LUYỆN TỪ VÀ CÂU
LỚP 5.
ĐẠI TỪ
TRƯỜNG TIỂU HỌC 5 SÔNG ĐỐC
ĐẠI TỪ XƯNG HÔ
Thứ năm ngày 20 tháng 01 năm 2022
Luyện từ và câu
ĐẠI TỪ ( Trang 92)
ĐẠI TỪ XƯNG HÔ ( Trang 104)
Mục tiêu:
- Hiểu đại từ là từ dùng để xưng hô hay để thay thế danh từ, động từ , tính từ ( hoặc cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ ) trong câu để khỏi lặp( ND ghi nhớ).
- Nhận biết được một số đại từ thường dùng trong thực tế( BT1, BT2 ); bước đầu biết dùng đại từ để thay thế cho danh từ bị lặp lại nhiều lần(BT3)
* GDĐĐHCM : Giáo dục tình cảm yêu kính Bác. Bổ sung trong bài tập1 phần luyện tập : Vì sao nhà thơ lại bộc lộ điều đó . ( Liên hệ) .

- Nhận biế được đại từ xưng hô trong đoạn văn ( BT1 mục III); chọn được đại từ xưng hô thích hợp để diền vào ô trống (BT2).
KHỞI ĐỘNG.
* Em hãy kể tên những từ loại mà em đã được học? Lấy ví dụ minh họa?
Thứ năm ngày 20 tháng 01 năm 2022
Luyện từ và câu
Đại từ ( Trang 92) – Đại từ xưng hô ( Trang 104)
I. Nhận xét
1. Các từ in nghiêng dưới đây được dùng để làm gì?
a. Hùng nói: “Theo tớ, quý nhất là lúa gạo. Các cậu có thấy ai không ăn mà sống được không?”
Quý và Nam cho là có lí.
b. Chích bông sà xuống vườn cải. Nó tìm bắt sâu bọ.
tớ
cậu
Hùng
Qúy và Nam
(danh từ)
(cụm danh từ)
thay thế
thay thế
tớ ( để tự xưng);
cậu ( để gọi)
xưng hô
Nó
Chích bông
(danh từ)
thay thế
Nó ( để gọi)
dùng để xưng hô
?Các từ: tớ, cậu, nó được gọi là đại từ. Thế nào là đại từ?
Đại từ là từ dùng để xưng hô hoặc thay thế cho danh từ hoặc cụm danh từ.
để tránh lặp từ.
Thứ năm ngày 20 tháng 01 năm 2022
Luyện từ và câu
2.Cách dùng những từ in đậm dưới đây có gì giống cách nêu ở bài tập 1?
Tôi rất thích thơ. Em gái tôi cũng vậy.

b) Lúa gạo hay vàng đều rất quý. Thời gian cũng thế. Nhưng quý nhất là người lao động.
I. Nhận xét:
Luyện từ và câu
Đại từ
Cả 2 từ thế và vậy giống cách nêu ở bài 1 là thay thế từ ở câu 2 với từ đã sử dụng ở câu 1 để tránh lặp từ.
Từ vậy và thế cũng là đại từ.
Từ vậy thay thế cho cụm từ thích thơ
Từ thế thay thế cho từ rất quý
( cụm động từ)
( cụm tính từ)
tránh lặp từ
tránh lặp từ
1. Qua 2 nhận xét, các từ: tớ. Cậu, nó, vậy, thế được gọi là đại từ. Vậy thế nào là đại từ?
 Đại từ là từ dùng để xưng hô hay thay thế danh từ, động từ, tính từ (hoặc cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ).
Các từ in đậm dưới đây được
dùng làm gì?
1.a) Hùng nói: “Theo tớ, quý nhất là lúa gạo. Các cậu có thấy ai không ăn mà sống được không?”
Quý và Nam cho là có lí.
Chích bông sà xuống vườn cải. Nó tìm bắt sâu bọ.
2.a) Tôi rất thích thơ. Em gái tôi cũng vậy.
b) Lúa gạo hay vàng đều rất quý. Thời gian cũng thế. Nhưng quý nhất là người lao động.
I. Nhận xét:
Hỏi:
Luyện từ và câu
Đại từ
 Thay thế như vậy để tránh lặp lại từ ngữ.
2. Việc thay thế từ ngữ như vậy có tác dụng gì?
II. Ghi nhớ
Đại từ là từ dùng để xưng hô hay để thay thế danh từ, động từ, tính từ (hoặc cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ) trong câu cho khỏi lặp lại các từ ngữ ấy.
Ví dụ:
Luyện từ và câu
Đại từ
Ngày xưa có cô Hơ Bia đẹp nhưng rất lười, lại không biết yêu quý cơm gạo. Một hôm, Hơ Bia ăn cơm để cơm đổ vãi lung tung. Thấy vậy, cơm hỏi:
- Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi thế?
Hơ Bia giận dữ:
- Ta đẹp là do công cha công mẹ, chứ đâu nhờ các ngươi.
Nghe nói vậy, thóc gạo tức lắm. Đêm khuya, chúng rủ nhau bỏ cả vào rừng.

1. Trong số các từ xưng hô được in đậm dưới đây, những từ nào chỉ người nói? Những từ nào chỉ người nghe? Từ nào chỉ người hay vật được nhắc tới?
ĐẠI TỪ XƯNG HÔ ( Trang 104)
Ngày xưa có cô Hơ Bia đẹp nhưng rất lười, lại không biết yêu quý cơm gạo. Một hôm, Hơ Bia ăn cơm để cơm đổ vãi lung tung. Thấy vậy, cơm hỏi:
- Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi thế?
Hơ Bia giận dữ:
- Ta đẹp là do công cha công mẹ, chứ đâu nhờ các ngươi.
Nghe nói vậy, thóc gạo tức lắm. Đêm khuya, chúng rủ nhau bỏ cả vào rừng.
Theo Truyện cổ Ê-đê
1. Trong số các từ xưng hô được in đậm dưới đây, những từ nào chỉ người nói? Những từ nào chỉ người nghe? Từ nào chỉ người hay vật được nhắc tới?
I - Nhận xét
chúng tôi; ta
Ch?; cỏc nguoi
chúng
Ngày xưa có cô Hơ Bia đẹp nhưng rất lười, lại không biết yêu quý cơm gạo. Một hôm, Hơ Bia ăn cơm để cơm đổ vãi lung tung. Thấy vậy, cơm hỏi:
- Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi thế?
Hơ Bia giận dữ:
- Ta đẹp là do công cha công mẹ, chứ đâu nhờ các ngươi.
Nghe nói vậy, thóc gạo tức lắm. Đêm khuya, chúng rủ nhau bỏ cả vào rừng.
Theo Truyện cổ Ê-đê
Trong các từ in đậm:
Những từ chỉ người nói:
Những từ chỉ người nghe:
Từ chỉ người hay vật được nhắc tới:
Đại từ xưng hô
Đại từ xưng hô là từ như thế nào?

Đại từ xưng hô là từ được người nói dùng để tự chỉ mình hay chỉ người khác khi giao tiếp.
Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi thế?

Ta d?p l� do cụng cha cụng m?, ch? dõu nh? cỏc nguoi.
Thái độ tự trọng, lịch sự.
Thái độ kiêu căng, coi thường người khác.
Hơ Bia
Bài 2 : Theo em cách xưng hô của mỗi nhân vật trong đoạn văn trên thể hiện thái độ của người nói như thế nào ?
Cơm
3. Tìm những từ em vẫn dùng để xưng hô:
Với thầy, cô
Với bố,mẹ
Với anh,chị
Với bạn bè
Với em
Đối tượng
Gọi
Tự xưng
xưng là em, con
xưng là con
xưng là em
xưng là tôi, tớ,
mình, …
xưng là anh (chị)
thầy, cô
bố, ba, cha, tía,...
mẹ, má, bầm, …
anh, chị

bạn, đằng ấy,
cậu …
em
thầy, cô
bố, ba, cha, tía,...
mẹ, má, bầm, …
anh, chị
xưng là con
xưng là em
xưng là tôi, tớ,
mình, …
xưng là anh (chị)

bạn, đằng ấy,
cậu …
thầy, cô
bố, ba, cha, tía,...
mẹ, má, bầm, …
anh, chị


Khi xưng hô, để thể hiện đúng mối quan hệ giữa mình với người nghe và người được nhắc tới ta cần chú ý điều gì?
Khi xưng hô, cần chú ý chọn từ cho lịch sự, thể hiện đúng mối quan hệ giữa mình với người nghe và người được nhắc tới.
Để thể hiện rõ thứ bậc, tuổi tác, giới tính chúng ta dùng một số đại từ xưng hô nào?
*
Đại từ xưng hô là từ như thế nào?
1. Đại từ xưng hô là từ được người nói dùng để tự chỉ mình hay chỉ người khác khi giao tiếp: tôi, chúng tôi; mày, chúng mày; nó, chúng nó, …
Trong giao tiếp, người Việt Nam còn dùng những danh từ chỉ người làm đại từ xưng hô nào để thể hiện rõ thứ bậc, tuổi tác, giới tính?
2. Bên cạnh các từ nói trên, người Việt Nam còn dùng nhiều danh từ chỉ người làm đại từ xưng hô để thể hiện rõ thứ bậc, tuổi tác, giới tính: ông, bà, anh, chị, em, cháu, thầy, bạn,…
Khi xưng hô cần có thái độ như thế nào?
3. Khi xưng hô, cần chú ý chọn từ cho lịch sự, thể hiện đúng mối quan hệ giữa mình với người nghe và người được nhắc tới.
II - Ghi nhớ
III. Luyện tập
1. Các từ ngữ in đậm trong đoạn thơ sau được dùng để chỉ ai? Những từ ngữ đó được viết hoa nhằm biểu lộ điều gì?
Mình về với Bác đường xuôi
Thưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ Người
Nhớ Ông Cụ mắt sáng ngời
Áo nâu túi vải,đẹp tươi lạ thường!
Nhớ Người những sáng tinh sương
Ung dung yên ngựa trên đường suối reo
Nhớ chân Người bước lên đèo
Người đi, rừng núi trông theo bóng Người.
Tố Hữu
Luyện từ và câu
Đại từ
- Các từ in đậm trong đoạn thơ được dùng để chỉ Chủ tịch Hồ Chí Minh - Bác Hồ.
- Những từ đó được viết hoa nhằm biểu lộ thái độ quý trọng, kính mến Bác.
Mình về với Bác đường xuôi
Thưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ Người
Nhớ Ông Cụ mắt sáng ngời
Áo nâu túi vải,đẹp tươi lạ thường!
Nhớ Người những sáng tinh sương
Ung dung yên ngựa trên đường suối reo
Nhớ chân Người bước lên đèo
Người đi, rừng núi trông theo bóng Người.
Tố Hữu
III. Luyện tập
1. Các từ ngữ in đậm trong đoạn thơ sau được dùng để chỉ ai? Những từ ngữ đó được viết hoa nhằm biểu lộ điều gì?
Mình về với Bác đường xuôi
Thưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ Người
Nhớ Ông Cụ mắt sáng ngời
Áo nâu túi vải,đẹp tươi lạ thường!
Nhớ Người những sáng tinh sương
Ung dung yên ngựa trên đường suối reo
Nhớ chân Người bước lên đèo
Người đi, rừng núi trông theo bóng Người
Luyện từ và câu
Đại từ
- Các từ in đậm trong đoạn thơ được dùng để chỉ Chủ tịch Hồ Chí Minh - Bác Hồ.
- Những từ đó được viết hoa nhằm biểu lộ thái độ quý trọng, kính mến Bác.
2. Tìm những đại từ trong bài ca dao sau:

- Cái cò, cái vạc, cái nông
Sao mày giẫm lúa nhà ông, hỡi cò?
- Không không, tôi đứng trên bờ,
Mẹ con cái diệc đổ ngờ cho tôi
Chẳng tin, ông đến mà coi
Mẹ con nhà nó còn ngồi đây kia.
Luyện từ và câu
Đại từ
Con cò
Con diệc
Con bồ nông
Con vạc
2. Tìm những đại từ trong bài ca dao sau:

- Cái cò, cái vạc, cái nông
Sao mày giẫm lúa nhà ông, hỡi cò?
- Không không, tôi đứng trên bờ,
Mẹ con cái diệc đổ ngờ cho tôi
Chẳng tin, ông đến mà coi
Mẹ con nhà nó còn ngồi đây kia.
Luyện từ và câu
Đại từ
Đại từ
3. Dùng đại từ ở những chỗ thích hợp để thay thế cho danh từ bị lặp lại nhiều lần trong mẩu chuyện sau:
Con chuột tham lam
Chuột ta gặm vách nhà. Một cái khe hở hiện ra. Chuột chui qua khe và tìm được rất nhiều thức ăn. Là một con chuột tham lam nên chuột ăn nhiều quá, nhiều đến mức bụng chuột phình to ra. Đến sáng, chuột tìm đường trở về ổ, nhưng bụng to quá, chuột không sao lách qua khe hở được.
1
2
3
4
5
6
7
Luyện từ và câu
nó
nó
nó
III – Luyện tập
Trời mùa thu mát mẻ. Trên bờ sông, một con rùa đang cố sức tập chạy. Một con thỏ thấy thế liền mỉa mai:
- Đã gọi là chậm như rùa mà cũng đòi tập chạy à!
Rùa đáp:
- Anh đừng giễu tôi! Anh với tôi thử chạy thi coi ai hơn!
Thỏ ngạc nhiên:
- Rùa mà dám chạy thi với thỏ sao? Ta chấp chú em một nửa đường đó.
Theo La Phông-ten
Bài 1 ( Tr 106): Tìm các đại từ xưng hô và nhận xét về thái độ, tình cảm của nhân vật khi dùng mỗi đại từ trong đoạn văn sau:
Thể hiện thái độ
Thể hiện thái độ
Thỏ xưng là ,
gọi rùa là
Rùa xưng là ,
gọi thỏ là
ta
chú em
kiêu căng,
coi thường rùa
tôi
anh
tự trọng, lịch sự với thỏ
NHẬN XẾT
VỀ THÁI ĐỘ
Vận dụng:
Cho học sinh về nhà làm bài tập 2 (trang 106)
Bồ Chao hốt hoảng kể với các bạn:
- và Tu Hú đang bay dọc một con sông lớn, chợt Tu Hú gọi: “Kìa cái cột chống trời.” ngước nhìn lên. Trước mắt là những ống thép dọc ngang nối nhau chạy vút tận mây xanh. tựa như một cái cầu xe lửa đồ sộ không phải bắc ngang sông, mà dựng đứng trên trời cao.
Thấy vậy, Bồ Các mới à lên một tiếng rồi thong thả nói:
- cũng từng bay qua cái trụ đó. cao hơn tất cả những ống khói, những cột buồm, cột điện mà thường gặp. Đó là trụ điện cao thế mới được xây dựng.
Mọi người hiểu rõ sự thực, sung sướng thở phào. Ai nấy cười to vì thấy Bồ Chao đã quá sợ sệt.
Bài 2: Chọn các đại từ xưng hô tôi, nó, chúng ta thích hợp với mỗi ô trống :
Vậy đoạn văn cho biết có những nhân vật nào?
Bồ Chao
Tu Hú
Bồ Các và các bạn
Bồ Chao hốt hoảng kể với các bạn:
và Tu Hú đang bay dọc một con sông lớn, chợt Tu Hú gọi: “Kìa cái cột chống trời. ” ngước nhìn lên. Trước mắt là những ống thép dọc ngang nối nhau chạy vút tận mây xanh. tựa như một cái cầu xe lửa đồ sộ không phải bắc ngang sông, mà dựng đứng trên trời cao.
Thấy vậy, Bồ Các mới à lên một tiếng rồi thong thả nói:
- cũng từng bay qua cái trụ đó. cao hơn tất cả những ống khói, những cột buồm, cột điện mà thường gặp. Đó là trụ điện cao thế mới được xây dựng.
Mọi người hiểu rõ sự thực, sung sướng thở phào. Ai nấy cười to vì thấy Bồ Chao đã quá sợ sệt.
Bài 2: Chọn các đại từ xưng hô tôi, nó, chúng ta thích hợp với mỗi chỗ trống trong đoạn văn sau :
1
2
3
4
5
6
Tôi
Tụi
Nú
Tụi
Nú
chỳng ta
DẶN DÒ
Học thuộc ghi nhớ

Chuẩn bị bài: Quan hệ từ
CHÀO CÁC EM !