Bài 33. TẬP TÍNH CỦA ĐỘNG VẬT

Phần khởi động

Không phải ngay từ khi sinh ra
chuột đã sợ mèo. Tập tính này
ở chuột được hình thành do
sự học tập từ những lần bị
mèo đuổi bắt hoặc quan sát từ
TẬP TÍNH
đồng loại.

ĐỘNG VẬT

1. Khái niệm tập tính và vai trò của tập tính ở động vật
Câu hỏi 1: Tập tính động vật là gì? Cho ví dụ?
- Tập tính là một chuỗi các phản ứng của cơ thể động vật trả lời
kích thích từ môi trường bên trong hoặc bên ngoài cơ thể.
- Tập tính giúp cho động vật tồn tại và phát triển.
Ví dụ:
+ Tập tính bú mẹ của trẻ sơ sinh,
+ tập tính bơi của cá,
+ tập tính cầm đũa ăn cơm ở người,
+ tập tính cá voi con học cách ép miệng
của nó vào bụng mẹ để lấy sữa,
+ tập tính dùng tiếng kêu để thu hút bạn
tình vào mùa sinh sản của ếch,…

1. Khái niệm tập tính và vai trò của tập tính ở động vật

Câu hỏi 2: Tập tính được chia thành mấy loại?
Liệt kê những loại đó?
Phân biệt các loại tập tính đó?

Quan sát các hình sau và hoàn thành phần 2 phiếu học tập

TẬP TÍNH
Giăng tơ của nhện
Bú mẹ của chó con
Trình con mồi của mèo
Người tham gia giao
thông dừng phương tiện
khi gặp tín hiệu đèn đỏ

BẨM SINH HỌC ĐƯỢC
(+) / (-)
(+) / (-)

Ý NGHĨA

ĐÁP ÁN

1. Khái niệm tập tính và vai trò của tập tính ở động vật
Câu hỏi 2: Câu hỏi 2: Tập tính được chia thành mấy loại?
Liệt kê những loại đó?
Phân biệt các loại tập tính đó?
Phân loại: gồm 2 loại
Tập tính bẩm sinh
Tập tính học được
Phân biệt
Tập tính bẩm sinh: sinh ra đã có, được di truyền từ bố mẹ, đặc
trưng cho loài.
Tập tính học được: hình thành trong quá trình sống thông qua
học tập và rút kinh nghiệm.

BẢO VỆ LÃNH THỔ

TẬP TÍNH XÃ HỘI

SINH SẢN

TRỐN CHẠY KẺ THÙ

Liệt kê các vai trò của
GIÚP ĐỘNG VẬT
tập tính
đối
với
đời
TỒN TẠI VÀ
sống
động
vật?
PHÁT
TRIỂN

KIẾM THỨC ĂN

DI CƯ

I. Khái niệm tập tính và vai trò của tập tính đối với động vật:
a. Khái niệm:
- Tập tính là một chuỗi các phản ứng của cơ thể động
vật trả lời kích thích từ môi trường bên trong hoặc bên
ngoài cơ thể.

I. Khái niệm tập tính và vai trò của tập tính đối với động vật:
b .Phân loại:
- Tập tính bao gồm: tập tính bẩm sinh và tập tính học
được hình thành trong đời sống của cá thể động vật.
+ Tập tính bẩm sinh: là loại tập tính sinh ra đã có,
được di truyền từ bố mẹ, đặc trưng cho loài.
• Ví dụ: Tập tính bơi của cá, tập tính giăng tơ của
nhện,…
+ Tập tính học được: là loại tập tính được hình
thành trong quá trình sống của cá thể, thông qua học
tập và rút kinh nghiệm.
• Ví dụ:Người đi đường dừng lại khi đèn đỏ, gà con

I. Khái niệm tập tính và vai trò của tập tính đối với động vật:

c. Vai trò:
- Tập tính giúp động vật tồn tại và phát triển.
- Ví dụ: tìm kiếm thức ăn, trốn tránh kẻ thù, sinh

sản, di cư, bảo vệ lãnh thổ,…

+ Tập tính sinh sản giúp động vật duy trì nòi giống,
+ tập tính săn mồi giúp động vật tìm kiếm được thức ăn,
+ tập tính di cư giúp động vật thích nghi với môi trường sống,
+ tập tính xã hội giúp động vật tạo nên các mối quan hệ hài hòa
trong xã hội,…

- Trước kì ngủ đông, gấu thường có thói quen ăn thật nhiều để cơ thể béo
lên nhanh chóng. Em hãy giải thích ý nghĩa của thói quen này ở gấu?
- Bắt đầu từ mùa hè, gấu bắt đầu ăn nhiều để dần dần tích trữ chất dinh dưỡng,
đặc biệt là mỡ. Khi kì ngủ đông sắp đến, chất dinh dưỡng tích trữ trong cơ thể
tương đối nhiều khiến gấu béo hẳn lên. Những chất dinh dưỡng được tích trữ
này đủ để đáp ứng nhu cầu của cơ thể gấu trong cả quá trình ngủ đông.
- Đa số cơ chế ngủ đông ở động vật là làm chậm nhịp thở, giảm tốc độ đập của
tim, giảm bớt số lần thở, hạ thấp thân nhiệt, tuần hoàn máu chậm, hoạt động
trao đổi chất của cơ thể bị hạn chế.
- Nhờ chất dinh dưỡng được tích trữ đủ, cơ thể ngủ hết mùa đông, đến khi các
chất dinh dưỡng này cạn kiệt thì cũng là lúc kì ngủ đông kết thúc.

2. THỰC HÀNH QUAN SÁT TẬP TÍNH CỦA ĐỘNG VẬT:
Tập tính quan sát được
 
 
 
 
 
 
 
 

Bẩm sinh Học được
(+)/(-)
(+)/(-)

Ý nghĩa

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

XEM CLIP TẬP TÍNH CỦA MỘT SỐ ĐỘNG VẬT

Phần lớn tập tính sinh sản là tập tính bẩm sinh, mang tính bản năng.
Thường khởi đầu là một kích thích từ môi trường ngoài như thời tiết (nhiệt độ, độ
ẩm), ánh sáng, âm thanh… tác động vào các giác quan hay do kích thích của môi
trường bên trong như tác động của các hoocmon sinh dục gây hiện tượng chín
sinh dục và chuẩn bị cho sự sinh sản (hiện tượng ve vãn, khoe mẽ, tỏ tình, xây tổ,
ấp trứng, chăm sóc, bảo vệ con non… ở nhiều loài chim).

Vậy tập tính sinh sản của các
loài động vật trong tự nhiên
được biểu hiện như thế nào?

Ve vãn, khoe mẽ,
giao hoan

• Công đực nhảy múa và khoe bộ lông sặc sỡ của mình
để quyễn rũ công cái

• Ếch đực phát ra âm thanh của để kêu gọi bạn tình

Đôi ếch trong mùa sinh sản

Trước khi giao phối, cá ngựa khiêu vũ hàng
giờ và tỏ tình bằng cách đổi màu.

“Chúa sơn lâm” ve vãn, tỏ tình!

Sự gặp gỡ của chuồn chuồn
dực và chuồn chuồn cái
trong mùa sinh sản.

Nhím đực “tè” lên bạn tình. Trong nước tiểu của nhím đực có chứa
chất kích thích. Khi nhận được “quà tặng” của nhím đực, những
chiếc lông nhọn của nhím cái chùng xuống. Đó là tín hiệu bật đèn
xanh cho nhím đực tiếp cận nhím cái và bắt đầu…

Chim chóc thể hiện
“tình yêu”

Làm tổ, chuẩn bị đẻ, ấp trứng

Chim trống làm tổ thu hút chim mái.

• Tổ của chim rồng rộc được đang bằng sợi cỏ hay sợi thực vật khác,
quấn vào đầu cành tre, lá cau, tàu dừa.

ốc thần

Ốc thần mái thường đẻ
100 đến 200 trứng

Tập tính đẻ trứng ở rùa

Chim bồ câu
ấp trứng

Tập tính ấp trứng ở trăn

Một số loài cá có tập tính ấp trứng trong
miệng

Tập tính đẻ trứng ở rùa

Chăm sóc con

Chim mẹ mớm
mồi cho chim con.

Hổ mẹ
chăm sóc
con

Cáo thể hiện tình thương

Mẹ trâu đánh sư tử cứu con

Thảo luận và hoàn thành
Tập tính QS
được
Săn mồi (hổ)
Múa thu hút
bạn tình (chim
công)
Leo cây (khỉ)
Bơi (vịt con)

Loại tập tính
Bẩm sinh
Học được

Ý nghĩa đối
với ĐV

Loại tập tính

Tập tính quan
Ý nghĩa đối với động vật
sát được
Bẩm sinh Học được
Săn mồi (hổ)
Múa thu hút
bạn tình (chim
công)

x

Bơi (vịt con)

Thu hút bạn tình, duy trì
nòi giống

x

Leo cây (khỉ)

x
x

Tìm kiếm thức ăn và sinh
tồn

Tìm kiếm thức ăn và sinh
tồn
Tìm kiếm thức ăn và sinh
tồn

3. ỨNG DỤNG TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT TRONG
THỰC TIỄN:

- Quan sát Hình 33.2, 33.3, 33.4, hãy nêu một số ví dụ ứng dụng
cảm ứng ở động vật trong chăn nuôi và giải thích cơ sở của những
ứng dụng đó?
Một số ví dụ ứng dụng tập tính ở động vật trong chăn nuôi và giải thích cơ sở
của những ứng dụng đó:
- Dùng đèn bẫy côn trùng: dựa trên tập tính bị thu hút bởi ánh sáng của một số côn
trùng như muỗi, bướm, mối,…
- Dùng tiếng kêu của chuông/kẻng để gọi động vật như gọi cá ngoi lên mặt nước
để ăn, gọi trâu/ bò/ gà về chuồng khi trời tối: dựa trên tập tính hình thành thói quen
ở động vật với một số tín hiệu nếu được lặp lại nhiều lần.
- Nhìn mật độ gà tập trung ở trung tâm chuồng để điều chỉnh nhiệt độ chuồng nuôi
cho phù hợp: dựa trên tập tính tản ra khi nhiệt độ chuồng nuôi gà quá cao hoặc gà
dồn vào trung tâm đàn là khi nhiệt độ quá thấp. Khi đó, người chăn nuôi sẽ điều
chỉnh nhiệt độ chuồng gà bằng hệ thống đèn chiếu sáng.

- Trong nuôi gà công nghiệp, người ta thấy khi các con gà tản ra
khỏi trung tâm đàn là khi nhiệt độ chuồng gà quá cao, ngược lại khi
các con gà dồn vào trung tâm đàn thì nhiệt độ chuồng đang quá
thấp. Dựa vào điều đó, người ta điều chỉnh nhiệt độ chuồng gà cho
thích hợp. Ứng dụng này có gì khác biệt so với ứng dụng trong
Hình 33.2?
Điểm khác biệt giữa ứng dụng điều chỉnh nhiệt độ
chuồng gà và ứng dụng dùng đèn bẫy côn trùng:
- Ứng dụng điều chỉnh nhiệt độ chuồng gà có cơ sở
dựa trên tập tính của gà đối với tác nhân nhiệt độ
nhằm giúp điều chỉnh nhiệt độ chuồng nuôi gà cho thích
hợp.
- Ứng dụng dùng đèn bẫy côn trùng có cơ sở dựa
trên tập tính của côn trùng̀ đối với tác nhân ánh sáng

Dựa vào bảng, em hãy giải thích cơ chế hình
thành một số thói quen bằng cách hoàn thành
bảng theo mẫu sau:

         

Thói quen

Cách thực hiện

Hành động lặp lại

Phần thưởng
Thuộc được các từ
Dán ảnh từ vựng
Đọc, viết, nhìn ảnh từ vựng mới, được
Ghi nhớ từ vựng những nơi thường vựng cho đến khi
khen thưởng hoặc
xuyên nhìn thấy.
thuộc.
tiến bộ trong học tập
và trong công việc.
Thực hiện kiên trì, lặp
Nhờ người khác
Có sức khỏe tốt,
lại cho đến khi hình
nhắc nhở hoặc để
tinh thần sảng khoái
Đi ngủ đúng giờ
thành thói quen đến giờ
chuông báo đến giờ
để làm việc hiệu
đó là buồn ngủ và
đi ngủ.
quả.
muốn đi ngủ.
Thực hiện kiên trì, lặp
Nhờ người khác
Tránh sâu răng, đảm
lại cho đến khi hình
Đánh răng trước nhắc nhở hoặc để
bảo răng, miệng,
thành thói quen đến giờ
khi ngủ
chuông báo đến giờ
họng đều khỏe
đó là cần phải đi đánh
đánh răng để đi ngủ.
mạnh.
răng.