BÀI 16

Thuỷ quyển.
Vòng tuần
hoàn nước.
Nước ngầm,
băng hà

Học xong bài này, em sẽ:

- Kể được tên các thành
phần chủ yếu của thuỷ
quyển.
- Mô tả được vòng tuần
hoàn lớn của nước.
- Nêu được tầm quan
trọng của nước ngầm và
băng hà.

Trái Đất không giống với
bất kì một hành tinh nào
trong hệ Mặt Trời vì Trái Đất
có nước. Nhờ có nước, Trái
Đất trở thành một hành tinh
có sự sống. Nước trên Trái
Đất gồm những thành phần
nào? Các thành phần ấy liên
quan với nhau ra sao? Nước
bao bọc khắp hành tinh, vì
sao nhân loại vẫn lo thiếu
nước?

I. Thuỷ quyển, thành phần chủ yếu của thuỷ quyển

Dựa vào hình 16.1, em
hãy nêu và so sánh:
- Tỉ lệ diện tích lục địa
và đại dương ở bán
cầu Bắc.
- Tỉ lệ diện tích lục địa
và đại dương ở bán
cầu Nam.

Nêu và so sánh tỉ lệ diện tích lục địa và đại dương ở bán cầu Bắc và Nam:
B1: Xác định
bán cầu Bắc và
bán cầu Nam để
nêu và so sánh
tỉ lệ diện tích
lục địa và đại
dương ở hai
bán cầu.

Nêu và so sánh tỉ lệ diện tích lục địa và đại dương ở bán cầu Bắc và Nam:
B2: Xác định
bán cầu Nam.

Trả lời:
- Bán cầu Bắc:
+ Tại bán cầu Bắc lục địa chiếm 39,4%, đại dương chiếm 60,6%.
+ Đại dương chiếm tỉ lệ nhiều hơn lục địa và nhiều hơn 21,2%.
- Bán cầu Nam:
+ Tại bán cầu Nam lục địa chiếm 19,0%, đại dương chiếm 81,0%.
+ Đại dương chiếm tỉ lệ nhiều hơn lục địa và nhiều hơn 62,0%.

Trên bề mặt Trái Đất, đại dương chiếm
gần ¾ diện tích, trong khi đó lục địa chỉ
chiếm trên ¼ diện tích. Nước trên Trái Đất
không chỉ có ở đại dương. Nước có ở khắp
nơi tạo thành một lớp bao quanh Trái Đất.

Dựa vào hình 16.2 và
đọc thông tin trong
bài, em hãy cho biết
nước có ở những đâu
trên Trái Đất?

Dựa vào hình 16.2 và đọc
thông tin trong bài, em hãy
cho biết nước có ở những
đâu trên Trái Đất?

Lớp nước bao phủ trên
Trái Đất được gọi là thuỷ
quyển, bao gồm: nước
trong các biển, các đại
dương; nước trên lục địa
(sông, hồ, băng, tuyết,
nước ngầm,...) và hơi
nước trong khí quyển.

- Trả lời:
Nước có ở những khu vực sau:
- Băng tuyết trên đỉnh núi.
- Hơi nước trong các đám mây.
- Ao, hồ, sông, suối, đại dương và biển.
- Dòng chảy ngầm, hơi nước trong khí
quyển,…

II. Vòng tuần hoàn nước
Quan sát hình 16.3 và đọc thông tin trong bài, em hãy mô tả
vòng tuần hoàn lớn của nước.

Nước luôn chuyển động trên Trái
Đất theo những chu trình khép kín
gọi là vòng tuần hoàn nước. Vòng
tuần hoàn nước gồm: vòng tuần
hoàn nhỏ và vòng tuần hoàn lớn.
Vòng tuần hoàn nhỏ chỉ có hai giai
đoạn: bốc hơi và nước rơi. Vòng
tuần hoàn lớn có thể trải qua ba giai
đoạn: bốc hơi, nước rơi và dòng
chảy; hoặc bốn giai đoạn: bốc hơi,
nước rơi, thấm và dòng chảy. Vòng
tuần hoàn lớn có thể đưa nước đến
hầu khắp mọi nơi trên Trái Đất.

- Trả lời:
Vòng tuần hoàn lớn của nước:
- Nước từ các mạch nước ngầm, hồ, lục địa, đại dương và biển dưới tác động của
nhiệt độ bốc hơi lên cao nhiều dần tụ thành các đám mây.
- Mây được gió đưa vào sâu lục địa gặp nhiệt độ thích hợp tạo thành mưa dưới dạng
nước (chất lỏng) hoặc dạng tuyết rơi (ở khu vực có độ cao lớn).
- Mưa xuống đất, một phần theo dòng chảy xuống biển và đại dương; một phần
ngấm xuống dưới đất thành nước ngầm; một phần rơi xuống ao, hồ, sông, suối, cây
cuối,…
- Các loại nước trong lục địa (sông, suối, nước ngầm,…) tiếp tục chảy ra biển và đại
dương, tiếp tục chu trình vòng tuần hoàn nước.

III. Nước ngầm và băng hà

1. Nước ngầm

Quan sát hình 16.4 và đọc thông tin trong bài, em hãy:
- So sánh tỉ lệ giữa nước mặn và nước ngọt trên Trái Đất.
- Cho biết tỉ lệ nước ngầm trong tổng lượng nước ngọt trên Trái Đất.
- Nêu tầm quan trọng của nước ngầm.

Em có biết?
Trên lục địa, nước ngầm nhiều hơn tất cả
nước sông, hồ, đầm,... cộng lại. Phần lớn nước
ngầm là do nước trên bề mặt đất thấm xuống.
Công dụng quan trọng nhất của nước ngầm là
cung cấp nước cho sinh hoạt. Ngoài ra, nước
ngầm còn là nguồn cung cấp nước cho sản xuất
nông nghiệp và công nghiệp.

Nước ngầm là nước nằm dưới bề mặt đất do nước mưa, băng tuyết tan và sông
hồ thấm vào mặt đất mà thành. Nước ngầm còn là nguồn cung cấp nước cho sông
và hồ. Nước ngầm chiếm khoảng 30% tổng lượng nước ngọt trên Trái Đất. Nước
ngầm phân bố khắp nơi, là nguồn nước ngọt quan trọng cho thế giới. Sử dụng
nguồn nước ngầm theo hướng phát triển bền vững đang là vấn đề cần sự quan tâm
của toàn nhân loại.

Trả lời:
- Tỉ lệ nước mặn chiếm phần trăm gần như tuyệt đối lên tới 97,5% trong khi nước
ngọt chỉ chiếm 2,5%.
- Tỉ lệ nước ngầm chiếm 30,1% trong tổng lượng nươc ngọt trên trái đất thấp hơn tỉ
lệ lượng nước trên đỉnh núi băng và sông băng 68,7% và nước khác 0,9%, nước mặt
ngọt (0,3%).
- Tầm quan trọng của nước ngầm:
+ Cung cấp nguồn nước cho sông hồ.
+ Cung cấp nước cho sinh hoạt.
+ Cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp và công nghiệp,…
=> Đây là nguồn nước ngọt quan trọng cho toàn thế giới.

III. Nước ngầm và băng hà

2. Băng hà

Quan sát hình 16.4, 16.5 và đọc thông tin trong bài, em hãy:
- Kể tên những nơi có băng hà.
- Xác định tỉ lệ băng hà trong tổng lượng nước ngọt trên Trái Đất.
- Nêu tầm quan trọng của băng hà.

Em có biết?
Gan-gô-tri (Gangotri) là một trong những sông băng lớn nhất trong dãy Hi-ma-lay-a.
Sông băng này là nơi bắt nguồn và cũng là nguồn cung cấp nước chủ yếu cho sông Hằng
vào mùa khô. Đối với Ấn Độ và Băng-la-đét (Bangladesh), sông Hằng có ý nghĩa rất lớn.
Bởi nó là nơi cung cấp nước ngọt và nguồn thuỷ năng quan trọng nhất cho hai quốc gia
này.
(Theo: Sông băng,
Hiệp hội Địa lí Quốc gia Hoa Kỳ)

Trên Trái Đất, 99% băng hà phân bố ở các vùng cực. Trong đó, Nam Cực chiếm
90% diện tích băng trên thế giới. Phần băng còn lại có thể được tìm thấy ở các dãy
núi vùng ôn đới và các đảo ở vùng vĩ độ cao. Ở giữa hai vĩ tuyến 35° Bắc và Nam,
băng hà chỉ xuất hiện ở các dãy núi cao.
Băng hà là nguồn cung cấp nước quan trọng cho các sông ở miền ôn đới hay các
sông bắt nguồn từ núi cao. Băng hà còn là nguồn dự trữ nước ngọt lớn nhất trên Trái
Đất.

Trả lời:
- Những nơi có băng hà là:
+ Nam cực, Bắc cực.
+ Các dãy núi vùng ôn đới và các đảo ở vùng vĩ độ cao.
+ Các dãy núi cao giữa hai vĩ tuyến 350Bắc và Nam,…
- Tỉ lệ băng hà trong tổng lượng nước ngọt trên Trái Đất chiếm tới 68,7%.
- Tầm quan trọng của băng hà:
+ Nguồn cung cấp nước chủ yếu cho các con sông ở miền ôn đới hay các con sông
bắt nguồn từ núi cao.
+ Là nguồn dự trữ, cung cấp nước ngọt và nguồn thủy năng,…