BÀI 33
ĐẶC ĐIỂM SÔNG NGÒI VIỆT NAM

1. Đặc điểm chung

? Nêu đặc điểm mạng lưới sông ngòi ở nước ta ? Giải thích tại sao?
Tại sao sông ngòi nước ta chủ yếu là sông nhỏ, ngắn và dốc ? Xác
định trên lược đồ một số con sông lớn ở nước ta.

S. MÃ

S. CẢ

- Mạng lưới sông ngòi dày đặc, phân bố rộng khắp trên phạm vi cả nước.
- Vì ước ta có lượng mưa nhiều.
S. THU BỒN

S. BẾN HẢI

- Lãnh thổ nước ta hẹp ngang, nằm sát biển  sông ngắn, nhỏ. Địa hình ¾ là núi, ăn ra sát biển  sông ngòi dốc.

- Các sông lớn chỉ có phần trung lưu và hạ lưu chảy qua nước ta
như sông Hồng, sông Mê Công.

1. Đặc điểm chung

a. Nước ta có mạng lưới sông ngòi dày đặc,
phân bố rộng khắp trên cả nước
- Nước ta có 2360 con sông dài trên 10 km, chủ
yếu là các sông nhỏ và ngắn (93%).
- Các sông lớn: S.Hồng, S.Cửu Long.

? Sông ngòi nước ta
chảy theo những
hướng chính nào ?
Xác định trên lược
đồ các sông ngòi
chảy theo các hướng
chính ? Giải thích tại
sao ?

SÔNG HỒNG

SÔNG ĐÀ

* Hướng chảy chính: Tây Bắc - Đông Nam và vòng cung:
- Hướng TB-ĐN: sông Đà, sông Hồng, sông Mã, sông Tiền, sông Hậu

SÔNG TIỀN

SÔNG MÃ

SÔNG GÂM

SÔNG CẦU

- Hướng vòng cung: sông Lô, sông Cầu, sông Thương…
SÔNG BA

SÔNG LÔ

- Địa hình nước ta có 2 hướng chính: Tây Bắc – Đông Nam
và vòng cung nên đã định hướng cho các dòng sông

1. Đặc điểm chung

a. Nước ta có mạng lưới sông ngòi dày đặc,
phân bố rộng khắp trên cả nước
b. Sông ngòi nước ta chảy theo 2 hướng chính:
Tây Bắc - Đông Nam và vòng cung

? Sông ngòi nước ta có mấy mùa
nước ? Nêu đặc điểm của từng
mùa ? Giải thích tại sao?

SÔNG HỒNG

•Chế độ nước theo mùa: mùa lũ và mùa cạn khác nhau rõ rệt:
- Mùa lũ (mùa mưa), chiếm 70-80% lượng nước cả năm, mùa cạn
(mùa khô) chiếm 20 – 30% lượng nước cả năm.
- Vì khí hậu nước ta có 2 mùa: mùa mưa và mùa khô

SÔNG HẬU

Bảng 33.1. Mùa lũ trên các lưu vực sông.

Tháng
Sông ở
Bắc Bộ
Sông ở
Trung Bộ
Sông ở
Nam Bộ

1

2

3

4

5

6

7

8

+ + ++

+

+

9

10

11 12

+

+

+

+

++ +

+

++

+

? Mùa lũ trên các lưu vực sông có trùng nhau không ? Giải
thích tại sao?

Mùa lũ trên các lưu vực sông không trùng nhau vì chế độ mưa trên mỗi
lưu vực một khác, các sông ở Trung Bộ lũ vào các tháng cuối năm vì
mùa mưa vào các tháng cuối năm.

? Khi có lũ về, nhân dân ta có những biện pháp nào đề khai
thác nguồn lợi từ lũ ? Để hạn chế tác hại từ lũ, chúng ta cần
có biện pháp gì ?

Nhân dân ta đã tiến hành những biện pháp để khai thác
các nguồn lợi và hạn chế tác hại của lũ lụt là:

- Khai thác nguồn lợi từ lũ: thủy sản, gtvt, bồi đắp
phù sa, thau chua rửa mặn, khai thác con giống tự
nhiên, mở rộng đồng bằng, …
- Sống chung với lũ, trồng rừng, đắp đê bao, xây
nhà nơi cao ráo, …

Mùa khô: Hiện nay, ĐBSCL đang bị nước mặn xâm nhập, đất đai bị
mặn hóa. Thảm họa này ngày càng gia tăng bởi biến đổi khí hậu do
nước biển dâng cao và do việc tích nước hàng loạt tại các đập thủy
lợi, thủy điện của các quốc gia lân cận ở thượng nguồn, làm giảm
mực nước hệ thống sông Cửu Long vào mùa khô.

Các dòng sông Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh,
Vĩnh Long đang bị xâm nhập mặn vào nội địa trên 70 km,
và có chiều hướng tăng nhanh. Hiện một số địa phuơng
trong vùng ĐBSCL đã xuất hiện tình trạng thiếu nước
ngọt trầm trọng.

? Những biện pháp khai thác các nguồn lợi từ sông ngòi nước ta

Những biện pháp khai thác các nguồn lợi từ sông ngòi nước ta

Những biện pháp hạn chế tác hại lũ lụt

BẢO VỆ RỪNG ĐẦU NGUỒN
ĐÀO HỒ

ĐẮP ĐÊ

1. Đặc điểm chung

a. Nước ta có mạng lưới sông ngòi dày đặc,
phân bố rộng khắp trên cả nước
b. Sông ngòi nước ta chảy theo 2 hướng chính:
Tây Bắc - Đông Nam và vòng cung
c. Sông ngòi nước ta có 2 mùa nước: mùa lũ và
mùa cạn
- Mùa lũ chiếm 70- 80% lượng nước cả năm.
- Mùa cạn chiếm 20-30% lượng nước cả năm.

? Nêu đặc điểm phù sa của sông ngòi nước ta ? Giải thích tại
sao.
? Lượng phù sa lớn như vậy đã có những tác động như thế
nào tới thiên nhiên và đời sống cư dân đồng bằng sông Hồng
và đồng bằng sông Cửu Long ?

* Lượng phù sa: hàm lượng phù sa lớn:
PHÙ SA SÔNG HỒNG
- Tổng lượng phù sa 200 triệu tấn /
năm.
- 1m3nước sông có 223
g cát bùn và các chất hoà tan khác

Do ¾ địa hình SÔNG
đồi núi
- dốc, mưa tập trung 1
HỒNG
mùa tạo nên sự bóc mòn, xói mòn mạnh mẽ.
-

Phù sa S. Cửu Long

Phù sa S. Hồng

Tạo nên phong tục tập quán

Đất đai màu mỡ

trong nông nghiệp .

1. Đặc điểm chung

a. Nước ta có mạng lưới sông ngòi dày đặc, phân
bố rộng khắp trên cả nước
b. Sông ngòi nước ta chảy theo 2 hướng chính: Tây
Bắc - Đông Nam và vòng cung
c. Sông ngòi nước ta có 2 mùa nước: mùa lũ và mùa
cạn.
d. Sông ngòi nước ta có lượng phù sa lớn.
- Các sông có hàm lượng phù sa rất lớn, trung bình
223g /m3. Tổng lượng phù sa 200 triệu tấn / năm.

Cho biết mối quan hệ giữa sông ngòi với địa hình,
khí hậu ?

- Địa hình : quyết định độ dốc, hướng chảy của dòng sông.
- Khí hậu (lượng mưa và nhiệt độ) : quyết định mùa nước của

1. Đặc điểm chung
2. Khai thác kinh tế và bảo vệ sự trong sạch của các
dòng sông
a. Giá trị của sông ngòi

Em hãy cho biết một số giá trị của sông ngòi nước ta ?
Thủy điện Hòa Bình

Khai thác, nuôi trồng thuỷ sản

Thuỷ lợi

Giao thông

Giao thông, du lịch

Bồi đắp phù sa

1. Đặc điểm chung
2. Khai thác kinh tế và bảo vệ sự trong sạch của các
dòng sông
a. Giá trị của sông ngòi
- Phát

triển thủy điện, thủy lợi, thủy sản, bồi đắp phù
sa, giao thông vận tải, du lịch, cung cấp nước sinh
hoạt, sản xuất, nuôi trồng thủy sản, khai thác cát, …

Hồ Thác Bà
(Sông Chảy)

Tìm trên lược đồ, các
hồ Hòa Bình, Trị An,
Y-a-ly, Thác Bà, Dầu
Tiếng và cho biết
chúng nằm trên những
dòng sông nào?

Hồ Hòa Bình
(Sông Đà)

Hồ Y-a-ly

(Sông Xê-xan)

Hồ Dầu
Tiếng

(Sông Sài Gòn)

Hồ Trị An
(Sông Đồng
Nai)

Các hệ thống sông lớn ở Việt Nam

Quan sát ảnh, em có nhận xét gì về nguồn nước sông ở nước ta?
Sông Đáy
(Hà Nội)

Sông Cà Ty
(Đà Nẵng)

Sông Thị Vải Sông Hậu (khu CN)
(Đồng Nai)

1. Đặc điểm chung.
2. Khai thác kinh tế và bảo vệ sự trong sạch của các
dòng sông.
a. Giá trị của sông ngòi.
b. Sông ngòi nước ta đang bị ô nhiễm.

Em có nhận xét gì về màu của nước sông ?
Sông Đáy
(Hà Nội)

Sông Cà Ty
(Đà Nẵng)

Sông Thị Vải Sông Hậu (khu CN)
(Đồng Nai)

*Nguyên nhân: do mất rừng, chất thải công nghiệp, chất thải
saoxửsông
nướctiếp
ta xuống
bị ô nhiễm?
sinh hoạtVì
chưa
lí đãngòi
thải trực
sông ngòi, …

1. Đặc điểm chung
2. Khai thác kinh tế và bảo vệ sự trong sạch của các
dòng sông
a. Giá trị của sông ngòi
b. Sông ngòi nước ta đang bị ô nhiễm
- Nguyên nhân: chặt phá rừng quá mức, chất thải sinh
hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, …

? Nêu hậu quả khi dòng sông bị ô nhiễm ?

HẬU QUẢ

Ngày 16/2/2016, hơn 1.000 tấn cá
chết trên sông ở Đồng Tháp, An
Giang

Ngày 6/9/2015, các cơ sở chế biến
hải sản tại xã Tân Hải, huyện
Tân Thành(Bà Rịa- Vũng tàu) xả
nước thải ra sông Chà Và, khiến
cá nuôi lồng bè chết hàng loạt.

Để dòng sông không bị ô nhiễm chúng ta
cần phải làm gì ?

Bảo vệ sông ngòi

Khơi thông lòng sông

Xử lý, tái chế chất thải

Trồng cây gây rừng

Xây dựng nhà máy xử lí nước thải công nghiệp và nước thải sin
hoạt. Kiểm tra vấn đề bảo vệ môi trường của các doanh nghiệp,
các khu công nghiệp, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

1. Đặc điểm chung
2. Khai thác kinh tế và bảo vệ sự trong sạch của các
dòng sông
a. Giá trị của sông ngòi
b. Sông ngòi nước ta đang bị ô nhiễm
-Nguyên nhân: chặt phá rừng quá mức, chất thải sinh hoạt, công
nghiệp, nông nghiệp, …
- Biện pháp:
+ Bảo vệ rừng đầu nguồn
+ Xử lí các chất thải.
+ Bảo vệ và khai thác hợp lí các nguồn lợi từ sông ngòi.

Em có nhận xét gì về thực trạng của các
dòng sông nơi em sinh sống ?