 MỤC TIÊU BÀI HỌC

• Phân tích được các điều kiện địa lí và lịch sử góp phần hình thành và
phát triển một đô thị cổ đại và trung đại.
• Trình bày được mối quan hệ giữa đô thị với các nền văn minh cổ đại.
• Vai trò của giới thương nhân với sự phát triển đô thị châu Âu trung đại.

1
2

Đô thị và các nền văn minh cổ đại

Các đô thị châu Âu thời trung đại và vai trò của giới
thương nhân

AI NHANH
HƠN
HĐ: nhóm (4 nhóm)
Thời gian ( 15
phút)
 Trả lời câu hỏi dành quyền tham quan trước các trạm tranh lịch sử.
(5p)
 Tới trạm tham quan và bốc câu hỏi (1 câu/1 trạm). Lựa chọn ý trả
lời, chuyền ý cho thành viên nhóm, dán ý trả lời vào đúng nội dung
trên bảng. (đúng, đủ ý mới qua trạm).
 Điểm đánh giá tính bằng thời gian nhóm kết thúc khi trả lời hết các
câu hỏi ở cả 4 trạm. (theo thứ tự thời gian nhanh nhất)

CÂU HỎI BÀI HỌC
Câu 1: Các đô thị cổ đại nào sau đây là đô thị cổ đại phương Tây?
A. Aten, Ba-bi-lon.
B. Ai cập, U-rúc.
C. Aten, Rôma.
Mohengio daro, Ua.

D.

Câu 2: Nơi xuất hiện đô thị đầu tiên trong lịch sử nhân loại là
A. Trung Quốc.
Phương Tây.

B.

C. Phương Đông.
D. Hy Lạp.
Câu 3: Công trình nổi tiếng nào sau đây thuộc văn minh Ai cập cổ
đại?
A. Vườn treo Ba-bi-lon.

B. Đền Pác-tê-

A. 1. Em hãy trình bày những điều kiện địa lí và lịch sử góp phần hình thành nên các đô thị
cổ đại phương Đông?
A. 2. Em hãy trình bày những điều kiện địa lí và lịch sử góp phần hình thành nên các đô thị
cổ đại phương Tây?
A. 3. Các điều kiện địa lí, lịch sử ảnh hưởng như thế nào đến phát triển kinh tế của các đô
thị cổ đại phương Đông?
A. 4. Các điều kiện địa lí, lịch sử ảnh hưởng như thế nào đến phát triển kinh tế của các đô
thị cổ đại phương Tây?
B. 1. Các đô thị ở Lưỡng Hà cổ đại ảnh hưởng như thế nào đối với văn minh phương Đông
cổ đại?
B. 2. Đô thị Aten và Rôma cổ đại ảnh hưởng như thế nào đối với văn minh Hy lạp và La mã
cổ đại?
B. 3. Hình ảnh 2.2; 2.3 (Sgk trang 188) thể hiện đặc điểm gì của các đô thị Lưỡng Hà cổ đại?
B. 4. Hình ảnh 2.4; 2.5 (Sgk trang 189) thể hiện đặc điểm gì của đô thị Aten và Rô ma cổ đại?
 

C. 1. Nguyên nhân nào thúc đẩy sự ra đời và phát triển các đô thị ở Tây Âu thời kì trung đại?
C. 2. Quan sát thông tin và bảng thống kê 2.6 (Sgk trang 190) Xác định vùng nào tập trung các
đô thị phát triển nhất vào thế kỉ XIV?
C. 3. Quan sát thông tin và lược đồ 2.8 (Sgk trang 191) Xác định vùng nào tập trung các đô thị
phát triển nhất vào thế kỉ XV?
C. 4. Tại sao các đô thị ở Tây Âu thời kì trung đại lại có sự thay đổi về không gian phân bố từ
ven vùng biển Địa Trung Hải (thế kỉ XIV) sang vùng biển Ban-tích (thế kỉ XV)?
D. 1. Quan sát thông tin 2.8 (Sgk trang 190) Em hãy lựa chọn nhận xét đúng nhất về thu nhập
giữa một nghệ nhân bậc thầy và giá trị hàng hóa của một thương gia.
D. 2. Mục đích thành lập thành lập hiệp hội buôn bán (thương hội) của các thương nhân
Châu Âu là gì?
D. 3. Những đóng góp tiêu biểu của giới thương nhân với xây dựng và phát triển các đô thị
Tây Âu?
D. 4. Hiện nay tổ chức thương mại nào lớn nhất trên thế giới? Tổ chức này có điểm gì giống
với liên minh Hen-xe-tic ở Châu Âu (thế kỉ XV)?

a. Đô thị và các nền văn minh cổ đại phương Đông
*Điều kiện địa lí và lịch sử
 Các quốc gia cổ đại phương Đông được hình thành dọc theo lưu
vực những con sông lớn. Tại các khu vực này đất đai màu mỡ và
rất thuận lợi để phát triển nông nghiệp.
 Từ cuối thiên
niên kỷ thứ IV
đến thiên niên
kỷ
thứ
III
(TCN), 4 quốc
gia cổ đại đầu
tiên và lớn
nhất lần lượt
hình thành

Lược đồ các quốc gia cổ đại phương Đông

Làm ruộng

Gặt hái

Chăn nuôi

Thủ công nghiệp

*Điều kiện địa lí và lịch sử

 Các nền văn minh cổ đại phương Đông hình thành và phát
triển gắn với các đô thị - là những trung tâm kinh tế,chính trị,
văn hóa điển hình cho trình độ phát triển của một nền văn minh.

2.3.. Cảnh mua bán gỗ tuyết tùng ở Lưỡng Hà,phù điêu cung
điện Sargon II, thế kỉ VII TCN, Bảo tang Louurve,Pháp

Vai trò của các đô thị ở Lưỡng hà với nền văn minh phương Đông cổ đại:

+ Là trung tâm hành chính, quân sự, đầu mối kinh tế
và giao thông của các quốc gia cổ đại

Lược đồ các đô thị ở Lưỡng Hà cổ đại

+ Các đô thị gắn liền với sự hưng thịnh và suy tàn
của các nền văn minh đầu tiên ở phương Đông.

* Điều kiện địa lí và lịch sử

 Đất đai, khí hậu không thuận lợi cho sản xuất
lương thực, chỉ thích hợp trồng các loại cây nho,
ô liu... làm thủ công, đồ gốm, rượu nho… để
buôn bán, lấy thu nhập để mua lương thực, thực
phẩm. 

- Vào khoảng đầu thiên
niên kỉ I TCN, hai quốc
gia cổ đại phương Tây
là Hy Lạp và Rô-ma
hình thành trên 2 bán
đảo Ban căng và Italia
Hình 6. Xưởng chế biến dầu Ô liu ở nam I-ta-li-a
(kho chum đựng dầu được phát hiện, có khoảng 40

Ro-ma

Aten

Gốm sứ Hi Lạp

Lược đồ các quốc gia cổ đại phương Tây

*Điều kiện địa lí và lịch sử

 Khu vực có nhiều nhiều tài nguyên (đá quý, quặng sắt, đất
sét,...)=> phát triển thủ công nghiệp
Nhiều vũng vịnh sâu và kín gió, thuận lợi cho hình thành hải
cảng => giao thương đường biển và buôn bán.
=> Nền kinh tế chính của Hy Lạp và Rô-ma là thủ công nghiệp và thương
nghiệp , hải cảng trở thành trung tâm đô thị.

Nhập ngũ cốc ở cảng Ô-si-ta, cửa sông Ti-bơ
thành Rô-ma

Buôn bán giao thương ở hải cảng Pire (Hi Lạp)

* Vai trò của đô thị A-ten và Rô-ma đối với nền văn minh Hi Lạp, La Mã
 Các đô thị ở Hy Lạp, La Mã cổ đại
đều đóng vai trò là trung tâm

kinh tế, chính trị của nhà
nước, đồng thời cũng đặt nền
tảng cho sự hình thành và
phát triển của các nền văn
minh.

Thành phố A-ten cổ đại ở Hy Lạp

2.4. Sơ đồ A-ten được vẽ vào tháng 9-1785 dựa trên thông tin
từ các cuộc khai quật và các văn bản cổ. Bức tường dài được
xây dựng để bảo vệ các thương gia khi họ từ A-ten đến cảng
Pi-rê (Piraenus)

* Vai trò của đô thị A-ten và Rô-ma đối với nền văn minh Hi Lạp, La Mã

+ A-ten là đô thị quan trọng
nhất của Hy Lạp cổ đại ra
đời vào thế kỉ VII TCN và
phát triển rực rỡ trong thế kỉ
V TCN. Những thành tựu
của nền văn minh Hy Lạp
cổ đại như: mô hình nhà
nước dân chủ, văn học, chữ
viết, toán học, kiến trúc,
điêu khắc,... hầu hết khởi
nguồn ở A-ten.

Đồng hồ nước ở A-ten (thế kỉ V TCN)

* Vai trò của đô thị A-ten và Rô-ma đối với nền văn minh Hi Lạp, La Mã

Những đóng góp cơ bản
của La Mã cổ đại (Thế kỉ II
TrCN – Thế kỉ V) cho văn
minh nhân loại: Hệ thống luật
pháp, thể chế cộng hoà, quy
hoạch và xây dựng đô thị,....
chủ yếu của Rô-ma.

Các đô thị châu Âu thời trung đại và vai trò của
2
giới thương nhân
a.Sự ra đời và phát triển của các đô thị châu Âu thời trung đại

 Từ thế kỉ X- XI, sản xuất thủ công nghiệp
phát triển => nhu cầu trao đổi sản phẩm
 Có những đô thị do lãnh chúa, Giáo hội xây dựng
hoặc được phục hồi từ những đô thị cổ đại.

a.Sự ra đời và phát triển của các đô thị châu Âu thời trung đại
*  Vùng tập trung các đô thị phát

triển vào thế kỉ XV: vùng biển
Ban-tích và biển Bắc

2.9. Lược đồ các thành phố thuộc liên minh Han-xi-tích đầu thế kỉ XV

* Vùng tập trung các đô thị phát triển
vào thế kỉ XIV: nước Ý 

2.6. Bảng thống kê các đô thị lớn ở châu Âu vào thế kỉ XIV

Trước thế kỉ XIV, nhờ vào vị trí địa lý thuận lợi nên thương mại ở Italia rất
phát triển. Các hoạt động SX công nghiệp dệt và đẩy mạnh việc xuất khẩu
hàng hoá thúc đẩy các thành phố ở Italia phát triển theo. Mặt khác, Italia
không tồn tại một thực thể chính trị duy nhất mà nó chia thành nhiều lãnh
địa, thị quốc nhỏ nên ở Italia hình thành nên nhiều thành phố lớn sau phát
triển thành đô thị.

2.6. Bảng thống kê các đô thị lớn ở châu Âu vào thế kỉ XIV

Khi sản xuất hàng hoá phát triển, thu nhập từ buôn bán cao nên
tầng lớp thương nhân có vai trò quan trọng và trở thành động lực
thúc đẩy đô thị phát triển. Thương nhân liên kết với giới quý tộc
lập nên hội đồng đô thị. Thương nhân tập hợp lại với nhau
thành lập các hiệp hội buôn bán. Đến thế kỉ XV, là thời kì hùng
mạnh của liên minh Han-xi-tích của các đô thị thuộc vùng ven biển
Ban-tích.

a.Sự ra đời và phát triển của các đô thị châu Âu thời trung đại

Hội chợ ở Đức

Cảnh sinh hoạt trong thành thị phương Tây

b. Vai trò của giới thương nhân đối với sự phát triển của các đô thị châu Âu trung đại

- Tầng lớp là động lực thúc đẩy sự phát triển của đô thị:
 Thương nhân và thợ thủ công là người nắm giữ hoạt động
kinh tế, tài chính của các đô thị.

Thương nhân buôn bán tại đô thị Xê-na ở I-ta-li-a (tranh vẽ,khoảng thế kỉ XIII)

Tại nhiều nước, hàng năm thương nhân còn tổ
chức các hội chợ để thúc đẩy trao đổi hàng hóa
giữa các vùng và giữa các quốc gia.

Hình 4. Ngân hàng Môn-te Đây Pat-chi đi Si-ê-na
(I-ta-li-a)- ngân hang lâu đời nhất thế giới

Hình 5. Lễ hội Han-se-tic (ở Lít-va ngày nay) có truyền thống
từ hội chợ thời trung đại

2

Các đô thị châu Âu thời trung đại và vai trò của giới
thương nhân

b. Vai trò của giới thương nhân đối với sự phát triển của các đô thị châu Âu trung đại

 Hoạt động của thương nhân và thương hội đã thúc
đẩy kinh tế hàng hoá phát triển, làm tan rã dần nền
kinh tế tự nhiên, đóng kín trong các lãnh địa trước đây.
 Việc buôn bán giữa các nước ngày càng sôi động,
đặc biệt xung quanh vùng Địa Trung Hải.

LUYỆN TẬP
Em hãy trình bày những hoạt động của tầng lớp thương nhân
thời trung đại ở Tây Âu.
Vì sao tầng lớp thương nhân lại có vai trò quan trọng đối với
sự phát triển của các đô thị Châu Âu trung đại?
2 phút
1 phút

Cá nhân ghi ý kiến ra giấy
NOTE
Tổng hợp ý kiến chung vào phiếu học của nhóm

VẬN DỤNG
Những thành tựu nào của văn minh đô thị thời cổ đại
vẫn còn có giá trị với thế giới ngày nay?
- Nhiều quảng trường được xây dựng ở các đô thị hiện nay là một trong những
địa điểm du lịch và khám phá hấp dẫn cho du khách. 
 - Các

đô thị đã để lại nhiều thành tựu rực rỡ về hội họa và kiến trúc cũng như
quy hoạch và thiết kế của đô thị.
2 phút
1 phút

Cá nhân ghi ý kiến ra giấy
NOTE
Tổng hợp ý kiến chung vào phiếu học của nhóm

Quảng trường Captol

Quảng trường Saint Peter

Đô thị là trung tâm kinh tế, nơi tập trung của thương nhân
và thợ thủ công, là nơi gặp gỡ của các tuyến đường
thương mại, thúc đẩy quá trình tập trung dân cư => ra đời
của nhà nước, chữ viết, luật pháp…
Là trung tâm hành chính, quân sự => nơi ra đời các hình
thức chính quyền cổ đại.
Nơi lưu giữ và truyền bá các thành tựu của văn minh cổ
đại.