Một số vụ tai nạn trong phòng thí
nghiệm

HS bị bỏng khi thực hành

HS bị bỏng khi thực hành thí

thí nghiệm ở trường THCS

nghiệm ở trường THPT Phan

Lê Văn Tám – Tuy Hòa – Phú

Đình Phùng – Hà Nội (2017)

BÀI 2
VẤN ĐỀ AN TOÀN TRONG VẬT
LÝ
VẬT LÝ 10 - CTST

NHỮNG NGUYÊN TẮC AN TOÀN
KHI LÀM VIỆC VỚI CHẤT
1
PHÓNG XẠ

Thảo luận nhóm

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Chất phóng xạ được sử
dụng như thế nào trong
đời sống?

Phương pháp xác định niên đại cổ vật bằng carbon phóng xạ
- Carbon 14 là chất đồng vị của Carbon 12. Hóa tính
tương tự nhau, tuy nhiên C14 là chất phóng xạ vì vậy nó
bị mất dần khối lượng theo thời gian, trong khi C12 vẫn
bền vững. Trong quá trình sống, thực vật, động vật, con
người hấp thụ cả C12 và C14 vào cơ thể.
- Khi sinh vật chết đi, nguồn C12 và C14 không còn
được cung cấp nữa, lượng C14 trong cơ thể sẽ giảm do
nó là chất không bền. Như vậy, suy từ tỷ lệ của C12 và
C14 trong vật khảo cổ chúng ta sẽ tính ra được tuổi của
nó.

 Sản phẩm tiêu dùng:
Một số sản phẩm tiêu dùng chứa chất phóng xạ:
thiết bị phát hiện khói ở các ngôi nhà chứa nguồn
phóng xạ alpha nhỏ, sơn dạ quang đồng hồ có chất
phóng xạ tác động vào chất phốt pho làm nó sáng
lên.

 Sản phẩm tiêu dùng:
Một số sản phẩm tiêu dùng chứa chất phóng xạ:
thiết bị phát hiện khói ở các ngôi nhà chứa nguồn
phóng xạ alpha nhỏ, sơn dạ quang đồng hồ có chất
phóng xạ tác động vào chất phốt pho làm nó sáng
lên.

Công nghiệp:
Tia X được dùng để soi hành
lý tại các sân bay, kiểm tra
các khuyết tật mối hàn và
các vết hàn hoặc các vết nứt
trong công trình xây dựng,
các đường ống và các cấu
trúc khác...

Bức xạ mạnh đã được sử dụng thành công trong việc lai
tạo hàng nghìn giống cây lương thực và cây trồng khác
cho sản lượng cao hơn, chống chịu tốt hơn với điều kiện
thiên nhiên và sâu bệnh. Trong kỹ thuật vô sinh côn trùng,
côn trùng đực được đem chiếu xạ làm cho chúng bị mất
khả năng sinh sản trước khi thả chung với côn trùng cái,
thế hệ sau sẽ không được sinh ra. Không giống các hóa
chất diệt côn trùng, biện pháp này không gây ô nhiễm và
có mức tác dụng chọn lọc cao.

Bức xạ trị bệnh:
Bức xạ có thể được dùng
để chữa ung thư hay được
sử dụng hỗ trợ cho điều
trị bằng phẫu thuật hoặc
hóa chất.
 Chẩn đoán sớm: Chẩn đoán bệnh bằng chụp X - quang

Thế giới đã chứng kiến nhiều vụ nổ hạt nhân để lại
những hậu quả nặng nề.

Vụ nổ Chenobyl,
Ukraine

Thành phố Pripyat, Ukraina 20 năm
sau ngày xảy ra thảm hoạ nổ nhà máy
điện nguyên tử Chernobyl  (26/4/1986)

Thế giới đã chứng kiến nhiều vụ nổ hạt nhân để lại
những hậu quả nặng nề.

Ném bom
nguyên tử

Gần 70 năm sau ngày Mỹ thả bom nguyên
tử xuống Hirosima (8/1945) chất phóng xạ
vẫn còn để lại di chứng cho thế hệ sau

Thế giới đã chứng kiến nhiều vụ nổ hạt nhân để lại
những hậu quả nặng nề.

Nhà máy Fukushima,
Nhật Bản

Kiểm tra nồng độ phóng xạ của những
người dần ở gần khu vực xảy ra sự cố nhà
máy điện hạt nhân Fukushima (3/2011)

CÁC NHÀ VẬT LÝ ĐI TIÊN PHONG, NGHIÊN CỨU HIỆN TƯỢNG PHÓNG XẠ

Béc-cơ-ren

Pi-e Quy-ri

Ma-ri Quy-ri

(1852-1908)

(1859-1906)

(1867-1934)

Tại sao phóng xạ lại nguy hiểm?
Mặc dù phóng xạ mang tính ứng dụng trong khoa học rất
cao, tuy nhiên nguồn năng lượng phóng xạ lại gây nguy
hiểm với sức khỏe con người. Phóng xạ có khả năng phá
hủy cơ thể ở cấp độ tế bào, làm hư hại phân tử ADN, tùy
mức độ, liều lượng tiếp xúc mà phóng xạ có thể gây tử
vong ngay lập tức hoặc dẫn đến ung thư da, phổi, máu,
tuyến giáp, suy thoái tiền liệt tuyến...

Thảo luận nhóm

Trình bày những
hiểu biết của em
với lợi ích và tác
hại
của
chất
phóng xạ

Ứng dụng

Trong y học

Chẩn đoán hình ảnh và điều trị ung thư

Trong công
nghiệp

Ứng dụng

Chụp X-quang công nghiệp kiểm
tra kết cấu mặt đường

Phân tích thành phần nguyên tố
trong xi măng

Phát hiện khiếm khuyết vật liệu

Ứng dụng

Trong nông
nghiệp

Tạo đột biến cải thiện giống cây trồng

Ứng dụng

Trong khảo cổ
học

Xác định tuổi của mẫu

Ứng dụng

Ứng dụng trong xử lí nước
thải, thăm dò vật chất gây ô
nhiễm. Phát hiện các hoạt
động hạt nhân bí mật từ các
đồng vị phóng xạ đặc biệt

Nghiên cứu khoa học

Tác hại

Động vật bị đột biến gene tại Chernobyl - Ukraine
Tác động đến cấu trúc di truyền của sinh vật

Tác hại

Tác động đến cấu trúc di truyền của sinh vật

Bảng so sánh mức độ nguy cơ khi tiếp xúc phóng
xạ: (đơn vị Sv)
Mức độ bình thường: Không triệu chứng, không có nguy
cơ bị ung thư
0,00001Chụp X-quang nha khoa, y khoa.
0,0004
0,0024 Bức xạ tự nhiên mỗi người chịu được trong một năm.
0,01

Chụp CT toàn cơ thể trong y học.

Triệu chứng không có ngay lập tức, tăng nguy cơ bệnh tật
nghiêm trọng sau này trong cuộc sống
0,1

Giới hạn cho những người làm việc trong môi
trường có phóng xạ mỗi 5 năm.

Độ phát hiện trong thảm hoạ nguyên tử Chernobyl
xảy ra vào ngày 26 tháng 4 năm 1986 khi nhà
0,35
máy điện nguyên tử Chernobyl ở Pripyat, Ukraina
bị nổ.
0,4

Độ phát hiện phóng xạ trong sự cố nhà máy điện
hạt nhân  Fukushima sau trận động đất và sóng
thần Sendai 2011.

Có khả năng gây tử vong bệnh bức xạ, nguy cơ cao hơn bị
ung thư sau này trong cuộc sống
2

Bệnh bức xạ cấp tính.

5

Một liều duy nhất có thể giết chết một nửa số người
tiếp xúc trong vòng một tháng.

6

Mức độ tiêu biểu của công nhân trong thảm họa
Chernobyl đã chết trong vòng một tháng.

10

Gây tử vong trong vòng vài tuần.

Thảo luận nhóm

Nêu những qui tắc
an toàn khi làm
việc
với
chất
phóng xạ?

CÁC QUI TẮC AN TOÀN KHI LÀM VIỆC VỚI CHẤT
PHÓNG XẠ

Giảm thời gian
tiếp xúc với
nguồn phóng xạ

1

Tăng
khoảng
cách từ ta đến
nguồn
phóng
xạ

2

Đảm bảo che
chắn
những
cơ quan trọng
yếu của cơ
thể

3

NHỮNG NGUYÊN TẮC AN TOÀN
2 KHI LÀM VIỆC TRONG PHÒNG
THÍ NGHIỆM

Thảo luận nhóm

Chỉ ra những điểm không
an toàn khi làm việc trong
phòng thí nghiệm ở hình
vẽ bên?

Người phụ nữ
cầm dây điện
không đúng cách,
dễ dẫn đến bị
giật khi dây điện
hở

Người đàn ông
tay ướt cầm vào
dây điện cắm vào
ổ điện => dễ bị
điện giật

Trên
hiện
sắc
dao,
gây
tích

bàn xuất
các vật dụng
nhọn như
dĩa => dễ
nên thương

Người đàn
không đeo
bảo hộ

ông
kính

Thảo luận
nhóm

Những tai nạn xảy ra do
điện giật thường gây ra
những
hậu quả rất
nghiêm trọng. Em hãy
nêu một số biện pháp an
toàn khi sử dụng điện

BIỆN PHÁP AN TOÀN KHI SỬ DỤNG
ĐIỆN

Trang bị đầy đủ các thiết bị bảo hộ cá

BIỆN PHÁP AN TOÀN KHI SỬ DỤNG
ĐIỆN

Giữ khoảng cách an toàn với nguồn điện

BIỆN PHÁP AN TOÀN KHI SỬ DỤNG
ĐIỆN

Tránh sử dụng các thiết bị điện khi đang
sạc

BIỆN PHÁP AN TOÀN KHI SỬ DỤNG
ĐIỆN

Không dùng tay ướt hoặc nhiều mồ hôi khi sử dụng

BIỆN PHÁP AN TOÀN KHI SỬ DỤNG
ĐIỆN

Tránh xa nơi điện thế nguy hiểm

BIỆN PHÁP AN TOÀN KHI SỬ DỤNG
ĐIỆN

Lắp đặt vị trí cầu dao, cầu chì, công tắc, ổ điện đúng

QUI TẮC AN TOÀN KHI NGHIÊN CỨU - HỌC TẬP
MÔN VẬT LÍ
1

Hiểu được thông tin liên quan và rủi ro có thể xảy ra

2

Tuân thủ và áp dụng các biện pháp bảo vệ để
đảm bảo an toàn cho bản thân và cộng đồng

3

Quan tâm giữ gìn và bảo vệ môi trường

4

Trong phòng thí nghiệm ở trường học, những rủi ro và
nguy hiểm phải được cảnh báo rõ ràng bằng các biển
báo. HS cần chú ý sự nhắc nhở của nhân viên phòng thí
nghiệm và giáo viên về các qui định an toàn. Ngoài ra ,
các thiết bị bảo hộ cá nhân cần phải được trang bị đầy

Thảo luận nhóm

Nêu ý nghĩa của mỗi biển cảnh báo
và công dụng của mỗi trang thiết bị
bảo hộ trong phòng thí nghiệm?

ch
o
á
b
Cảnh

ạ
x
g
n
ó
ất ph

ất tự
h
c
,
g
ứn
n
ả
h
p
ất tự
h
c
hiệt
,
n
y
t
á
á
h
h
c
p
ễ
Chất d cháy, chất tự

p
Điện á

i
ờ
ư
g
tn
ế
h
c
ểm
i
h
y
u
g
n
o
a
c

Cảnh

ộc
đ
t
ấ
h
c
ơ
c
y
u
g
n
o
á
b

i
ạ
h
c
ộ
tđ
ấ
h
c
a
hó
g
g
n
n
o
r
ữ
t
h
i
n
ườ
ỏi
g
h
n
k
t
a
ắ
ủ
c
m
c
ệ
v
ự
l
o
ị
ả
h
t
B
ảo
iệm
b
h
g
m
n
ả
í
th
g
và đ
n
ò
h
p