Bài 9:

GIÁO DỤC CÔNG
DÂN 9

VI PHẠM PHÁP LUẬT VÀ
TRÁCH NHIỆM PHÁP LÍ
GIÁO VIÊN:

Mục tiêu bài học
01
Nêu được khái niệm vi phạm
pháp luật và trách nhiệm
pháp lí; các loại vi phạm
pháp luật và trách nhiệm
pháp lí.

03
Phân tích, đánh giá được các
hành vi vi phạm pháp luật và
trách nhiệm pháp lí trong một
số tình huống cụ thể.

02
Nêu được ý nghĩa của
trách nhiệm pháp lí.

04
Nghiêm chỉnh chấp hành
pháp luật; tích cực ngăn
ngừa và đấu tranh với các
hành vi vi phạm pháp luật.

Hoạt động 1

KHỞI ĐỘNG

HOẠT ĐỘNG “THỬ TÀI NHANH TRÍ”
Hãy thi tài kể tên các luật, bộ luật
của nước ta mà em biết.

Em hãy quan sát các hình ảnh trong SGK tr. 48 và cho biết chủ thể
có hành vi vi phạm gì và phải gánh chịu trách nhiệm như thế nào.

HS chở 3 khi tham gia giao
thông; không đội mũ bảo hiểm.

Doanh nghiệp xả trực tiếp nước thải
chưa qua xử lí ra môi trường, gây ô
nhiễm môi trường.

Hoạt động 2

KHÁM PHÁ

Nhiệm vụ 1
Em hãy quan sát sơ đồ, dựa vào
thông tin về các loại vi phạm, em hãy
phân tích hành vi vi phạm của chủ
thể trong các trường hợp 1, 2, 3 để
xác định loại vi phạm pháp luật
tương ứng.

Trường hợp 1.
Bạn D (14 tuổi) thường trốn học để đi chơi điện tử. Tại tiệm Internet, bạn D bị anh T
(20 tuổi) dụ dỗ sử dụng ma tuý. Trong một lần sử dụng ma tuý, bạn D và anh T bị công
an bắt quả tang, lập biên bản, đưa về trụ sở công an cùng tang vật.

Trường hợp 2.
Anh G (16 tuổi) điều khiển xe máy trên 50 phân khối và chạy quá tốc độ quy định. Sau
đó, anh G đã gây tai nạn cho chị M, khiến chị bị thương với tỉ lệ thương tật dưới 11%.

Trường hợp 3.
Ông V là công chức nhà nước. Trong giờ làm việc, ông V đã sử
dụng xe của cơ quan ra ngoài để giải quyết việc riêng.

Phân tích trường hợp 1
Bạn D (14 tuổi) thường trốn học để đi chơi
điện tử. Tại tiệm Internet, bạn D bị anh T
(20 tuổi) dụ dỗ sử dụng ma tuý. Trong một
lần sử dụng ma tuý, bạn D và anh T bị
công an bắt quả tang, lập biên bản, đưa về
trụ sở công an cùng tang vật.

+ Hành vi trái pháp luật: Bạn D và anh T sử
dụng ma túy.
+ Hành vi có lỗi: Cố ý.
+ Hành vi của chủ thể có năng lực trách
nhiệm pháp lí:
• Độ tuổi: Bạn D 14 tuổi; anh T 20 tuổi.
• Khả năng nhận thức: Cả hai không bị mất
năng lực hành vi dân sự.
• Khả năng điều khiển hành vi: Không bị rối
loạn điều khiển hành vi.
+ Hành vi nguy hiểm cho xã hội: Đây là hành
vi gây ra thiệt hại và nguy hiểm cho
xã hội.

Phân tích trường hợp 2
Anh G (16 tuổi) điều khiển xe
máy trên 50 phân khối và chạy
quá tốc độ quy định. Sau đó, anh
G đã gây tai nạn cho chị M, khiến
chị bị thương với tỉ lệ thương tật
dưới 11%.

+ Hành vi trái pháp luật: Anh G chưa đủ 18 tuổi
nhưng điều khiển xe máy trên 50 cm3
và chạy quá tốc độ quy định.
+ Hành vi có lỗi: Cố ý.
+ Hành vi của chủ thể có năng lực trách nhiệm
pháp lí:
•
Độ tuổi: Anh G 16 tuổi.
•
Khả năng nhận thức: Anh G không bị
mất năng lực hành vi dân sự.
•
Khả năng điều khiển hành vi: Anh G
không bị rối loạn điều khiển hành vi.
+ Hành vi nguy hiểm cho xã hội: Đây là hành vi gây
ra thiệt hại và nguy hiểm cho
xã hội.

Phân tích trường hợp 3
Ông V là công chức nhà nước.
Trong giờ làm việc, ông V đã sử
dụng xe của cơ quan ra ngoài để
giải quyết việc riêng.

+ Hành vi trái pháp luật: Ông V sử dụng xe của cơ
quan ra ngoài để giải quyết
việc riêng.
+ Hành vi có lỗi: Cố ý.
+ Hành vi của chủ thể có năng lực trách nhiệm
pháp lí:
•
Độ tuổi: Ông V là công chức, trên 18
tuổi.
•
Khả năng nhận thức: Ông V không bị
mất năng lực hành vi dân sự.
•
Khả năng điều khiển hành vi: Ông V
không bị rối loạn điều khiển hành vi.
+ Hành vi nguy hiểm cho xã hội: Đây là hành vi sử
dụng tài sản công vào việc tư.

Nhiệm vụ 2
Dựa vào nội dung từ sơ đồ
trong SGK tr.54, em hãy xác
định các loại trách nhiệm
pháp lí mà chủ thể trong các
trường hợp 1, 2, 3 ở hoạt động
1 phải gánh chịu là gì.

Trường hợp 1
•

Với hành vi của bạn D (14 tuổi) là sử dụng trái phép chất ma tuý thì bị truy cứu
trách nhiệm hành chính vì theo quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự năm 2015
sửa đổi, bổ sung năm 2017 thì các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến ma
tuý bị truy cứu trách nhiệm hình sự hiện nay không bao gồm hành vi sử dụng ma
túy trái phép.

• Với hành vi của anh T (20 tuổi), theo quy định tại
khoản 1 Điều 23 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành
vi sử dụng trái phép chất ma tuý sẽ bị phạt cảnh
cáo hoặc bị phạt tiền từ 1 triệu đồng đến 2 triệu
đồng. Biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt
buộc là biện pháp xử lí hành chính được áp dụng
đối với anh T.

Trường hợp 2
• Hành vi của anh G (16 tuổi) sẽ bị truy cứu trách nhiệm
hành chính và dân sự vì:
+ Vi phạm hành chính: Điểm a khoản 4 Điều 21 Nghị định
100/2019/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số
123/2021/NĐ-CP.
+ Dân sự: Theo quy định tại khoản 1 Điều 584 Bộ luật Dân
sự năm 2015 về căn cứ
phát sinh trách nhiệm bồi thường.

Trường hợp 3
•

Với hành vi của ông V thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm kỉ luật vì quy định tại Điều 78, 79 Luật Cán
bộ, công chức năm 2008.

•

Đối với hành vi sử dụng xe của cơ quan (tài sản công) vào việc riêng (vi phạm chế độ sử dụng
tài sản công). Việc quản lí và sử dụng xe công sẽ chịu sự điều chỉnh của Luật Quản lí sử dụng tài
sản công năm 2017.

•

Tại khoản 4, Điều 10 của Luật này đã nêu rõ về các hành vi bị nghiêm cấm trong quản lí, sử
dụng tài sản công. Hành vi sử dụng xe công sai mục đích, chế độ, vượt tiêu chuẩn, định mức sẽ
bị xử phạt hành chính theo Nghị định 63/2019/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong
lĩnh vực quản lí, sử dụng tài sản công.

•

Tại điểm c, khoản 2, Điều 8 Mục 1 Chương II Nghị định này quy định: Phạt tiền đối với hành vi
giao, sử dụng tài sản công không đúng mục đích.

Từ thông tin trên, em hãy cho biết mục đích, ý nghĩa của
trách nhiệm pháp lí.

Giúp ngăn ngừa,

Giúp giáo dục mọi

giáo dục, cải tạo đối

người có ý thức tôn

với những hành vi vi

trọng, chấp hành đúng

phạm pháp luật.

theo

quy

pháp luật.

định

của

Hoạt động 3

LUYỆN TẬP

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các
nhận định nào dưới đây? Vì sao?

Trách nhiệm pháp lí là hậu
quả của hành vi
vi phạm pháp luật.

a

Công dân phải đủ 18 tuổi trở
lên thì mới được xem là chủ
thể của vi phạm
pháp luật.

d

Trẻ em dù có phạm tội
cũng không phải
chịu trách nhiệm
hình sự.
c

Mọi hành vi trái với quy
định của pháp luật
đều vi phạm
pháp luật.
b

Chủ thể của vi phạm pháp luật
có thể chịu đồng thời nhiều
trách nhiệm pháp lí
cùng lúc.

e

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các
nhận định nào dưới đây? Vì sao?

Mọi hành vi trái với quy
định của pháp luật
đều vi phạm
pháp luật.
b

Không đồng tình.
Vì vi phạm pháp luật phải đủ cấu
thành các yếu tố như:
•

Hành vi trái pháp luật;

•

Hành vi có lỗi của chủ thể;

•

Hành vi của chủ thể có năng lực
trách nhiệm pháp lí;

•

Hành vi nguy hiểm cho xã hội.

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các
nhận định nào dưới đây? Vì sao?

Trách nhiệm pháp lí là hậu
quả của hành vi
vi phạm pháp luật.

a

•

•

Đồng tình.
Vì trách nhiệm pháp lí được hiểu
là một loại trách nhiệm, một nghĩa
vụ mà công dân cần phải thực
hiện theo quy định của pháp luật.
Hiểu theo cách truyền thống, trách
nhiệm pháp lí là những hậu quả
mà cá nhân, tổ chức phải chịu khi
có dấu hiệu vi phạm hoặc thực
hiện không đầy đủ các hành vi mà
pháp luật quy định.

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các
nhận định nào dưới đây? Vì sao?

Trẻ em dù có phạm tội
cũng không phải
chịu trách nhiệm
hình sự.
c

Không đồng tình.
Vì trẻ em là người dưới 16 tuổi, theo quy
định tại khoản 2 của Điều 12 Bộ luật Hình
sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm
2017 thì người từ đủ 14 tuổi trở lên
nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách
nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm
trọng, đặc biệt nghiêm trọng.

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các
nhận định nào dưới đây? Vì sao?

Công dân phải đủ 18 tuổi trở
lên thì mới được xem là chủ
thể của vi phạm
pháp luật.

d

Không đồng tình.
Vì theo quy định tại khoản 2 của Điều
12 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa
đổi, bổ sung năm 2017 thì người từ
đủ 14 tuổi đến chưa đủ 16 tuổi cũng
là chủ thể của vi phạm pháp luật.

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các
nhận định nào dưới đây? Vì sao?

Chủ thể của vi phạm pháp luật
có thể chịu đồng thời nhiều
trách nhiệm pháp lí
cùng lúc.

e

Đồng tình.
Vì một vi phạm pháp luật vẫn có thể
vừa gánh trách nhiệm hành chính,
vừa gánh trách nhiệm dân sự (ví dụ:
hành vi vượt đèn đỏ và gây tai nạn).

Nhiệm vụ 2: Em hãy xác định các hành vi vi phạm pháp luật của các chủ
thể dưới đây và cho biết trách nhiệm pháp lí mà họ phải chịu là gì.

a) Ông B tự ý xây nhà
cao tầng khi chưa có
Giấy phép xây dựng.

c) Chị H vay của bà V số
tiền 200 triệu đồng,nhưng
sau đó, vì không có khả
năng chi trả nên chị ấy đã
bỏ trốn.

b) Anh K (25 tuổi) thực hiện
hành vi cướp giật điện
thoại di động của người đi
đường.

d) Anh N sau khi uống
rượu bia, đã điều khiển
xe máy trên đường, đâm
vào xe của chị T, gây hư
hỏng nặng

Nhiệm vụ 2: Em hãy xác định các hành vi vi phạm pháp luật của các chủ
thể dưới đây và cho biết trách nhiệm pháp lí mà họ phải chịu là gì.

a. Vi phạm hành chính
a) Ông
ý xâygánh
nhà
và B
sẽ tựphải
cao chịu
tầng trách
khi chưa
có
nhiệm
Giấyhành
phépchính.
xây dựng.

Vi phạm
sự,Vsẽ
c)c.Chị
H vay dân
của bà
số
phải200gánh
chịu trách
tiền
triệu đồng,nhưng
sau
đó,dân
vì không
có khả
nhiệm
sự.
năng chi trả nên chị ấy đã
bỏ trốn.

b. Vi phạm hình sự và
b)sẽ
Anh
K (25
tuổi)
thực
hiện
phải
gánh
chịu
trách
hành vi cướp giật điện
nhiệm hình sự
thoại di động của người đi
đường.

Vi phạm
hành
d)d. Anh
N sau
khichính,
uống
dân sự
rượu
bia, sẽ
đã phải
điều gánh
khiển
xe
máy
trên nhiệm
đường,hành
đâm
chịu
trách
vào
xe dân
của sự.
chị T, gây hư
chính,
hỏng nặng

Nhiệm vụ 3
Em hãy xác định dấu hiệu vi phạm,
loại vi phạm và trách nhiệm pháp lí
tương ứng với các trường hợp
trong SGK tr.53.

Hoạt động 4

VẬN DỤNG

NHIỆM VỤ

Em hãy lập kế hoạch tổ chức một buổi
tuyên truyền pháp luật (có thể chọn
pháp luật về hôn nhân và gia đình,
pháp luật về giao thông, pháp luật về
hành chính,...) trong phạm vi lớp học.

Tạm biệt các em.
Chúc các em học tốt!