? Di tích thành nhà Mạc (Lạng Sơn), Lũy Thầy (Quảng Bình) gợi cho em nhớ
đến những cuộc xung đột nào trong các thế kỉ XVI-XVII?
? Những cuộc xung đột đó đã để lại hệ quả như thế nào đối với lịch sử dân tộc?

Thành nhà Mạc (Lạng Sơn)

Lũy Thầy (Quảng Bình)

Thành nhà Mạc (Lạng Sơn)
Thành lũy được xây dựng dựa trên địa hình tự nhiên,
trấn giữ con đường độc đạo qua Lạng Sơn đến
Trung Quốc. Dấu tích còn lại thời chiến tranh Lê –
Mạc, gồm 2 đoạn tường dài 300m, mặt thành rộng
1m, xây bằng khối đá lớn.

Lũy Thầy (Quảng Bình)
Nằm trong hệ thống thành lũy quân sự, ghi lại
dấu ấn của thời kì Trịnh – Nguyễn phân tranh, do
Đào Duy Từ thiết kế, xây dựng theo lệnh chúa
Nguyễn.

CHƯƠNG III
VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XVI ĐẾN THẾ KỈ XVIII
Tiết 12, 15 - Bài 5:
 CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN

BÀI 5: CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN
1. Sự ra đời Vương triều Mạc
- Đến đầu thế kỉ XVI, nhà Lê lâm vào khủng hoảng, suy thoái.
+ Tranh chấp giữa các phe phái phong kiến.
+ Các cuộc k/n nông dân nổ ra

? Trình bày
những nét
chính về sự ra
đời của vương
triều Mạc?

- Mạc Đăng Dung đã dần thâu tóm quyền hành.
- 1527, Mạc Đăng Dung ép vua Lê nhường ngôi, lập ra triều Mạc và thực hiện
một số chính sách về KT, CT, XH nhằm ổn định, phát triển đất nước.

Đọc phần Em có biết, tư liệu
1 (tr 23), nêu khái quát về
Mạc Đăng Dung?

Triều Mạc có những đóng góp quan trọng như thế nào trong
việc ổn định tình hình, phát triển đất nước, nhất là ở thời điểm
chiến tranh Nam – Bắc triều diễn ra? Chúng ta hãy xem video sau.

Suy nghĩ của em về việc Mạc
Đăng Dung ép vua Lê nhường
ngôi, lập ra Vương triều Mạc?

2/ XUNG ĐỘT NAM- BẮC TRIỀU

BẮC TRIỀU

THANH HÓA

NAM TRIỀU

LƯỢC ĐỒ NAM
- BẮC TRIỀU

2/ XUNG ĐỘT NAM- BẮC TRIỀU

- Nguyên nhân bùng nổ xung đột :
+ 1527, Mặc Đăng Dung lập ra nhà Mạc -> Bắc Triều.
+ 1533, Nguyễn Kim chạy vào Thanh Hóa, lấy danh nghĩa “phù
Lê diệt Mạc”->Nam triều.
->Mâu thuẫn giữa Nam-Bắc triều -> xung đột gần 60 năm.
- 1592, Nam Triều chiếm Thăng Long nhà Mạc rút lên Cao
Bằng, xung đột kết thúc.

2/ XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU

BẮC TRIỀU

NAM TRIỀU

LƯỢC ĐỒ XUNG ĐỘT
NAM – BẮC TRIỀU

2/ XUNG ĐỘT NAM- BẮC TRIỀU
CÂU HỎI THẢO LUẬN:
Xung đột Nam – Bắc triều đã gây ra tai hoạ gì
cho nhân dân ta ?
Gây tổn thất lớn về người và của:
+ 1570, nhân dân Thanh Hóa già trẻ bông bế nhau, chạy
tan tác, kêu khóc đầy đường, chết đói rất nhiều, hàng
vạn người bị bắt lính, bắt phu.
+ 1572, ở Nghệ An mùa màng bị tàn phá, hoang hóa,
bệnh dịch ...người chết đến quá nữa…

2/ XUNG ĐỘT NAM- BẮC TRIỀU
Hậu quả :
- Đất nước bị chia cắt.
- Gây tổn thất lớn về người và của: làng mạc bị tàn
phá, đời sống nhân dân khốn cùng, ..
- Kinh tế bị tàn phá: sản xuất bị đình trệ, trao đổi
buôn bán giữa các vùng gặp nhiều khó khăn.

3. Xung đột Trịnh – Nguyễn

Thuận Hóa

Quảng Nam

Sau khi Trịnh Kiểm lên nắm
quyền, người con cả của
Nguyễn Kim là Nguyễn Uông bị
đầu độc chết, người con thứ là
Nguyễn Hoàng được cử vào trấn
thủ Thuận Hóa, Quảng Nam. Tại
đây, Nguyễn Hoàng đã từng
bước gầy dựng thế lực cho
dòng họ mình và đến đời con là
Nguyễn Phúc Nguyên thì chính
thức công khai đối địch với họ
Trịnh.

14

3. Xung đột Trịnh – Nguyễn
- Nguyên nhân bùng nổ: Năm 1545, Nguyễn Kim chết, Trịnh
Kiểm lên thay nắm mọi binh quyền. Mâu thuẫn giữa hai dòng họ
Trịnh, Nguyễn dần được bộc lộ và ngày càng trở nên gay gắt. Cuộc
chiến tranh giữa hai thế lực Trịnh – Nguyễn bùng nổ và kéo dài
trong gần nửa thế kỉ (1627 – 1672).

Cao Bằng

Đàng Ngoài
Thăng Long

Sông Gianh

Thanh Hoá

Biển
đông

Nghệ An
Hà Tĩnh

Sông Gianh
Chú giải:

Đàng
Trong

Quảng Bình

-Ranh giới chia cắt
- Vùng diễn ra chiến
trường

Thuận Hoá

Lược đồ chiến tranh Trịnh-Nguyễn

16

Khôn ngoan qua được Thanh Hà
Dẫu rằng có cánh khó qua Lũy Thầy
(Ca dao)

17

3. Xung đột Trịnh – Nguyễn
- Hậu quả: Đất nước bị chia cắt thành Đàng Trong và Đàng
Ngoài; Gây ra nhiều đau thương và tổn thất cho nhân dân, tổn
hại đến sự phát triển chung của quốc gia – dân tộc.

Phủ chúa Trịnh
( tranh vẽ thế kỉ XVII )

19

Hình 5.3: Phủ chúa Trịnh thế kỉ XVII (tranh vẽ của X.Ba – ron). Bức
tranh được vẽ năm 1685, mô phỏng cảnh chúa Trịnh thiết triều. Thời
kì này, phủ chúa cũng hình thành hệ thống quan văn , quan võ chuyên
cùng chúa bàn bạc các chủ trương chính sách lớn của Nhà nước và chỉ
đạo thực hiện mọi công việc lớn nhỏ của đất nước. Chúa Trịnh nắm
thực quyền còn vua Lê chỉ còn là danh nghĩa, vai trò ngày càng lu mờ.
Phủ chúa được xây dựng ở ven hồ Hoàn Kiếm, là công trình đồ sộ và
lộng lẫy mà theo ghi chép của Hải Thượng Lãn Ông (Lê Hữu Trác)
trong Thượng kinh kí sự là nơi xa hoa tráng lệ “cả trời Nam sang nhất
là đây”.

20

LUYỆN TẬP

21

Tại sao đến đầu thế kỉ XVI nhà Lê bắt đầu suy thoái?

A. Vua quan ăn chơi sa đọa.

B. Nội bộ giai cấp thống
trị giành quyền lực.

C. Quan lại địa phương hà
hiếp, vơ vét của dân.

D. Tất cả đều đúng.

Năm 1533, ai là người chạy vào Thanh Hóa, lập một người dòng
dõi nhà Lê lên làm vua, lấy danh nghĩa “phù Lê diệt Mạc”?
A. Lê Chiêu Thống.
C. Nguyễn Kim.

B. Nguyễn Hoàng.
D. Trịnh Kiểm.

Chiến tranh Nam – Bắc triều diễn ra giữa các thế lực
phong kiến nào?

A. Nhà Mạc với nhà Nguyễn.    

C. Nhà Lê với nhà Nguyễn.

B. Nhà Mạc với nhà Lê.
D. Nhà Trịnh với nhà Mạc..

Cuộc xung đột Nam – Bắc triều kết thúc, quyền lực của vua
Lê như thế nào?
A. Mất hết quyền lực.

B. Vẫn nắm truyền thống trị.

C. Quyền lực bị suy yếu.

D. Vẫn nắm quyền nhưng phải
dựa vào chúa Trịnh.

Chiến tranh Trịnh – Nguyễn kết thúc với kết quả như thế nào?
A. Chiến thắng thuộc về họ
Trịnh, họ Nguyễn bị lật đổ.
C. Hai bên không phân thắng
bại, lấy sông Gianh làm ranh
giới phân chia đất nước làm
hai đàng.

B. Chiến thắng thuộc về họ
Nguyễn, họ Trịnh bị lật đổ.
   D. Hai thế lực phong kiến
Trịnh và Nguyễn lần lượt bị
nhà Tây Sơn đánh bại.

? Hãy lập và hoàn thành bảng hệ thống (theo gợi ý dưới đây)
về các cuộc xung đột Nam – Bắc triều và Trịnh – Nguyễn.
Nội dung

Xung đột Nam - Bắc Triều

Xung đột Trịnh - Nguyễn

Người đứng đầu

 

 

Nguyên nhân

 

 

Thời gian

 

 

Hệ quả

 

 

Nội dung

Xung đột Nam - Bắc Triều

Xung đột Trịnh - Nguyễn

Người
đứng đầu
Nguyên
nhân

 

Thời gian

 

Hệ quả

 

 

VẬN DỤNG
Giả sử là một người dân sống ở thế kỉ XVI – XVII,
em hãy đưa ra ít nhất một lí do phản đối các cuộc xung
đột Nam – Bắc triều và Trịnh – Nguyễn.
 - Xung đột kéo dài giữa các tập đoàn phong kiến sẽ làm
suy kiệt sức người, sức của.
 - Tàn phá đồng ruộng, xóm làng; giết hại nhiều người
dân vô tội.
 - Chia cắt đất nước và làm ảnh hưởng đến sự
phát triển chung của quốc gia - dân tộc.

* Hướng dẫn học bài
- Học bài, trả lời câu hỏi ở phần vận dụng.
- Soạn bài 6: Công cuộc khai thác vùng đất phía Nam từ thế kỉ
XVI đến thế kỉ XVIII.
+ Khái quát công cuộc khai phá vùng đất phía Nam trong các thế
kỉ XVI đến thế kỉ XVIII.
+ Quá trình thực thi chủ quyền đối với hai quần đảo Trường Sa
và Hoàng Sa của các chúa Nguyễn.