BÀI 3

BIẾN ĐỔI
CHẤT
Tiết 1

KHỞI ĐỘNG TIẾT HỌC

Video Mực tàng hình

CHÚNG TA BẮT ĐẦU
VÀO BÀI HỌC

MỤC TIÊU
Thực hiện một số thí nghiệm biến đổi về chất hoặc
thí nghiệm ngâm vỏ trứng trong giấm và sử dụng iốt để nhận biết tinh bột; vận dụng kiến thức về sự
biến đổi chất để viết, giải mã bức thư viết bằng
mực tàng hình.

KHÁM PHÁ

HOẠT ĐỘNG 1

(Trang 16 SGK)

Trò chơi "Nhà tình báo đại tài"
Đóng vai nhà tình báo thực
hiện các nhiệm vụ sau

Đọc thông tin,
trình bày cách
viết mật mã và
cách giải mật mã
trong thư

Nêu lợi ích của việc sử dụng
mực tàng hình trong đời
sống ngày nay?
Làm thế nào để tạo ra được
mực tàng hình?

BÍ ẨN MỰC TÀNG HÌNH
Đọc
thông tin

Gaius Plinius Secundus
(năm 23 đến năm 79
sau công nguyên)

(Trang 16 SGK)

Mực tàng hình có từ thời Hy Lạp và La
Mã cổ đại. Các ghi chép đầu tiên về
mực tàng hình bắt nguồn từ Gaius
Plinius Secundus trong thế kỉ thứ nhất
sau công nguyên, người đã đề cập
việc sử dụng nhựa của cây Tithymalus
làm mực tàng hình.

Cây Tithymalus

Đọc
thông tin

BÍ ẨN MỰC TÀNG HÌNH
(Trang 16 SGK)

Sau đó, người ta tạo mực tàng hình bằng cách pha phèn
chua với giấm ăn. Dùng mực này viết chữ lên vỏ quả trứng
đã luộc chín thì mực sẽ thấm qua vỏ quả trứng, hiện ở lòng
trắng bên trong quả trứng. Khi bóc vỏ, chúng ta sẽ đọc được
chữ đã ghi hiện lên trong lòng trắng quả trứng.

Phèn chua pha với giấm ăn

Viết thông tin lên vỏ
quả trứng đã luộc chín

Đọc thông tin hiện trên lòng
trắng của quả trứng

Đọc
thông tin

BÍ ẨN MỰC TÀNG HÌNH
(Trang 17 SGK)

- Sử dụng sữa viết lên giấy,
sau đó dùng bàn là là tờ
giấy, chữ viết sẽ hiện lên.

– Sử dụng nước cốt
chanh viết lên giấy, sau
đó đem hơ nóng thì chữ
trên giấy sẽ hiện ra.

- Sử dụng chất chứa trong
thuốc hạ sốt, thuốc chữa
đau đầu hoặc muối làm từ
các kim loại sắt, đồng,...

Đọc
thông tin

BÍ ẨN MỰC TÀNG HÌNH
(Trang 17 SGK)

Mực tàng hình bằng muối
ăn sẽ hiện lên khi nhúng
vào dung dịch bạc nitrat
(AgNO3)

khí ammoniac (NH3)

Để phát hiện thông điệp viết bằng mực
tàng hình có thể dùng nhiều cách khác
nhau như hơ nóng, dùng chất i-ốt, muối
của kim loại natri, khí amoniac

Hơ
chữ
mực
hiện

nóng làm
viết bằng
tàng hình
ra

Đọc
thông tin

BÍ ẨN MỰC TÀNG HÌNH
(Trang 17 SGK)

Ngày nay, người ta đã tạo ra nhiều
loại mực tàng hình khác nhau để
ứng dụng trong bảo mật thông tin,
bảo vệ sản phẩm. Cần chiếu ánh
sáng đặc biệt vào sản phẩm thì
thông điệp mới hiện ra.
Dùng ánh sáng cực tím
để phát hiện thông điệp
ghi bằng mực tàng hình

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
1. Mực tàng hình là gì?
……………………………………………………………………………………
………………………………
……………………………………………………………………………………
………………………………
2. Trình bày 02 cách viết mật mã và cách giải mật mã trong thư
……………………………………………………………………………………
………………………………
……………………………………………………………………………………

Nêu lợi ích của việc sử dụng mực tàng
hình trong đời sống ngày nay
Sử dụng trong nghệ thuật.

Dùng đánh dấu các vật
dụng giá trị đề phòng trộm
cắp.

Sử dụng để in các phần
của hình ảnh hoặc câu đố
trong sách trẻ em

Sử dụng trong in ấn biểu
mẫu

Thảo luận: Làm thế nào để tạo ra được
mực tàng hình?
TIÊU CHÍ SẢN PHẨM
Sử dụng các dụng cụ đơn
giản để tạo ra mực tàng
hình.
Viết và giải mã được
bức thư viết bằng mực
tàng hình.

(Trang 17 SGK)

HOẠT ĐỘNG 2

(Trang 18 SGK)

Biến đổi hoá học
Chuẩn bị các vật như sau

Hộp diêm

Mẩu giấy

Mẩu bim bim

Thí nghiệm

biến đổi hoá học của chất

Bước 1

Dùng tay sờ vào mẩu giấy, que
diêm và mẩu bim bim. Nhận xét
về màu các vật đó, cảm giác về
sự cứng, mềm của các vật.

(Trang 18 SGK)

Thí nghiệm

Thí nghiệm biến đổi hoá học của chất

Bước 1

Bước 2
Bật que diêm đốt lần lượt mẩu
giấy, mẩu bim bim rồi để nguội.
Sau đó dùng tay sờ vào mẩu
giấy, que diêm và mẩu bim bim
đã bị đốt. Nhận xét về màu các
vật khi đó, cảm giác về sự cứng,
mềm của các vật.

(Trang 18 SGK)

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
(Trang 18 SGK)

Hãy cho biết mẩu giấy, que diêm, mẩu bim bim sau khi bị cháy
màu sắc, độ cứng, mùi, vị,... thay đổi như thế nào vào bảng sau
Mẩu giấy

Trước khi cháy

Sau khi cháy

Que diêm

Mẩu
bim bim

- Màu trắng

- Màu trắng

- Màu vàng

- Mềm

- Rắn

- Giòn

- Không mùi,
không vị

- Không mùi,
không vị

- Có mùi, vị đặc
trưng

- Màu đen
- Mịn, tan thành
bụi
- Có mùi, không vị

- Màu đen

- Màu đen

- Dễ gãy

- Mềm

- Có mùi, không vị

- Mùi khét, vị
đắng

HOẠT ĐỘNG 3 (Trang 18, 19 SGK)

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3


1. Đánh dấu
vào trường hợp biến đổi hoá học, dấu X vào trường
hợp không phải là biến đổi hoá học

2. Hãy kể thêm một số biến đổi hoá học trong cuộc sống mà em biết.
……………………………………………………………………………………………
………………………
……………………………………………………………………………………………
………………………

Nhận biết sự biến đổi hoá học
(Trang 18 SGK)

1. Đánh dấu  vào trường hợp biến đổi hoá học, dấu
X vào trường hợp không phải là biến đổi hoá học

Đốt củi

Cây nến đang
cháy
Đun bếp ga

Luộc rau

Nhận biết sự biến đổi hoá học
(Trang 18 SGK)

1. Đánh dấu  vào trường hợp biến đổi hoá học, dấu
X vào trường hợp không phải là biến đổi hoá học

Đinh sắt bị gỉ

Uốn thanh sắt

Nung thanh sắt

Bắn pháo hoa

Nhận biết sự biến đổi hoá học
(Trang 19 SGK)

2. Hãy kể thêm một số biến đổi hoá học trong cuộc sống mà em biết
Nước vôi trong bị
vẩn đục khi thổi
hơi thở vào

Xi măng trộn
cát và nước

Đường bị đốt cháy
thành chất có màu
đen và mùi khét

Vắt nước chanh
vào canh rau
muống luộc

Nhận biết sự biến đổi hoá học
(Trang 19 SGK)

3. Làm hiện chữ của mực tàng hình bằng cách hơ
nóng có phải là biến đổi hoá học không?

CÓ
Lí do: Sự thay đổi nhiệt độ từ
bình thường sang hơi nóng làm
biến đổi chất ban đầu khiến cho
ta có thể nhìn thấy chữ

TẠM BIỆT
CÁC EM

BÀI 3

BIẾN ĐỔI
CHẤT
Tiết 2

LUYỆN TẬP
VÀ VẬN DỤNG

HOẠT ĐỘNG 4

Đề xuất ý tưởng và cách làm

mực tàng hình

(Trang 19 SGK)

a

Dựa vào tiêu chí của nhóm, hãy thảo luận
và chia sẻ ý tưởng làm mực tàng hình

Dấm

Soap

b

Lựa chọn ý tưởng và đề xuất cách làm
mực tàng hình

Φ Vật liệu sử dụng làm mực
tàng hình.
Φ Cách làm mực tàng hình.
Φ Cách làm hiện chữ của mực

tàng hình.

PHIẾU HỌC TẬP
SỐ
4
- Vật liệu sử dụng làm mực tàng hình

Vẽ ý tưởng của nhóm

……………………………………………………
…………………
……………………………………………………
…………………
- Mô tả ngắn gọn cách làm sản phẩm
……………………………………………………
…………………
……………………………………………………
…………………
……………………………………………………
…………………
……………………………………………………
…………………

TRÌNH BÀY Ý TƯỞNG
Đây là ý tưởng của nhóm tớ

HOẠT ĐỘNG 5

Làm mực tàng hình

(Trang 19 SGK)

Lựa chọn dụng cụ và vật liệu

(Trang 19 SGK)

Giấy trắng, giấy ăn, tăm bông, phong bì, quả chanh, diêm

HOẠT ĐỘNG 5

Làm mực tàng hình và viết thư
theo cách của em

(Trang 19 SGK)

(Trang 19 SGK)

GỢI Ý

Vắt nước chanh hoặc cho sữa vào cốc nhựa

(Trang 19 SGK)

Sử dụng tăm bông nhúng
vào dung dịch rồi viết ra giấy
trắng gồm tên mình và
thông điệp bí mật

GỢI Ý

(Trang 20 SGK)

GỢI Ý

3
Đợi chữ khô và cho vào
phong bì

Kiểm tra và điều chỉnh các
bước làm để đọc được rõ thông
điệp trên giấy

HOẠT ĐỘNG 6

Tham gia trò chơi và giới thiệu sản phẩm

a

b

Tham gia trò chơi

Xây dựng báo cáo gồm
quy trình từng bước và
kết quả thu được

(Trang 20 SGK)

c

Đánh giá sản phẩm

Tham gia trò chơi
Cách chơi:
01
Cả lớp bỏ hết phong bì của
mình vào một hộp kín,

03
Viết tên và thông điệp của bạn
ra một tờ giấy rồi lại đóng
phong bì cho vào thùng

02
Từng học sinh lên bốc ngẫu
nhiên rồi mở phong bì và sử
dụng diêm hoặc nến để hơ
nóng tờ giấy làm lộ tên và
thông điệp của bạn

04
Bạn nào làm xuất hiện
thông điệp nhanh và chính
xác là người thắng cuộc

Xây dựng báo cáo gồm quy trình
từng bước và kết quả thu được
theo gợi ý sau
• Cách tạo dung dịch và sơ đồ tư duy

Vắt nước
chanh

Làm mực
vô hình

các bước làm để thu được mực,

1
2

• Cách sử dụng tăm bông và giấy để

3
Cho vào
phong bì

cách viết thông điệp.

Viết ra
giấy

viết được chữ đẹp.
• Nêu thông điệp mà mình đã viết.

ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM
Thực hiện đánh giá bằng hình
dán

TẠM BIỆT
CÁC EM