KHỞI ĐỘNG

Quan sát bức ảnh và
đặt câu văn miêu tả
nội dung bức ảnh?
1 Ngọn hải đăng đứng giữa
biển.

2
Hải đăng Đá Tây – Trường Sa, Khánh Hòa

Ngọn hải đăng cô độc ấy
đứng giữa biển.

KHỞI ĐỘNG
1

2

Ngọn hải đăng/ đứng giữa biển.

Ngọn hải đăng
Danh từ

cô độc
Tính từ

ấy/

Chỉ từ

đứng giữa biển.
Vị trí

Tiết 33: THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

Tiết 33: THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

SAU BÀI HỌC CÁC EM SẼ NẮM ĐƯỢC
BIẾT CÁCH

THÁI ĐỘ TRONG HỌC TẬP

- Nhận biết được tác dụng của
việc mở rộng thành phần
chính của câu bằng cụm từ.
- Nhận biết được cụm danh từ
và tác dụng của cụm danh từ
trong câu.

- Chăm chỉ và ham học
- Trân trọng và tự hào về
cái hay cái đẹp khi sử dụng
tiếng Việt

KHÁM PHÁ KIẾN
THỨC
1)

2)

Tác dụng của việc mở rộng
thành phần câu bằng cụm từ

Nhận biết cụm danh từ

I, TÁC DỤNG CỦA VIỆC MỞ RỘNG THÀNH
PHẦN CÂU BẰNG CỤM TỪ.

XÉT VÍ DỤ

Xác đ
ịnh thà
nh phầ
v à vị
n chủ
ngữ c
ngữ
ủ
a từng
đó xem
câu, s
c
ấ
u
t
au
ạ
và vị n
o của
g ữ củ a
ch ủ n g
thế nà
mỗi câ
ữ
o?
u là nh
ư

Ví dụ 1: Tuyết rơi.

Ví dụ 2: Tuyết trắng rơi đầy trên đường.

Tiết 33: Thực hành tiếng việt CỤM DANH TỪ
I. TÁC DỤNG CỦA VIỆC MỞ RỘNG THÀNH PHẦN CÂU BẰNG CỤM TỪ.
1.Xét ngữ liệu 1 (SGK/66)
(1)Tuyết/
rơi
CHủ ngữ
vị ngữ
-> Thành phần chính của câu chỉ là một từ.
(2) Tuyết trắng/ rơi đầy trên đường.
Chủ ngữ
vị ngữ
-> Thành phần chính của câu chỉ là một cụm từ.
2. Kết luận
-

XÉT VÍ DỤ
Tuyết
Tuyết trắng
Chủ ngữ
Là cụm từ vừa
chỉ chủ thể
“tuyết” vừa
chỉ đặc điểm
về màu sác
của tuyết là
“trắng”

rơi đầy trên đường.
Vị ngữ
Là cụm từ vừa
chỉ đặc điểm
“rơi” vừa chỉ
mức độ “dày”
và địa điểm
của tuyết “đầy
trên đường”

Thành phần chính của câu là
một cụm từ.

Chủ ngữ

Là một từ
chỉ chủ
thể của
câu.

rơi.
Vị ngữ

Là một từ
chỉ đặc
điểm của
chủ thể.

Thành phần chính của câu
là một từ.

TÁC DỤNG CỦA VIỆC MỞ RỘNG THÀNH
PHẦN CÂU BẰNG CỤM TỪ.

- Thành phần
chính của câu có
thể là một từ,
hoặc được mở
rộng bằng một
cụm từ.

- Khi được mở
rộng bằng một
cụm từ thì câu sẽ
dài hơn và có
cấu tạo phức tạp
hơn.

- Các cụm từ khi
được thêm vào
câu sẽ bổ sung
thêm các thông
tin để nội dung
câu đầy đủ, chi
tiết và sinh động
hơn.

II. NHẬN BIẾT CỤM DANH TỪ
- Cụm danh từ là một tập hợp tự do danh từ
với một số từ ngữ phụ thuộc nó tạo thành (Từ
ngữ phụ thuộc được gọi là phụ ngữ).

Cụm da
nh
từ là gì?

- So với dạnh từ, cụm danh từ có ý nghĩa cụ
thể hơn, chi tiết hơn và có cấu tạo phức tạp
hơn. Cụm danh từ đảm nhiệm các chức vụ
ngữ pháp giống như danh từ (làm chủ ngữ,
phụ ngữ động từ…)

VD:
Tóc -> Mái tóc màu đen óng mượt

Lấy một ví dụ
Danh từ, sau đ
ó
phát triển dan
h từ
đó thành Cụm
danh từ?

II. NHẬN BIẾT CỤM DANH TỪ
Phiếu học tập số 1: Xác định và nhận xét cấu tạo thành phần chủ ngữ
trong các câu văn sau và cho biết các cụm từ ấy có đặc điểm gì chung.
Câu
Thời tiết mùa đông ở SaPa rất
lạnh.
Đêm nay là đêm giao thừa.

Thành phần chủ ngữ
……………………………………………………..
………………………………………………………..
....
……………………………………………………..
………………………………………………………..

Giữa trời đông giá rét, một em gái
nhỏ đầu trần, chân đi đất, đang dò
dẫm trong đêm tối.
Nhận xét?

....
……………………………………………………..
………………………………………………………..
....
……………………………………………………..…

II. NHẬN BIẾT CỤM DANH TỪ
Phiếu học tập số 1: Xác định và nhận xét cấu tạo thành phần chủ ngữ
trong các câu văn sau và cho biết các cụm từ ấy có đặc điểm gì chung.
Câu
Thời tiết mùa đông ở SaPa // rất
lạnh.
Đêm nay // là đêm giao thừa.

Thành phần chủ ngữ
 Là một cụm từ
Là một cụm từ

Giữa trời đông giá rét, một em gái Là một cụm từ
nhỏ đầu trần, chân đi đất,// đang
dò dẫm trong đêm tối.
Nhận xét chung: Đặc điểm chung của các cụm từ làm thành phần
chủ ngữ của những câu trên là chúng đều có các danh từ làm trung
tâm ( thời tiết; đêm; em gái)

Hai

ngôi nhà

Từ chỉ số
lượng

Danh từ

Tuyết
Danh
từ

trắng
Tính từ
miêu tả

Những buổi sáng lạnh lẽo ấy
Từ
chỉ số
lượng

Danh
từ

Tính từ
chỉ đặc
điểm

Từ xác
định vị
trí sự
vật
trong
không
gian

Một em gái nhỏ đầu trần, chân đi đất
Từ chỉ
Danh từ
số lượng

Những từ miêu tả
đặc điểm của sự vật

Cụm danh từ là gì?

Cụm từ có danh từ làm trung tâm gọi là
cụm danh từ.

Phiếu học tập số 2: Điền các cụm danh từ :
Tuyết trắng, Hai ngôi nhà, Những buổi sáng lạnh lẽo ấy.
Một em gái nhỏ đầu trần, chân đi đất.
Vào mô hình dưới đây
Phần phụ trước

Phần trung tâm

Phần sau

 ………………….

 ………………….  ………………….

 ………………….

 ………………….  ………………….

 ………………….

 ………………….  ………………….

 ………………….

 ………………….  …………………

Phiếu học tập số 2: Điền các cụm danh từ :
Tuyết trắng, Hai ngôi nhà, Những buổi sáng lạnh lẽo ấy.
Một em gái nhỏ đầu trần, chân đi đất.
Vào mô hình dưới đây
Phần phụ trước

Phần trung tâm

Phần sau

 

Tuyết

trắng.

Hai

ngôi nhà.

 

Những

buổi sáng

lạnh lẽo ấy

Một

em gái

nhỏ đầu trần, chân
đi đất.

Cấu tạo của cụm danh từ

Cấu tạo đầy đủ của
một cụm danh từ
gồm 3 phần. Phần
phụ trước, phần
danh từ trung tâm,
phần phụ sau.

Các từ đứng trước
danh từ trung tâm
thường thể hiện số
lượng sự vật mà
danh từ trung tâm
thể hiện.

Các từ đứng sau
danh từ trung
tâm thường nêu
đặc điểm của sự
vật, xác định vị
trí của sự vật
trong không thời
gian.

Thời gian
thảo luận 5
HOẠT ĐỘNG NHÓM
phút trả lời
câu hỏi sau:
Nhóm 1: Bài 4 Nhóm 2: Bài 3 Nhóm 3: Bài 2
Mở rộng chủ
ngữ thành
cụm danh
từ:

So sánh những
câu văn sau
đây và rút ra
nhận xét về tác
a. Gió /vẫn dụng của việc
thổi rít vào dùng cụm từ
trong nhà. làm thành phần
chính của câu.
b. Lửa/ tỏa ra
hơi nóng
dịu dàng.

Tìm một cụm
danh từ trong
truyện cô bé
bán diêm. Từ
danh từ trung
tâm đó hãy tạo
ra ba cụm danh
từ khác.

Nhóm 4: Bài 1
Tìm cụm danh từ
trong những câu
sau:
Nhưng trời giá
rét quá, khách
qua đường đều
rảo bước rất
nhanh, chẳng có
ai đoái hoài đến
lời chào hàng
của em.

1. Bài tập 1 – SKG trang 66
? Tìm cụm danh từ trong những câu sau:
a. Nhưng trời giá rét quá, khách qua đường đều rảo
bước rất nhanh, chẳng có ai đoái hoài đến lời chào
hàng của em.

b. Tất cả các ngọn nến bay lên, bay lên mãi rồi biến
thành những ngôi sao trên trời.

1. Bài tập 1 – SKG trang 66

a. Nhưng trời giá rét quá, khách qua đường đều rảo bước rất
nhanh, chẳng có ai đoái hoài đến lời chào hàng của em.

- Cụm danh từ khách qua
đường (khách là danh từ
trung tâm; qua đường là
phần phụ sau, bổ sung ý
nghĩa về đặc điểm cho danh
từ trung tâm.

- Cụm danh từ lời chào
hàng của em ( lời là danh từ
trung tâm; chào hàng của
em là phần phụ sau, miêu tả
định danh cho danh từ
trung tâm.

1. Bài tập 1 – SKG trang 66

b. Tất cả các ngọn nến bay lên, bay lên mãi rồi biến thành những
ngôi sao trên trời.

- Cụm danh từ tất cả các
ngọn nến (ngọn nến: danh
từ trung tâm; tất cả các:
phần phụ trước, bổ sung ý
nghĩa chỉ tổng thể sự vật
(tất cả) và chỉ số lượng
(các));

- Cụm danh từ những ngôi
sao trên trời (ngôi sao:
danh từ trung tâm; những:
phần phụ trước, chỉ số
lượng; trên trời: phần phụ
sau, miêu tả, hạn định danh
từ trung tâm).

1. Bài tập 2 – SKG trang 66
? Tìm một cụm danh từ trong truyện cô bé bán diêm. Từ
danh từ trung tâm đó hãy tạo ra ba cụm danh từ khác.

Cụm danh từ:
Hai/ ngôi nhà
DTTT

Ba cụm danh từ khác:
- những ngôi nhà ấy
- ngôi nhà xinh xắn kia
- ngôi nhà của chúng tôi

3. Bài tập 3 – SKG
trang 66

So sánh và
rút ra nhận
xét về tác
dụng của việc
dùng cụm từ
làm thành
phần chính
của câu:

Em bé vẫn lang thang trên đường.

Em bé đáng thương, bụng đói rét vẫn
đang lang thang trên đường.

3. Bài tập 3 – SKG trang 66

Tác dụng
của việc
dùng cụm
từ làm
thành phần
chính của
câu:

Chủ ngữ là cụm danh từ giúp câu cung cấp
thông tin nhiều hơn chủ ngữ là danh từ. Bổ
sung thêm thông tin về:
+ ý nghĩa về số lượng (một)
+ đặc điểm rất tội nghiệp, nhỏ bé, đáng
thương của em bé (đáng thương, bụng đói rét;
nhỏ, đầu trần, chân đi đất)

Câu văn còn thấy rõ thái độ thương cảm, xót xa
của người kể chuyện với cảnh ngộ đáng
thương, khốn khổ của cô bé bán diêm.

2. Bài tập 4 – SKG trang 66

- Gió /vẫn thổi rít vào trong nhà.
-Một vài cơn gió/ vẫn thổi rít vào trong nhà.
- Những cơn gió cuồng nộ/ vẫn thổi rít vào trong
nhà.
- Từng cơn gió ào ào /vẫn thổi rít vào trong nhà.

- Lửa/ tỏa ra hơi nóng dịu dàng.
-Một vài đốm lửa/ tỏa ra hơi nóng dịu dàng,
-Lửa ở trong lò sưởi/ tỏa ra hơi nóng dịu dàng.

Bài tập 5: Hãy tưởng tượng và viết đoạn văn ( 5-7 câu)
về cảnh cô bé bán diêm gặp lại người bà trên thiên
đường, trong đó có ít nhất một cụm danh từ làm thành
phần chủ ngữ của câu.

PHÂN TÍCH ĐỀ

Dạng đoạn văn:

Nội dung của
đoạn văn:

Tưởng tượng và kể lại

Cảnh cô bé bán diêm gặp lại bà
của mình.

Dung lượng đoạn văn: 5-7 câu

Yêu cầu tiếng việt:

ít nhất một cụm danh từ làm chủ ngữ
của câu.

Đoạn văn tham khảo:

Trước mặt cô bé hiện ra một ngôi nhà xinh xắn với
dây trường xuân bao phủ. Ngôi nhà ấy chính là ngôi
nhà hạnh phúc khi xưa cô bé từng gắn bó. Trước ngôi
nhà, người bà thân thuộc của em đang ngồi đan len.
Bà ngừng tay và ngước mắt nhìn em. Gương mặt bà
hiền hậu, đôi mắt dịu dàng. Đó chính là gương mặt mà
bấy lâu vẫn hiện lên trong những giấc mơ của em. Em
hạnh phúc chạy oà tới, ôm chầm lấy bà trong niềm vui
khôn tả.”

VẬN DỤNG
Tìm cụm danh từ làm chủ ngữ trong các câu dưới đây

a, Những cái vuốt ở chân, ở khoeo cứ cứng dần và nhọn
hoắt.
b, Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm
ngoạp như hai lưỡi liềm máy...
c, Những đồng lúa mì vàng óng ả sẽ làm mình nhớ đến
bạn.
d, Những bức tranh của thí sinh treo kín bốn bức tường.

VẬN DỤNG
Tìm cụm danh từ làm chủ ngữ trong các câu dưới đây

a, Những cái vuốt ở chân, ở khoeo cứ cứng dần và nhọn
hoắt.
b, Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm
ngoạp như hai lưỡi liềm máy...
c, Những đồng lúa mì vàng óng ả sẽ làm mình nhớ đến
bạn.
d, Những bức tranh của thí sinh treo kín bốn bức tường.

VẬN DỤNG
Quan sát các bức ảnh sau, viết một câu miêu tả nội dung
bức ảnh, trong câu đó có thành phần chủ ngữ là một cụm
danh từ.

Về nhà:
1)

Làm

các

bài

tập

4,5

(SGK/67)
2) Đọc văn bản “Gió lạnh đầu
mùa” – Thạch Lam (SGK/67) ít
nhất 3 lần.
3) Trả lời các câu hỏi SGK/73
vào vở soạn văn.