đường bí mật
lưu thông khắp thành phố.

Hình ảnh Hà Nội 60 ngày đêm máu lửa hòa trong nước mắt
(19/12/1946 17/2/1947)

Các chiến sĩ đón đánh địch ở khu vực Quảng Bá

Hình ảnh Hà Nội 60 ngày đêm máu lửa hòa trong nước mắt
(19/12/1946 17/2/1947)

Vệ tác
quốc
quânTrung
và Tựđoàn
vệ liên
Bạch
Mai
xẻ đường,
Ban
chiến
Thủkhu
đô IIđề– ra
cách
đánh
giặc để đấp
bảo ụvệchặn
vị tríđịch
Sô – Va.

2. Những thắng lợi quân sự tiêu biểu trong những năm
đầu tiên của cuộc kháng chiến (1946-1950)
a) Cuộc chiến đấu ở Hà Nội

-Mở đầu cuộc kháng chiến toàn quốc, quân dân Hà Nội và các đô thị ở phía
Bắc vừa chủ động tiến công quân Pháp, vừa thực hiện "tiêu thổ kháng chiến",
đào công sự, dựng chiến lũy để ngăn bước tiến của giặc.
- Ngày 17/2/1947, sau 60 ngày đêm anh dũng "Quyết tử cho Tổ quốc quyết
sinh", các chiến sĩ đã hoàn thành nhiệm vụ ngăn cản bước tiến quân của Pháp,
để có thêm thời giam chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài.
- Cuộc chiến đấu đã giam chân quân địch ở Hà Nội và các thành phố, thị xã
phía Bắc vĩ tuyến 16. Sau gần ba tháng chiến đấu quyết liệt, lực lượng quân
chủ lực của ta đã rút lui an toàn ra vùng hậu phương để chuẩn bị cho cuộc
kháng chiến trường kì.

2. Những thắng lợi quân sự tiêu biểu trong những
năm đầu tiên của cuộc kháng chiến 1946 - 1950.

b. Chiến dịch Việt Bắc Thu-Đông năm 1947

Việt Bắc

TRUNG
QUỐC

Căn cứ Việt Bắc bao gồm 6 tỉnh:
Cao Bằng, Bắc Cạn, Lạng Sơn,
Hà Giang, Tuyên Quang,
Thái Nguyên.

b. Chiến dịch Việt Bắc Thu-Đông năm 1947
- Thực dân Pháp huy động 12 000 quân chia làm 3 cánh tấn công căn cứ Việt Bắc
- Âm mưu tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến và bộ đội chủ lực của ta.

28

b. Chiến dịch Việt Bắc Thu-Đông năm 1947
- Thực dân Pháp huy động 12 000 quân chia làm 3 cánh tấn công căn cứ Việt
Bắc.
- Âm mưu tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến và bộ đội chủ lực của ta.

* Diễn biến:
- Ngày 7 - 10 - 1947, Pháp cho quân nhảy dù xuống thị xã Bắc Kạn,
Chợ Mới, Chợ Đồn,...Cùng ngày một cánh quân từ Lạng Sơn đánh
lên Cao Bằngtheo đường số 4
- 9-10-1947 một binh đoàn hỗn hợp ngược sông Hồng, sông Lô và
sông Gâm lên thị xã Tuyên Quang, Chiêm Hóa, Đài Thị.
=> Các cánh quân tạo thành hai gọng kìm bao vây căn cứ Việt

30

- Ta chủ động tiến công và phục kích chặn đánh quân Pháp ở Chợ
Đồn, Chợ Mới, Chợ Rã, Ngân Sơn, trên đường số 4 và ở Sông Lô,...
bẻ gãy hai gọng kìm tiến công của Quân Pháp.
* Kết quả: Ngày 19/12/1947, đại bộ phận quân Pháp phải rút chạy
khỏi Việt Bắc, cơ quan đầu não của cuộc kháng chiến được bảo vệ an
toàn.
* Ý nghĩa:
- Là chiến dịch phản công lớn đầu tiên trong cuộc kháng chiến chống
Pháp, giúp bộ đội chủ lực trưởng thành và thu được nhiều vũ khí.
- Làm thất bại hoàn toàn chiến lược "đánh nhanh, thắng nhanh" của
thực dân Pháp.

c. Chiến dịch Biên giới thu-đông năm 1950

* Tháng 5/1949, Pháp đề ra “kế hoạch Rơ-ve” :
- Khóa chặt biên giới Việt - Trung.
- Thiết lập hành lang Đông - Tây.
- Chuẩn bị tấn công quy mô lớn lên Việt Bắc lần hai.
* Chủ trương của ta:
- Tháng 6/1950, trung ương Đảng và Chính phủ quyết định
mở chiến dịch Biên Giới thu đông 1950 nhằm:
+ Tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch.
+ Khai thông biên giới và củng cố căn cứ địa Việt Bắc.

Cao Bằng
Đông Khê
Thất Khê

Na Sầm

Lạng Sơn

VIỆT BẮC
Sơn La

ìn
B
a
ò
H

H à Nộ

h

Đình Lập
ên
Y
n
ê
i
T

i
g
Hải Phòn

Cao Bằng

Ngày 22/10/1950,
quân Pháp rút khỏi
đường số 4.

T
Ệ
VI
a
L
n
ơ
S

Thất Khê

16/09/1950

Đông Khê

Lạng Sơn
C
BẮ

Na Sầm
Đình Lập
n
ê
Y
n
ê
Ti

i
ộ
N
à
H

LƯỢC ĐỒ CHIẾN DỊCH BIÊN GIỚI THU - ĐÔNG 1950

c. Chiến dịch Biên giới thu-đông năm 1950
* Diễn biến
- Ngày 16/9/1950 ta đánh Đông Khê, 2 ngày sau ta chiếm được Đông Khê.
- Địch cho quân từ Cao Bằng đánh xuống, từ Lạng Sơn đánh lên để ứng cứu
cho Đông Khê.
- Ta: mai phục, chặn đánh địch trên đường số 4.
- Ngày 22/10/1950, quân Pháp rút chạy khỏi đường số 4, chiến dịch kết thúc
thắng lợi.

* Ý nghĩa:
- Ta giải phóng và khai thông biên giới Việt-Trung với 35 vạn dân.
- Phá vỡ thế bao vây căn cứ Việt Bắc.
- Làm phá sản kế hoạch Rơ-ve của Pháp.
- Cuộc kháng chiến của nhân dân ta bước sang giai đoạn phản
công.

Hoạt động luyện tập
HS thực hiện các bài tập sau:
Hãy hoàn thành bảng thống kê các chiến thắng lớn về quân sự
của Việt Nam trong giai đoạn đầu (1946 – 1950) của cuộc kháng
chiến chống thực dân Pháp theo mẫu dưới đây:
Thời gian

Tên chiến
thắng

Mục tiêu

Kết quả

Ý nghĩa

?

?

?

?

?

Chiến đấu ở các đô thị
phía Bắc vĩ tuyến 16

Chiến dịch Việt Bắc

Chiến dịch Biên giới

Thời
Cuối năm 1946 – đầu
Thu – đông 1947
Thu – đông 1950
gian
1947
Mục + Tiêu diệt một bộ phận+ Tiêu diệt một bộ phận sinh+ Tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch;
tiêu sinh lực địch;
lực địch;
+ Mở rộng và củng cố căn cứ địa Việt
+ Giam chân Pháp tại+ Phá tan cuộc tiến công lênBắc;
các đô thị;
Việt Bắc của thực dân Pháp. + Mở đường liên lạc quốc tế;
+ Bảo vệ cơ quan đầu
+ Thúc đẩy cuộc kháng chiến tiến lên.
não kháng chiến
Kết + Hoàn thành nhiệm vụ+ Sau hơn hai tháng, đại bộ+ Giải phóng được vùng biên giới rộng
quả giam chân quân Pháp
phận quân Pháp phải rútlớn và mở đường liên lạc quốc tế, bảo
+ Làm tiêu hao một bộchạy khỏi Việt Bắc, cơ quanvệ được căn cứ địa Việt Bắc, chọc
phân sinh lực quân Pháp đầu não của cuộc khángthủng hành lang Đông-Tây.
chiến được bảo vệ an toàn.
Ý nghĩa+ Tạo điều kiện để cả+ Là chiến dịch phản công + Là chiến dịch chủ động tiến công lớn
nước bước vào cuộclớn đầu tiên trong cuộcđầu tiên của bộ đội chủ lực Việt Nam;
kháng chiến lâu dài
kháng chiến chống Pháp,+ Làm phá sản Kế hoạch Rơ-ve của
+ Bước đầu làm phá sảngiúp bộ đội chủ lực trưởngPháp.
kế hoạch “đánh nhanhthành và thu được nhiều vũ+ Quân đội Việt Nam đã giành được
thắng nhanh” của Pháp. khí.
thể chủ động trên chiến trường chính
+ Làm thất bại hoàn toànBắc Bộ, mở ra bước phát triển mới của
chiến lược "đánh nhanh,cuộc kháng chiến.
thắng nhanh" của thực dân
Pháp.