Thứ ba ngày 14 tháng 11 năm 2023

Luyện từ và câu

Thứ ba ngày 14 tháng 11 năm 2023

Luyện từ và câu

Đại từ xưng hô

I - Nhận xét
1. Trong số các từ xưng hô được in đậm dưới đây, những
từ nào chỉ người nói? Những từ nào chỉ người nghe? Từ
nào chỉ người hay vật được nhắc tới?

Ngày xưa có cô Hơ Bia đẹp nhưng rất lười, lại không
biết yêu quý cơm gạo. Một hôm, Hơ Bia ăn cơm để cơm đổ
vãi lung tung. Thấy vậy, cơm hỏi:
- Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi
thế?
Hơ Bia giận dữ:
- Ta đẹp là do công cha công mẹ, chứ đâu nhờ các
ngươi.
Nghe nói vậy, thóc gạo tức lắm. Đêm khuya, chúng rủ
nhau bỏ cả vào rừng.
Theo Truyện cổ Ê-đê

Ngày xưa có cô Hơ Bia đẹp nhưng rất lười, lại không biết yêu
quý cơm gạo. Một hôm, Hơ Bia ăn cơm để cơm đổ vãi lung
tung. Thấy vậy, cơm hỏi:
- Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi thế?
Hơ Bia giận dữ:
- Ta đẹp là do công cha công mẹ, chứ đâu nhờ các ngươi.
Nghe nói vậy, thóc gạo tức lắm. Đêm khuya, chúng rủ nhau
bỏ cả vào rừng.
Theo Truyện cổ Ê-đê

Trong các từ in đậm:
Những từ chỉ người nói: chúng tôi, ta
Những từ chỉ người nghe: chị, các ngươi
Đại từ xưng hô
Từ chỉ người hay vật được nhắc tới: chúng
Đại từ xưng
từ hô
được
người
Đạihô
từ là
xưng
là từ
như nói
thế dùng
nào? để tự chỉ
mình hay chỉ người khác khi giao tiếp.

2. Theo em cách xưng hô của mỗi nhân vật trong đoạn
văn trên thể hiện thái độ của người nói như thế nào ?
Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị
khinh rẻ chúng tôi thế ?
Thái độ tôn trọng, lịch sự.
Cơm

Ta đẹp là do công cha công mẹ,
chứ đâu nhờ các ngươi.
Thái độ thô lỗ, coi thường
người khác.
Hơ Bia

3. Tìm những từ em vẫn dùng để xưng hô:
Đối tượng

Gọi

Với thầy, cô

thầy, cô

Với bố,mẹ

bố, ba, cha, tía,...
xưng là con
mẹ, má, bầm, …

Với anh,chị

anh, chị

xưng là em

em

xưng là anh (chị)

Với em

bạn, đằng ấy,
Với bạn bè
cậu …

Tự xưng
xưng là em, con

xưng là tôi, tớ,
mình, …

* Lưu ý : Đại từ xưng hô thể hiện ở 3 ngôi:
Chỉ người nói ( ngôi thứ
nhất)

tôi, chúng tôi, ta, tớ, …

cậu, bạn, mày, chúng mày,
Chỉ người nghe (ngôi thứ hai)
…
Chỉ người, vật được nhắc tới
nó, chúng, hắn, …
(ngôi thứ ba)

Khi xưng hô, cần chú ý chọn từ cho lịch
sự, thể hiện đúng mối quan hệ giữa mình
với người nghe và người được nhắc tới.

Ghi nhớ
1. Đại từ xưng hô là từ được người nói dùng để tự
chỉ mình hay chỉ người khác khi giao tiếp: tôi,
chúng tôi; mày, chúng mày; nó, chúng nó, …
2. Bên cạnh các từ nói trên, người Việt Nam còn
dùng nhiều danh từ chỉ người làm đại từ xưng hô
để thể hiện rõ thứ bậc, tuổi tác, giới tính: ông, bà,
anh, chị, em, cháu, thầy, bạn,…
3. Khi xưng hô, cần chú ý chọn từ cho lịch sự, thể
hiện đúng mối quan hệ giữa mình với người nghe
và người được nhắc tới.

Luyện tập

Bài 1. Đọc đoạn văn sau:
a) Gạch dưới các đại từ xưng hô có trong đoạn văn.
b) Nêu nhận xét về thái độ, tình cảm của nhân vật khi dùng
mỗi từ xưng hô.
Trời mùa thu mát mẻ. Trên bờ sông, một con rùa đang cố sức
tập chạy. Một con thỏ thấy thế liền mỉa mai:
- Đã gọi là chậm như rùa mà cũng đòi tập chạy à!
Rùa đáp:
- Anh đừng giễu tôi! Anh với tôi thử chạy thi coi ai hơn!
Thỏ ngạc nhiên:
- Rùa mà dám chạy thi với thỏ sao? Ta chấp chú em một
nửa đường đó.
Theo La Phông-ten

b) Nhận xét về thái độ, tình cảm của các nhân vật

Thỏ xưng là ta
gọi rùa là chú em
Thái độ của thỏ: kiêu căng,
coi thường rùa
Rùa xưng là tôi ,
anh
gọi thỏ là
Thái độ của rùa: tôn trọng,
lịch sự với thỏ

Bài 2: Chọn các đại từ xưng hô tôi, nó, chúng ta thích hợp
với mỗi ô trống :

Bồ Chao hốt hoảng kể với các bạn:
Tôi và Tu Hú đang bay dọc một con sông lớn, chợt Tu Hú gọi:
- …….
Tôi ngước nhìn lên. Trước mắt là những
“Kìa cái cột chống trời.” ……..
Nó
ống thép dọc ngang nối nhau chạy vút tận mây xanh. …..…tựa
như
một cái cầu xe lửa đồ sộ không phải bắc ngang sông, mà dựng đứng
trên trời cao.
Thấy vậy, Bồ Các mới à lên một tiếng rồi thong thả nói:

Tôi cũng từng bay qua cái trụ đó. …..
Nó cao hơn tất cả những
- …..…
ta thường gặp. Đó là
ống khói, những cột buồm, cột điện mà chúng
….…….
trụ điện cao thế mới được xây dựng.

Mọi người hiểu rõ sự thực, sung sướng thở phào. Ai nấy cười
to vì thấy Bồ Chao đã quá sợ sệt.

VẬN DỤNG

 Đại từ xưng hô là từ được người nói dùng
để tự chỉ mình hay chỉ người khác khi giao
tiếp: tôi, chúng tôi; mày, chúng mày; nó,
chúng nó,… Theo bạn, nhận định trên đúng
hãy sai?
A. Đúng
B. Sai

Các từ tôi, tớ, mình, tao,…. Dùng để
chỉ đối tượng nào?
A. Người nói
B. Người nghe
C. Người được nhắc đến
D. Cả A và B

Trong các từ sau đây, từ nào không
phải là đại từ xưng hô?
A. Tớ
B. Cậu ấy
C. Thế
D. Các bạn

Xác định đại từ trong câu sau:
Chúng ta hãy cùng nhau đi đá bóng thôi!
A. Ta
B. Chúng ta
C. Nhau
D. Đi

DẶN DÒ

-Học thuộc ghi nhớ
-Chuẩn bị bài:
Quan hệ từ