LUYỆN TỪ VÀ CÂU
LỚP 5.5

Đại từ xưng hô

Thứ tư, ngày 15 tháng 11 năm 2023
Luyện từ và câu

KIỂM TRA BÀI CŨ

1. Thế nào là đại từ ?
2. Tìm đại từ trong hai câu ca dao sau:
Cái cò, cái vạc, cái nông,
Sao mày giẫm lúa nhà ông, hỡi cò ?

Thứ tư, ngày 15 tháng 11 năm 2023
Luyện từ và câu

Bài: Đại từ xưng hô

I. Nhận xét
1. Trong số các từ xưng hô được in đậm dưới đây, những
từ nào chỉ người nói? Những từ nào chỉ người nghe? Từ
nào chỉ người hay vật được nhắc tới?
Ngày xưa có cô Hơ Bia đẹp nhưng rất lười, lại không biết yêu
quý cơm gạo. Một hôm, Hơ Bia ăn cơm để cơm đổ vãi lung
tung. Thấy vậy, cơm hỏi:
- Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi thế ?
Hơ Bia giận dữ:
- Ta đẹp là nhờ công cha công mẹ, chứ đâu nhờ các ngươi.
Nghe nói vậy, thóc gạo tức lắm. Đêm khuya, chúng rủ nhau bỏ
cả vào rừng.
Theo TRUYỆN CỔ Ê-ĐÊ

Ngày xưa có cô Hơ Bia đẹp nhưng rất lười, lại không biết yêu
quý cơm gạo. Một hôm, Hơ Bia ăn cơm để cơm đổ vãi lung
tung. Thấy vậy, cơm hỏi:
- Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi thế?
Hơ Bia giận dữ:
- Ta đẹp là nhờ công cha công mẹ, chứ đâu nhờ các ngươi.
Nghe nói vậy, thóc gạo tức lắm. Đêm khuya, chúng rủ nhau bỏ
cả vào rừng.
Theo TRUYỆN CỔ Ê-ĐÊ

Trong các từ in đậm:
Những từ chỉ người nói: chúng tôi, ta
Những từ chỉ người nghe: chị, các ngươi
Những từ chỉ người hay vật được nhắc tới: chúng

Đại từ xưng hô

Đại từ xưng hô là từ được người nói dùng để tự chỉ mình
hay chỉ người khác khi giao tiếp

2. Theo em, cách xưng hô của mỗi nhân vật ở đoạn văn trên
thể hiện thái độ của người nói như thế nào ?
Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị
khinh rẻ chúng tôi thế ?
Thái độ tự trọng, lịch sự

Cơm

Ta đẹp là nhờ công cha công
mẹ, chứ đâu nhờ các ngươi.
Thái độ kiêu căng, coi thường
người khác
Hơ Bia

3. Tìm những từ em vẫn dùng để xưng hô:
Đối tượng

Gọi

Tự xưng

Với thầy, cô

thầy, cô

xưng là em, con

Với bố, mẹ

bố, cha, ba, tía,... xưng là con
mẹ, má, bầm,...

Với anh, chị

anh, chị

xưng là em

Với em

em

xưng là anh (chị)

Với bạn bè

bạn, cậu,...

xưng là tôi, mình, tớ,...

Trong giao tiếp, người Việt Nam còn dùng nhiều danh từ chỉ người
làm đại từ xưng hô để thể hiện rõ thứ bậc, tuổi tác, giới tính: ông, bà,
anh, chị, em, cháu, thầy, bạn,...

Thứ tư, ngày 15 tháng 11 năm 2023
Luyện từ và câu

Bài: Đại từ xưng hô
II. Ghi nhớ
1. Đại từ xưng hô là từ được người nói dùng để tự chỉ mình
hay chỉ người khác khi giao tiếp: tôi, chúng tôi; mày, chúng
mày; nó, chúng nó,...
2. Bên cạnh các từ nói trên, người Việt Nam còn dùng nhiều danh từ
chỉ người làm đại từ xưng hô để thể hiện rõ thứ bậc, tuổi tác, giới tính:
ông, bà, anh, chị, em, cháu, thầy, bạn,...
3. Khi xưng hô, cần chú ý chọn từ cho lịch sự, thể hiện đúng quan hệ
giữa mình với người nghe và người được nhắc tới.

III. Luyện tập
Bài 1. Tìm các đại từ xưng hô và nhận xét về thái độ,
tình cảm của nhân vật khi dùng mỗi đại từ trong đoạn
văn sau:
Trời mùa thu mát mẻ. Trên bờ sông, một con rùa đang cố sức
tập chạy. Một con thỏ thấy thế liền mỉa mai:
- Đã gọi là chậm như rùa mà cũng đòi tập chạy à !
Rùa đáp:
- Anh đừng giễu tôi ! Anh với tôi thử chạy thi coi ai hơn !
Thỏ ngạc nhiên:
- Rùa mà dám chạy thi với thỏ sao ? Ta chấp chú em một nửa
đường đó.
Theo LA PHÔNG-TEN

 Nhận xét về thái độ:
Thỏ xưng là ta,
gọi rùa là chú em

Thể hiện thái độ kiêu căng,
coi thường rùa

Rùa xưng là tôi,
gọi thỏ là anh

Thể hiện thái độ tự trọng,
lịch sự với thỏ

Bài 2. Chọn các đại từ xưng hô tôi, nó, chúng ta thích
hợp với mỗi ô trống:
Bồ Chao hốt hoảng kể với các bạn:
và Tu Hú đang bay dọc một con sông lớn, chợt Tu Hú gọi:
“Kìa, cái trụ chống trời.”
ngước nhìn lên. Trước mắt là những ống
thép dọc ngang nối nhau chạy vút tận mây xanh.
tựa như một cái
cầu xe lửa đồ sộ không phải bắt qua sông, mà dựng đứng trên trời cao.
Thấy vậy, Bồ Các mới à lên một tiếng rồi thong thả nói:
cũng từng bay qua cái trụ đó.
cao hơn tất cả những ống
khói, những trụ buồm, cột điện mà
thường gặp. Đó là trụ điện cao
thế mới được xây dựng.
- Mọi người hiểu rõ sự thực, sung sướng thở phào. Ai nấy cười to
vì thấy Bồ Chao đã quá sợ sệt.
Theo VÕ QUẢNG

Bồ Chao
Bồ Các và các bạn

Tu Hú

Bài 2. Chọn các đại từ xưng hô tôi, nó, chúng ta thích
hợp với mỗi ô trống:
Bồ Chao hốt hoảng kể với các bạn:
- Tôi và Tu Hú đang bay dọc một con sông lớn, chợt Tu Hú gọi:
“Kìa, cái trụ chống trời.”Tôi ngước nhìn lên. Trước mắt là những ống
thép dọc ngang nối nhau chạy vút tận mây xanh. Nó tựa như một cái
cầu xe lửa đồ sộ không phải bắt qua sông, mà dựng đứng trên trời cao.
Thấy vậy, Bồ Các mới à lên một tiếng rồi thong thả nói:
- Tôi cũng từng bay qua cái trụ đó. Nó cao hơn tất cả những ống
khói, những trụ buồm, cột điện mà chúng ta thường gặp. Đó là trụ
điện cao thế mới được xây dựng.
- Mọi người hiểu rõ sự thực, sung sướng thở phào. Ai nấy cười to
vì thấy Bồ Chao đã quá sợ sệt.
Theo VÕ QUẢNG

Dặn dò:
- Học thuộc ghi nhớ, xem lại bài tập.
- Soạn bài “ Quan hệ từ” (Trang 109)

ạ
T

ệ
i
b
m

c
á
c
t

!
em