CHỦ ĐỀ 7
TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
BÀI 22
VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN
HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

Vào bài
+ Khi chơi thể thao, nhiệt độ cơ thể tăng hơn mức
bình thường, đồng thời nhịp hô hấp cũng tăng lên.
Hiện tượng này được giải thích như thế nào?
=> Khi ta vận động cơ thể chuyển hóa hóa năng
thành năng lượng, giải phóng nhiệt năng khiến cơ
thể chúng ta nóng lên, nhịp tim và hô hấp tăng để
cung cấp oxygen cho quá trình chuyển hóa năng
lượng.

CHỦ ĐỀ 7 – TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
BÀI 22 - VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

I .Khái niệm trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở
sinh vật

* Khái niệm trao đổi chất:
- Y/c hs quan sát hình, thảo luận nhóm
1. Người sinh sản
muộn và đẻ ít con.
2. Vì lý do xã hội,
không thể áp dụng
các phương pháp
lai và gây đột biến.
Hình 1

Hình 2

* Khái niệm trao đổi chất:
- Y/c hs quan sát hình, thảo luận nhóm
1. Người sinh sản
? 1 a/Cơ
thể người
những
muộn
và đẻlấy
ít con.

Hình 22.1

chất gì từ môi trường và thải
Vì gìlýrado
xãcơhội,
những2.chất
khỏi
thể?
không
thể lấy
áp từ
dụng
b/ Các
chất được
môi
trườngcác
đượcphương
sử dụng để
làm
pháp
gì? lai và gây đột biến.
c/Trao đổi chất ở sinh vật gồm
những quá trình nào?
d/Thế nào là trao đổi chất?

a)

b) Các chất được lấy từ môi trường được chuyển hóa, tạo thành
năng lượng phục vụ cho các hoạt động sống của sinh vật.
c) Trao đổi chất ở sinh vật gồm quá trình:
- Lấy các chất cần thiết từ môi trường (như nước, khí oxygen,
chất dinh dưỡng, ...) và thải các chất không cần thiết (như khí
carbon dioxide, chất cặn bã, ...) ra ngoài môi trường.
d) Trao đổi chất ở sinh vật là quá trình cơ thể sinh vật lấy các
chất từ môi trường cung cấp cho quá trình chuyển hoá trong tế
bào, đồng thời thải các chất không cần thiết ra ngoài môi
trường.

Lấy
vào

Nguyên
liệu

Thải
ra

?2: Quá trình nào sau đây thuộc
trao đổi Việc
chất ởnghiên
sinh vật?
cứu di
a/ Phân giải protein trong tế bào.
truyền ở người
b/ Bài tiết mồ hôi.
gặp những khó
c/ Vận chuyển thức ăn từ miệng
xuống dạkhăn
dày. gì?
d/ Lấy carbon dioxide và thải
oxygen ở thực vật.
a/ trao đổi chất.
b/ trao đổi chất.
c/ không thuộc trao đổi chất.
d/ trao đổi chất.

Thế nào là trao đổi chất?

3/ Thế nào là quá trình chuyển
hoá các chất trong tế bào? Cho
ví dụ.
=> Chuyển hoá các chất trong tế
bào là tập hợp tất cả các phản ứng
hoá học diễn ra trong tế bào, được
thể hiện qua quá trình tổng hợp và
phân giải các chất.
- Ví dụ: Tổng hợp đường glucose
từ nước và carbon dioxide trong
quá trình quang hợp ở thực vật;
phân giải đường glucose trong
quá trình hô hấp tế bào.

BÀI 22 - VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

I .Khái niệm trao đổi chất và chuyển hóa NL ở sinh vật
+ Trao đổi chất ở sinh vật là quá trình cơ thể sinh vật lấy các
chất từ môi trường cung cấp cho quá trình chuyển hoá trong tế
bào, đồng thời thải các chất không cần thiết ra ngoài môi trường.

* Khái niệm chuyển hóa
?4/ Thế nào là chuyển hoá năng
năng lượng:
lượng?
?5/ Sự biến đổi nào sau đây là
chuyển hoá năng lượng trong cơ
thể sinh vật?
a/Quang năng -> Hoá năng:
b/Điện năng -> Nhiệt năng:
c/ Hoá năng -> Nhiệt năng:
d/ Điện năng -> Cơ năng:

4/ Chuyển hoá năng lượng là sự biến đổi năng lượng từ dạng
này sang dạng khác.
5/ a/ Quang năng -> Hoá năng: (trong cơ thể).
b/ Điện năng -> Nhiệt năng: (ngoài cơ thể).
c/ Hoá năng -> Nhiệt năng: (trong cơ thể).
d/ Điện năng -> Cơ năng: (ngoài cơ thể).

? Sinh vật có sử dụng hết toàn bộ các chất được lấy từ
môi trường không? Giải thích.

=>Sinh vật không thể sử dụng hết các chất được lấy từ môi
trường, một phần các chất cơ thể không chuyển hóa được sẽ
được đào thải ra ngoài cơ thể. (Ví dụ: Cellulose trong thực vật)

BÀI 22 - VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

I. Khái niệm trao đổi chất và chuyển hóa NL ở sinh vật
+ Chuyển hoá năng lượng là sự biến đổi năng lượng từ
dạng này sang dạng khác.
+ Quá trình trao đổi chất luôn đi kèm với chuyển hóa năng
lượng.

BÀI 22 - VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

I. Khái niệm trao đổi chất và chuyển hóa NL ở sinh vật
II. Vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở
cơ thể sinh vật
* Vai trò của trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng
trong cơ thể

?6/ Quá trình trao đổi
chất và chuyển hoá
năng lượng có vai trò
gì đối với cơ thể sinh
vật? Cho ví dụ.

Mệt
mỏi
Thiếu
năng
lượng

Mạnh
khỏe
Tràn đầy
năng
lượng

=>6. Quá trình trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng là
điều kiện cơ bản giúp duy trì sự sống, sinh trưởng, phát triển
và sinh sản ở các loài sinh vật.
Ví dụ:
+ Cây xanh cần có quá trình quang hợp để phục vụ cho sinh
trưởng và phát triển.
+ Khi ta ăn thức ăn, cơ thể chuyển hóa thức ăn thành năng
lượng giúp duy trì hoạt động sống của chúng ta.
? Điều gì sẽ xảy ra đối với sinh vật nếu quá trình trao đổi
chất và chuyển hoá năng lượng bị ngừng lại? Giải thích.

=> Sinh vật sẽ không có năng lượng để duy trì các
hoạt động sống bình thường và sẽ chết.

BÀI 22- VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

I .Khái niệm trao đổi chất và chuyển hóa NL ở sinh vật
II. Vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở
cơ thể sinh vật
Kết luận:
+ Quá trình trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng đóng
vai trò quan trọng với sinh vật như cung cấp nguyên liệu
cấu tạo nên tế bào và cơ thể, cung cấp năng lượng cho các
hoạt động sống. Nhờ đó, sinh vật có thể duy trì sự sống,
sinh trưởng, phát triển và sinh sản

Vận dụng 
Nhiệt độ cơ thể của một vận động viên đang thi đấu và
một nhân viên viên đang làm việc trong văn phòng có gì
khác nhau? Giải thích.
=> Nhiệt độ vận động viên sẽ cao hơn người làm việc
văn phòng.
- Khi vận động viên vận động, cơ thể anh ta cần sử
dụng rất nhiều năng lượng, dẫn đến quá trình trao
đổi chất và năng lượng diễn ra nhanh hơn, cơ thể tỏa
nhiều nhiệt hơn.

CÂU HỎI 1
: Chất nào sau đây là sản phẩm của quá trình trao

đổi chất được động vật thải ra môi trường?
A. Carbon dioxide.
B. Oxygen.
C. Chất dinh dưỡng.
D. Vitamin.

CÂU HỎI 2
Trong quá trình quang hợp, cây xanh chuyển hóa
năng lượng ánh sáng mặt trời thành dạng năng
lượng nào sau đây?
A.Cơ năng.

B. Hóa năng.

C. Quang năng.

D. Nhiệt năng

CÂU HỎI 3
Nguồn năng lượng cơ thể sinh vật giải phóng
ra ngoài môi trường dưới dạng nào là chủ
yếu?
A. Cơ năng.

B. Quang năng.

C. Nhiệt năng.

D. Hóa năng
 

CÂU HỎI 4
Hoàn thành chú thích trong hình bên về quá
trình trao đổi chất ở thực vật?
1.Carbon dioxide
2.Oxygen, nước
3. Chuyển hóa
4. Nước và muối
khoáng

CÂU HỎI 5
Hãy nối vai trò của quá trình trao đổi chất và
chuyển hóa năng lượng đối với cơ thể sinh vật ở
cột A và ví dụ ở cột B sao cho phù hợp và ghi
kết quả cột C

CÂU HỎI 5
Cột A

Cột B
Cột C
A/ Quá trình tổng hợp protêin 1/ A,

1/ Cung cấp
B/
Quá
trình
phân
giải
lipid
nguyên liệu

 

D

C/ Quang năng được chuyển 2/ B,
thành hóa năng trong quang C
2/ Cung cấp hợp
năng lượng
D/ Hóa năng được chuyển  
thành nhiệt năng trong hô hấp
 
tế bào

D/ HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
1/ Hiểu biết của học sinh áp dụng vào cuộc sống
rèn luyện cơ thể: Tại sao một chế độ ăn kiêng
nghiêm ngặt sẽ làm giảm quá trình trao đổi chất
của cơ thể?
2/ Em hãy dự đoán quá trình chuyển hóa năng
lượng nào diễn ra khi một con Báo đang chạy,
biết trong tế bào tồn tại nhiều dạng năng lượng
khác nhau như cơ năng, nhiệt năng, hóa năng.
Giải thích?

1/ Hiểu biết của học sinh áp dụng vào cuộc sống
rèn luyện cơ thể: Tại sao một chế độ ăn kiêng
nghiêm ngặt sẽ làm giảm quá trình trao đổi chất
của cơ thể?
=> Việc ăn kiêng sẽ làm giảm hàm lượng các
chất dinh dưỡng cung cấp cho cơ thể -> Thiếu
nguyên liệu cho quá trình chuyển hóa các chất ->
giảm tốc độ quá trình trao đổi chất.

2/ Em hãy dự đoán quá trình chuyển hóa năng
lượng nào diễn ra khi một con Báo đang chạy,
biết trong tế bào tồn tại nhiều dạng năng lượng
khác nhau như cơ năng, nhiệt năng, hóa năng.
Giải thích?
=> Hóa năng -> cơ năng: do quá trình phân giải
chất hữu cơ để cung cấp năng lượng cho sự co
dãn của các cơ trong cơ thể báo.
=> Hóa năng -> Nhiệt năng: quá trình trao đổi
chất tăng làm lượng nhiệt giải phóng ra môi
trường tăng.

Bài 1 : a) Tốc độ trao đổi chất lần lượt là:
(B) người đang ngủ → (C) người đang đi bộ → (A) người
đang chơi thể thao.
b/

(A) Người đang chơi thể thao
Cơ thể vận động mạnh , cường độ cao ,
cơ thể đẩy nhanh quá trình trao đổi
chất giúp tạo nhiều năng lượng, khiến
nhịp tim, nhịp thở tăng, cơ thể nóng
lên và đổ nhiều mồ hôi

( C ) Người chạy bộ
Cơ thể vận động
nhẹ, Quá trình trao
đổi ổn định

Bài 2 : => Một số biện pháp giúp tăng cường quá trình trao
đổi chất:
- Ăn uống đầy đủ và đa dạng chất dinh dưỡng.
- Có kế hoạch tập luyện thể dục thể thao hợp lí
-...