GIÁO DỤC CÔNG DÂN 9

Bài 9:

VI PHẠM PHÁP LUẬT VÀ
TRÁCH NHIỆM PHÁP LÍ
Giáo viên: Đào Văn Hoàng Giang

Mục tiêu bài học
01

Nêu được khái niệm vi phạm pháp
luật và trách nhiệm pháp lí; các loại
vi phạm pháp luật và trách nhiệm
pháp lí.

03
Phân tích, đánh giá được các hành vi
vi phạm pháp luật và trách nhiệm
pháp lí trong một số tình huống cụ
thể.

02
Nêu được ý nghĩa của trách
nhiệm pháp lí.

04

Nghiêm chỉnh chấp hành pháp
luật; tích cực ngăn ngừa và
đấu tranh với các hành vi vi
phạm pháp luật.

Hoạt động 1

MỞ ĐẦU

HOẠT ĐỘNG “THỬ TÀI NHANH TRÍ”
Hãy thi tài kể tên các luật, bộ luật
của nước ta mà em biết.

Em hãy quan sát các hình ảnh trong SGK tr. 48 và cho biết chủ thể
có hành vi vi phạm gì và phải gánh chịu trách nhiệm như thế nào.

Học sinh chở 3 khi tham gia giao
thông; không đội mũ bảo hiểm.

Doanh nghiệp xả trực tiếp nước thải
chưa qua xử lí ra môi trường, gây ô
nhiễm môi trường.

Hoạt động 2

KHÁM PHÁ

Nhiệm vụ 1
Em hãy quan sát sơ đồ, dựa vào thông tin
về các loại vi phạm, em hãy phân tích
hành vi vi phạm của chủ thể trong các
trường hợp 1, 2, 3 để xác định loại vi
phạm pháp luật tương ứng.

Một số hành vi vi phạm pháp luật: quyền được sống,
quyền sở hữu (trộm cắp tài sản, hủy hoại tài sản)…

Trường hợp 1
Bạn D (14 tuổi) thường trốn học để đi chơi điện tử. Tại tiệm Internet, bạn D bị anh T
(20 tuổi) dụ dỗ sử dụng ma tuý. Trong một lần sử dụng ma tuý, bạn D và anh T bị
công an bắt quả tang, lập biên bản, đưa về trụ sở công an cùng tang vật.
Trường hợp 2
Anh G (16 tuổi) điều khiển xe máy trên 50 phân khối và chạy quá tốc độ quy định. Sau
đó, anh G đã gây tai nạn cho chị M, khiến chị bị thương với tỉ lệ thương tật dưới 11%.

Trường hợp 3
Ông V là công chức nhà nước. Trong giờ làm việc, ông V đã sử
dụng xe của cơ quan ra ngoài để giải quyết việc riêng.

Phân tích trường hợp 1
Bạn D (14 tuổi) thường trốn học để
đi chơi điện tử. Tại tiệm Internet, bạn
D bị anh T (20 tuổi) dụ dỗ sử dụng
ma tuý. Trong một lần sử dụng ma
tuý, bạn D và anh T bị công an bắt
quả tang, lập biên bản, đưa về trụ sở
công an cùng tang vật.

+ Hành vi trái pháp luật: Bạn D và anh T
sử dụng ma túy.
+ Hành vi có lỗi: Cố ý.
+ Hành vi của chủ thể có năng lực trách
nhiệm pháp lí:
• Độ tuổi: Bạn D 14 tuổi; anh T 20 tuổi.
• Khả năng nhận thức: Cả hai không bị
mất năng lực hành vi dân sự.
• Khả năng điều khiển hành vi: Không bị
rối loạn điều khiển hành vi.
+ Hành vi nguy hiểm cho xã hội: Đây là
hành vi gây ra thiệt hại và nguy hiểm cho
xã hội.

Phân tích trường hợp 2
Anh G (16 tuổi) điều khiển xe
máy trên 50 phân khối và
chạy quá tốc độ quy định. Sau
đó, anh G đã gây tai nạn cho
chị M, khiến chị bị thương
với tỉ lệ thương tật dưới 11%.

+ Hành vi trái pháp luật: Anh G chưa đủ 18 tuổi
nhưng điều khiển xe máy trên 50 cm3
và chạy quá tốc độ quy định.
+ Hành vi có lỗi: Cố ý.
+ Hành vi của chủ thể có năng lực trách nhiệm
pháp lí:
•
Độ tuổi: Anh G 16 tuổi.
•
Khả năng nhận thức: Anh G không bị
mất năng lực hành vi dân sự.
•
Khả năng điều khiển hành vi: Anh G
không bị rối loạn điều khiển hành vi.
+ Hành vi nguy hiểm cho xã hội: Đây là hành vi
gây ra thiệt hại và nguy hiểm cho xã hội.

Phân tích trường hợp 3
Ông V là công chức nhà nước.
Trong giờ làm việc, ông V đã sử
dụng xe của cơ quan ra ngoài để
giải quyết việc riêng.

+ Hành vi trái pháp luật: Ông V sử dụng xe của cơ
quan ra ngoài để giải quyết
việc riêng.
+ Hành vi có lỗi: Cố ý.
+ Hành vi của chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp
lí:
•
Độ tuổi: Ông V là công chức, trên 18 tuổi.
•
Khả năng nhận thức: Ông V không bị mất
năng lực hành vi dân sự.
•
Khả năng điều khiển hành vi: Ông V
không bị rối loạn điều khiển hành vi.
+ Hành vi nguy hiểm cho xã hội: Đây là hành vi sử
dụng tài sản công vào việc tư.

Nhiệm vụ 2
Dựa vào nội dung từ sơ đồ trong
SGK tr.54, em hãy xác định các loại
trách nhiệm
pháp lí mà chủ thể trong các
trường hợp 1, 2, 3 ở hoạt động 1
phải gánh chịu là gì.

Trường hợp 1
• Với hành vi của bạn D (14 tuổi) là sử dụng trái phép chất ma tuý thì bị truy cứu
trách nhiệm hành chính vì theo quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự năm
2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 thì các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến
ma tuý bị truy cứu trách nhiệm hình sự hiện nay không bao gồm hành vi sử dụng
ma túy trái phép.
• Với hành vi của anh T (20 tuổi), theo quy định tại
khoản 1 Điều 23 Nghị định 144/2021/NĐ-CP,
hành vi sử dụng trái phép chất ma tuý sẽ bị phạt
cảnh cáo hoặc bị phạt tiền từ 1 triệu đồng đến 2
triệu đồng. Biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện
bắt buộc là biện pháp xử lí hành chính được áp
dụng đối với anh T.

Trường hợp 2
Hành vi của anh G (16 tuổi) sẽ bị truy cứu trách nhiệm hành
chính và dân sự vì:
+ Vi phạm hành chính: Điểm a khoản 4 Điều 21 Nghị định
100/2019/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số
123/2021/NĐ-CP.
+ Dân sự: Theo quy định tại khoản 1 Điều 584 Bộ luật Dân sự
năm 2015 về căn cứ
phát sinh trách nhiệm bồi thường.

Trường hợp 3
•

Với hành vi của ông V thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm kỉ luật vì quy định tại Điều 78, 79 Luật Cán
bộ, công chức năm 2008.

•

Đối với hành vi sử dụng xe của cơ quan (tài sản công) vào việc riêng (vi phạm chế độ sử dụng tài
sản công). Việc quản lí và sử dụng xe công sẽ chịu sự điều chỉnh của Luật Quản lí sử dụng tài sản
công năm 2017.

•

Tại khoản 4, Điều 10 của Luật này đã nêu rõ về các hành vi bị nghiêm cấm trong quản lí, sử dụng
tài sản công. Hành vi sử dụng xe công sai mục đích, chế độ, vượt tiêu chuẩn, định mức sẽ bị xử
phạt hành chính theo Nghị định 63/2019/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh
vực quản lí, sử dụng tài sản công.

•

Tại điểm c, khoản 2, Điều 8 Mục 1 Chương II Nghị định này quy định: Phạt tiền đối với hành vi
giao, sử dụng tài sản công không đúng mục đích.

Từ thông tin trên, em hãy cho biết mục đích, ý
nghĩa của trách nhiệm pháp lí.
Giúp ngăn ngừa, giáo

Giúp giáo dục mọi người

dục, cải tạo đối với

có ý thức tôn trọng, chấp

những hành vi vi phạm

hành đúng theo quy định

pháp luật.

của pháp luật.

Ý thức chấp hành pháp luật trong học sinh

Hoạt động 3

LUYỆN TẬP

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các nhận
định nào dưới đây? Vì sao?

Trách nhiệm pháp lí là
hậu quả của hành vi
vi phạm pháp luật. a

Công dân phải đủ 18 tuổi
trở lên thì mới được xem là
chủ thể của vi phạm
d
pháp luật.

Mọi hành vi trái với
quy định của pháp luật
đều vi phạm
b
pháp luật.

Trẻ em dù có phạm tội
cũng không phải
chịu trách nhiệm
c
hình sự.

Chủ thể của vi phạm pháp luật
có thể chịu đồng thời nhiều
trách nhiệm pháp lí
e
cùng lúc.

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các nhận
định nào dưới đây? Vì sao?
Trách nhiệm pháp lí là hậu
quả của hành vi
vi phạm pháp luật. a

Đồng tình.
• Vì trách nhiệm pháp lí được hiểu
là một loại trách nhiệm, một
nghĩa vụ mà công dân cần phải
thực hiện theo quy định của pháp
luật.
• Hiểu theo cách truyền thống,
trách nhiệm pháp lí là những hậu
quả mà cá nhân, tổ chức phải chịu
khi có dấu hiệu vi phạm hoặc thực
hiện không đầy đủ các hành vi mà
pháp luật quy định.

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các nhận
định nào dưới đây? Vì sao?
Mọi hành vi trái với quy
định của pháp luật
đều vi phạm
b
pháp luật.

Không đồng tình.
Vì vi phạm pháp luật phải đủ cấu
thành các yếu tố như:
• Hành vi trái pháp luật;
• Hành vi có lỗi của chủ thể;
• Hành vi của chủ thể có năng lực
trách nhiệm pháp lí;
• Hành vi nguy hiểm cho xã hội.

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các nhận
định nào dưới đây? Vì sao?
Trẻ em dù có phạm tội
cũng không phải
chịu trách nhiệm
c
hình sự.

Không đồng tình.
Vì trẻ em là người dưới 16 tuổi, theo
quy định tại khoản 2 của Điều 12 Bộ
luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung
năm 2017 thì người từ đủ 14 tuổi trở lên
nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách
nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm
trọng, đặc biệt nghiêm trọng.

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các nhận
định nào dưới đây? Vì sao?
Công dân phải đủ 18 tuổi
trở lên thì mới được xem là
chủ thể của vi phạm
d
pháp luật.

Không đồng tình.
Vì theo quy định tại khoản 2 của
Điều 12 Bộ luật Hình sự năm 2015,
sửa đổi, bổ sung năm 2017 thì người
từ đủ 14 tuổi đến chưa đủ 16 tuổi
cũng là chủ thể của vi phạm pháp
luật.

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với các nhận
định nào dưới đây? Vì sao?

Chủ thể của vi phạm pháp
luật có thể chịu đồng thời
nhiều trách nhiệm pháp lí
e
cùng lúc.

Đồng tình.
Vì một vi phạm pháp luật vẫn có
thể vừa gánh trách nhiệm hành
chính, vừa gánh trách nhiệm dân
sự (ví dụ: hành vi vượt đèn đỏ và
gây tai nạn).

Nhiệm vụ 2: Em hãy xác định các hành vi vi phạm pháp luật của các chủ
thể dưới đây và cho biết trách nhiệm pháp lí mà họ phải chịu là gì.

a) Ông B tự ý xây nhà cao
tầng khi chưa có Giấy
phép xây dựng.

b) Anh K (25 tuổi) thực
hiện hành vi cướp giật
điện thoại di động của
người đi đường.

c) Chị H vay của bà V số
tiền 200 triệu đồng,nhưng
sau đó, vì không có khả
năng chi trả nên chị ấy đã
bỏ trốn.

d) Anh N sau khi uống
rượu bia, đã điều khiển
xe máy trên đường, đâm
vào xe của chị T, gây hư
hỏng nặng

Nhiệm vụ 2: Em hãy xác định các hành vi vi phạm pháp luật của các chủ
thể dưới đây và cho biết trách nhiệm pháp lí mà họ phải chịu là gì.

a. Vi phạm hành
a) Ông B tự ý xây nhà cao
chínhkhi và
tầng
chưasẽcó phải
Giấy
gánhxây dựng.
chịu trách
phép
nhiệm hành chính.

Vi phạm
hình thực
sự
b)b.Anh
K (25 tuổi)
hiện
cướpchịu
giật
và sẽhành
phảivigánh
điện
di độnghình
của
tráchthoạinhiệm
người đi đường.

c)c.Chị
vay của
bà V
Vi Hphạm
dân
sự,số
tiền 200 triệu đồng,nhưng
sẽ đó,
phải
gánh cóchịu
sau
vì không
khả
năng
trả nêndân
chị sự.
ấy đã
tráchchinhiệm
bỏ trốn.

d)d. Anh
sau khi hành
uống
Vi N phạm
rượu
bia,dân
đã điều
khiển
xe
chính,
sự sẽ
phải
máy trên đường, đâm vào
gánh
nhiệm
xe
của chịu
chị T,trách
gây hư
hỏng
hành chính, dân sự.
nặng

sự.

Nhiệm vụ 3
Em hãy xác định dấu hiệu vi phạm, loại
vi phạm và trách nhiệm pháp lí tương
ứng với các trường hợp trong SGK tr.53.

Hoạt động 4

VẬN DỤNG

NHIỆM VỤ

Em hãy lập kế hoạch tổ chức một buổi
tuyên truyền pháp luật (có thể chọn pháp
luật về hôn nhân và gia đình, pháp luật về
giao thông, pháp luật về hành chính,...)
trong phạm vi lớp học.

Tạm biệt các em.
Chúc các em học tốt!