Daïy Hoïc
toát
toát

Khi chúng ta vận động mạnh như chơi thể thao,
lao động nặng,… nhịp hô hấp của cơ thể sẽ tăng
lên giúp cơ thể lấy được nhiều khí oxygen và giải
phóng nhiều khí carbon dioxide, đồng thời nhiệt
độ cơ thể cũng tăng lên. Hiện tượng này được giải
thích như thế nào?

BÀI 25. HÔ HẤP TẾ BÀO
I. Hô hấp tế bào:

Quan sát hình 25.1 cho biết:
- Nguyên liệu tham gia và sản phẩm của quá trình hô hấp
tế bào. Từ đó, hãy viết phương trình hô hấp tế bào dưới
dạng chữ?
- Hô hấp tế bào diễn ra ở đâu?
- Hô hấp tế bào có vai trò gì đối với cơ thể sinh vật?
- So sánh cường độ hô hấp của một vận động viên
đang thi đấu và một nhân viên văn phòng. Giải thích
sự khác nhau đó?

=> Nguyên liệu tham gia và sản phẩm, phương trình của quá
trình hô hấp tế bào.
- Nguyên liệu tham gia: Glucose, O2
- Sản phẩm: CO2 , H2O và năng lượng (ATP và Q)
- Phương trình: C6 H12 O6 + 6O2 → 6 CO2 + 6H2 O + năng
lượng (ATP + Q)
=> Hô hấp tế bào diễn ra ở tế bào chất và ti thể.
=> Đối với cơ thể sinh vật, hô hấp tế bào có vai trò cung cấp
năng lượng cho các hoạt động sống của tế bào và các nguyên
liệu cho quá trình tổng hợp.
=>Tốc độ hô hấp của một vận động viên đang thi đấu nhanh
hơn một nhân viên văn phòng do vận động viên có nhu cầu
năng lượng nhiều hơn cho hoạt động.

- Hãy xác định quá trình chuyển hóa năng lượng
trong hô hấp tế bào?
=> Trong hô hấp tế bào, hóa năng trong glucose
(năng lượng khó sử dụng) được chuyển hóa thành
hóa năng tích lũy trong các phân tử ATP (năng
lượng dễ sử dụng) và nhiệt năng.

- Hô hấp tế bào là gì?
- Viết phương trình hô hấp tế bào?

BÀI 25. HÔ HẤP TẾ BÀO
I. Hô hấp tế bào:
- Hô hấp tế bào là quá trình tế bào phân giải chất hữu cơ tạo
thành carbon dioxide, nước, đồng thời giải phóng năng lượng
cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào và cơ thể.
- Phương trình hô hấp tế bào:
Glucose + Oxygen → Nước + Carbon dioxide + Năng lượng
(ATP + Nhiệt)
II. Mối quan hệ hai chiều giữa tổng hợp và phân giải chất
hữu cơ ở tế bào:

- Quan sát hình 25.2, hãy cho biết quá trình tổng
hợp và phân giải chất hữu cơ trong tế bào có mối
quan hệ với nhau như thế nào?
Quá trình tổng hợp cung cấp nguyên liệu cho quá trình
phân giải, ngược lại quá trình phân giải cung cấp năng
lượng và nguyên liệu cho quá trình tổng hợp.

- Dựa vào kiến thức đã học, hãy phân tích mối quan
hệ giữa quá trình quang hợp và quá trình hô hấp tế
bào?
Quang hợp và hô hấp tế bào có mối quan hệ mật thiết
với nhau, trong đó sản phẩm của quá trình này là nguồn
nguyên liệu cho quá trình kia và ngược lại.

Dựa vào hình 25.2, hãy lập bảng phân biệt quá
trình tổng hợp và phân giải chất hữu cơ ở tế bào?
Tiêu chí
Nguyên liệu
Sản phẩm
Năng lượng
Ví dụ

Quá trình tổng
Quá trình phân
hợp
giải
Các chất đơn giản Các chất hữu cơ
phức tạp
Các chất hữu cơ
Các chất đơn giản
phức tạp
Tích lũy năng
Giải phóng năng
lượng
lượng
Quang hợp
Hô hấp tế bào

- Em hãy nêu mối quan hệ hai chiều giữa tổng
hợp và phân giải chất hữu cơ ở tế bào?
Quá trình tổng hợp và phân giải các chất hữu
cơ trong tế bào là hai quá trình trái ngược
nhưng có mối quan hệ mật thiết với nhau đảm
bảo duy trì các hoạt động sống của tế bào.

BÀI 25. HÔ HẤP TẾ BÀO
I. Hô hấp tế bào:
- Hô hấp tế bào là quá trình tế bào phân giải chất hữu cơ tạo
thành carbon dioxide, nước, đồng thời giải phóng năng lượng
cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào và cơ thể.
- Phương trình hô hấp tế bào:
Glucose + Oxygen → Nước + Carbon dioxide + Năng lượng
(ATP + Nhiệt)
II. Mối quan hệ hai chiều giữa tổng hợp và phân giải chất
hữu cơ ở tế bào:
Quá trình tổng hợp và phân giải các chất hữu cơ trong
tế bào là hai quá trình trái ngược nhưng có mối quan hệ
mật thiết với nhau đảm bảo duy trì các hoạt động sống
của tế bào.
III. Một số yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp tế bào:

Đọc thông tin trong bảng 25.1, em hãy
nêu ảnh hưởng của một số yếu tố đến
hô hấp tế bào?

- Quá trình hô hấp tế bào có thể bị ảnh hưởng bởi yếu tố nào?
Quá trình hô hấp tế bào có thể bị ảnh hưởng bởi một
số yếu tố môi trường như nhiệt độ, hàm lượng nước,
nồng độ oxygen, nồng độ carbon dioxide,...
- Nhiệt độ ảnh hưởng như thế nào đến quá trình hô hấp tế bào?
Nhiệt độ ảnh hưởng đến quá trình hô hấp tế bào thông
qua sự tác động đến các enzyme xúc tác phản ứng hóa
học.
- Hàm lượng nước và cường độ hô hấp có mối quan hệ với
nhau như thế nào? Giải thích?
Cường độ hô hấp tỉ lệ thuận với hàm lượng nước trong
tế bào, hàm lượng nước tăng thì hô hấp tế bào tăng. Do
nước vừa là nguyên liệu, vừa là môi trường cho các
phản ứng hóa học trong quá trình hô hấp tế bào.

- Nồng độ oxygen và carbon dioxide ảnh hưởng đến quá
trình hô hấp tế bào như thế nào? Điều gì sẽ xảy ra nếu cây
bị ngập úng?
- Nồng độ oxygen: oxygen là nguyên liệu của hô hấp nên
khi nồng độ oxygen giảm thì cường độ hô hấp giảm.
- Nồng độ carbon dioxide: khi nồng độ carbon dioxide
tăng sẽ ức chế quá trình hô hấp.
- Khi cây bị ngập úng rễ, cây sẽ bị thiếu oxygen nên không
thực hiện được quá trình hô hấp tế bào dẫn đến rễ chết và
không được phục hồi, cây chết.
- Em hãy nêu một số yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp tế bào?

Một số yếu tố như nhiệt độ, hàm lượng nước,
nồng độ oxygen, nồng độ carbon dioxide.

BÀI 25. HÔ HẤP TẾ BÀO
I. Hô hấp tế bào:
- Hô hấp tế bào là quá trình tế bào phân giải chất hữu cơ tạo
thành carbon dioxide, nước, đồng thời giải phóng năng lượng
cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào và cơ thể.
II. Mối quan hệ hai chiều giữa tổng hợp và phân giải chất
hữu cơ ở tế bào:
- Quá trình tổng hợp và phân giải các chất hữu cơ trong tế bào
là hai quá trình trái ngược nhưng có mối quan hệ mật thiết
với nhau đảm bảo duy trì các hoạt động sống của tế bào.
III. Một số yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp tế bào:
- Cường độ của quá trình hô hấp tế bào bị ảnh hưởng
bởi một số yếu tố như: nhiệt độ, hàm lượng nước, nồng
độ oxygen, nồng độ carbon dioxide.

- Vì sao trước khi gieo, người ta thường ngâm hạt trong
nước ấm (khoảng 40oC)?
Ngâm hạt trong nước ấm để làm tăng nhiệt độ và độ
ẩm. Nhờ đó, làm tăng tốc độ hô hấp tế bào, kích thích
hạt nảy mầm nhanh hơn và tỉ lệ nảy mầm cao hơn.

BÀI 25. HÔ HẤP TẾ BÀO
I. Hô hấp tế bào:
- Hô hấp tế bào là quá trình tế bào phân giải chất hữu cơ tạo
thành carbon dioxide, nước, đồng thời giải phóng năng lượng
cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào và cơ thể.
II. Mối quan hệ hai chiều giữa tổng hợp và phân giải chất
hữu cơ ở tế bào:
- Quá trình tổng hợp và phân giải các chất hữu cơ trong tế bào
là hai quá trình trái ngược nhưng có mối quan hệ mật thiết
với nhau đảm bảo duy trì các hoạt động sống của tế bào.
III. Một số yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp tế bào:
- Cường độ của quá trình hô hấp tế bào bị ảnh hưởng
bởi một số yếu tố như: nhiệt độ, hàm lượng nước, nồng
độ oxygen, nồng độ carbon dioxide.
IV. Vận dụng hiểu biết về hô hấp tế bào trong thực tiễn:

* Tìm hiểu mối quan hệ giữa hô hấp tế bào và bảo quản
lương thực, thực phẩm
- Vì sao hô hấp tế bào gây ảnh hưởng đến hiệu quả của quá
trình bảo quản lương thực, thực phẩm?
- Kể tên một số biện pháp được sử dụng để bảo quản
lương thực, thực phẩm. Hiện nay, gia đình em đang áp
dụng những biện pháp bảo quản nào?
- Vì sao các loại hạt được đem phơi khô trước khi đưa
vào kho bảo quản?
- Em hãy cho biết cơ sở khoa học của việc bảo quản lương
thực, thực phẩm ở nồng độ carbon dioxide cao và nồng độ
oxygen thấp?
- Em hãy chọn biện pháp bảo quản phù hợp cho các loại
lương thực, thực phẩm sau: rau lang, quả nho, củ cà rốt,
hạt thóc, hạt ngô, thịt heo, quả táo, thịt bò, hạt lạc?

- Vì sao hô hấp tế bào gây ảnh hưởng đến hiệu quả của quá
trình bảo quản lương thực, thực phẩm?
Hô hấp tế bào là quá trình phân giải các chất hữu cơ,
điều này sẽ gây ảnh hưởng đến chất lượng của lương
thực, thực phẩm nếu điều kiện bảo quản không phù
hợp hoặc bảo quản trong thời gian quá dài.
- Kể tên một số biện pháp được sử dụng để bảo quản lương
thực, thực phẩm. Hiện nay, gia đình em đang áp dụng
những biện pháp bảo quản nào?
- Một số biện pháp được sử dụng để bảo quản lương
thực, thực phẩm: bảo quản khô, bảo quản lạnh, bảo
quản trong điều kiện nồng độ carbon dioxide cao và
nồng độ oxygen thấp.

- Vì sao các loại hạt được đem phơi khô trước
khi đưa vào kho bảo quản?
Phơi khô nhằm làm giảm hàm lượng nước trong hạt để
giảm cường độ hô hấp tế bào, giúp bảo quản hạt được
lâu hơn.

- Em hãy cho biết cơ sở khoa học của việc bảo quản lương thực,
thực phẩm ở nồng độ carbon dioxide cao và nồng độ oxygen
thấp?- Bảo quản trong điều kiện nồng độ carbon dioxide cao:
Khi nồng độ carbon dioxide tăng sẽ ức chế quá trình hô
hấp, nhờ đó tăng hiệu quả của quá trình bảo quản.

- Bảo quản trong điều kiện nồng độ oxygen thấp: Làm
giảm nồng độ oxygen có tác dụng làm giảm hô hấp, nhờ
đó tăng hiệu quả của quá trình bảo quản.

- Em hãy chọn biện pháp bảo quản phù hợp cho

các loại lương thực, thực phẩm sau: rau lang,
quả nho, củ cà rốt, hạt thóc, hạt ngô, thịt heo,
quả táo, thịt bò, hạt lạc?

- Bảo quản lạnh: rau lang, quả nho, củ cà rốt, thịt
heo, quả táo, thịt bò.
- Bảo quản khô: hạt thóc, hạt ngô, hạt lạc,
- Bảo quản trong điểu kiện nổng độ oxygen thấp:
hạt thóc, hạt ngỏ, thịt heo, thịt bò.
- Bảo quản trong điểu kiện nồng độ carbon
dioxide cao: quả nho, hạt thóc, hạt ngỏ, hạt lạc.

- Vì sao một loại thực phẩm được bảo quản
quá lâu dù không bị hư hỏng nhưng vẫn bị
giảm chất lượng?
Do trong quá trình bảo quản, người ta không ức
chế hoàn toàn quá trình hô hấp mà chỉ giảm cường
độ hô hấp xuống mức tối thiểu. Do đó, trong thời
gian dài, các chất hữu cơ trong thực phẩm vẫn bị
phân giải dẫn đến làm giảm chất lượng.

* Tìm hiểu mối quan hệ giữa hô hấp tế bào và
bảo vệ sức khỏe con người
- Có những biện pháp nào giúp quá trình hô hấp tế
bào ở người diễn ra bình thường?
- Có chế độ lao động hoặc chơi thể thao vừa sức, tránh
thiếu hụt oxygen.
- Có chế độ dinh dưỡng hợp lí, trồng nhiều cây xanh.
- Không sử dụng hoặc tiếp xúc với các chất có tác
dụng ức chế quá trình hô hấp,…
- Chế độ dinh dưỡng hợp lí và trồng nhiều cây xanh có
ý nghĩa gì đối với hô hấp tế bào?
Chế độ dinh dưỡng hợp lí nhằm đảm bảo nguồn nguyên
liệu chất hữu cơ, còn việc trồng nhiều cây xanh sẽ đảm
bảo được nguồn oxygen để cung cấp cho quá trình hô hấp
tế bào.

BÀI 25. HÔ HẤP TẾ BÀO
I. Hô hấp tế bào:
II. Mối quan hệ hai chiều giữa tổng hợp và phân giải chất
hữu cơ ở tế bào:
III. Một số yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp tế bào:
IV. Vận dụng hiểu biết về hô hấp tế bào trong thực tiễn:
- Một số biện pháp được dùng để bảo quản lương thực, thực
phẩm như: bảo quản lạnh, bảo quản khô, bảo quản trong
điều kiện nồng độ carbon dioxide cao và nồng độ oxygen
thấp.
- Các biện pháp đảm bảo điều kiện thuận lợi cho quá trình
hô hấp tế bào cũng góp phần bảo vệ sức khỏe con người.

Hãy tìm hiểu và cho biết tác dụng của một
số chất gây ức chế quá trình hô hấp tế bào ở
người. Từ đó, đề xuất các biện pháp để cải
thiện sức khỏe hô hấp ở người?
Chất ức chế hô hấp

Tác dụng

Nitrogen oxides (NO)

Cản trở quá trình trao đổi khí

2,4- dinitrophenol (DNP)

Ngăn chặn quá trình tạo ATP ở ti thể

Carbon monoxide (CO)
Cyanide

Chiếm vị trí liên kết của oxygen
trong hồng cầu
Ngăn cản quá trình hô hấp ở ti thể

Để có hệ hô hấp khỏe ta phải làm
gì?
* Trồng nhiều cây xanh.
* Thường xuyên dọn vệ sinh,không khạc nhổ
bừa bãi.
* Không hút thuốc lá.
* Đeo khẩu trang khi làm vệ sinh,ở nơi nhiều bụi....
* Hạn chế sử dụng thiết bị thải ra khí độc.
* Tập thể dục thể thao.

1

T?

?I

T?

H
?

A
?

T?

P?

G
?

?L

U
?

C?

Ô
?

?Z

Ơ
?

Ư
?

Ờ
?

N
?

G
?

P?

H
?

?Â

D
?

Ầ
?

N
?

D
?

Ầ
?

N
?

D
?

?Ị

H
?

Ó
?

B
?

À
?

O
?

2
3
4

Đ
?

5
6
7

T?

ĐA 1
ĐA 2
ĐA 3
ĐA 4

N
?

ĐA 5
ĐA 6

A
?

ĐA 7

Trong
Vai trò
quá
của
trình
hô hô
hấphấp
tế bào
tế bào
là
…
Ở Hô
là
Giai
sinh
nguyên
Bản
hấp
đoạn
vậtchất
trong
nhân
đầu
liệu
của
là
chuẩn
cơ
tiên
quá
hôbản
hấp
của
trình
hô
củaquá
quá
tế
hấp
hô
bào
trình
tế
hấp
trình
bào
tạo ra…năng
cunglượng
cấp cho
được
mọigiải
hoạt động
diễn
diễn
hôlà
hô
ra
ra
hấp
quá
hấp
chủ
ở tế
cấp
trình
yếu
tếbào
độ
bào.
ở
gì?
là…
nào?
đâu?
phóng
sốngnhư
của thế
tế bào.
nào?

Giải đáp
ô chữ

TỪ KHÓA

Ế?

Ể?

H

Ấ

P

H

Ế

À

B

Ô

T

O

H

Ô

H

Ấ

P

T

Ế

B

À

O

Câu 1. Khi trồng cây trong nhà lưới phủ nilon, người ta thường
"bón" carbon dioxide sau khi mặt trời mọc và ngừng “bón" sau
khi mặt trời lặn từ 1 – 2 giờ vì:
- Trong khu vực có che phủ nilon mỏng, sự lưu thông khí bị cản
trở, lượng CO2 bị hao hụt sau khi cây quang hợp. Do đó nồng
độ CO2 sẽ giảm xuống thấp
- Ban đêm cây không quang hợp, tăng hô hấp cây lấy O 2, thải CO2

=> Phải bón CO2 cho cây sau khi mặt trời mọc khoảng 30 phút
và ngừng bón khi mặt trời lặn khoảng 1-2h. Ban đêm không
bón CO2 vì khi nồng độ CO2 quá cao sẽ làm ức chế hô hấp.
Câu 2. Khi trồng cây trong phòng ngủ, cần phải để phòng ngủ
được thông thoáng vào ban đêm để giảm lượng CO2 tích lũy
trong phòng do quá trình hô hấp của con người. Nếu nồng độ
CO2 quá cao sẽ gây khó thở, ức chế quá trình hô hấp và có thể
gây tử vong.

Câu 3. Cường độ hô hấp của loài thực vật này đạt cực đại
trong khoảng từ 35 - 40°C, từ 5 – 10 °C cường độ hô hấp là
thấp nhất. Khoảng nhiệt độ thuận lợi cho hô hấp tế bào ở sinh
vật này là 25 - 30°C. Nhiệt độ thấp hơn hoặc cao hơn khoảng
nhiệt độ này đều làm cường độ hô hấp bị giảm xuống.
Câu 4. Có ý kiến cho rằng nên bảo quản các loại rau, củ trong
ngăn đá tủ lạnh thay vì trong ngăn mát do ngăn đá có nhiệt độ
thấp hơn nên sẽ bảo quản được lâu hơn. Em không đồng tình
với ý kiến đó vì trong rau quả đều chứa một hàm lượng nước
(khá nhiều) nhất định. Nếu để vào ngăn đá, nước sẽ đóng
băng, khi nước đóng băng làm tế bào to ra sẽ phá vỡ các bào
quan, làm hỏng tế bào và làm cho rau quả nhanh bị hỏng.

DẶN DÒ
- Học bài và trả lời các câu hỏi cuối bài.
- Đọc mục “em có biết”.
- Xem và Chuẩn bị trước bài 26 tiếp theo SGK
T121.