1. Em đã chơi hay quan sát trò
chọi dế bao giờ chưa? Em hiểu gì
về trò chơi này?
2. Em suy nghĩ thế nào về hậu quả
của việc một ông vua lại mê chơi
trò chọi dế?

Bài 1: Thế giới kì ảo

Tiết 5,6

Văn bản

Dế chọi
-Bồ Tùng Linh-

I.
Đọc – Tìm hiểu chung

- Đọc to, rõ ràng, diễn cảm, chú ý phân biệt ngôn ngữ người kể
chuyện, ngôn ngữ nhân vật và lời bình ở cuối tác phẩm.
Chú ý các thẻ chỉ dẫn chiến lược đọc (theo dõi, dự đoán, đối chiếu)
để có định hướng ban đầu về những vấn đề nổi bật của tác phẩm.

1. Tác giả
- Là nhà văn nổi tiếng của Trung Quốc thời
nhà Thanh.
- Ông để lại một khối lượng lớn tác phẩm
thuộc nhiều thể loại, trong đó, tiêu biểu nhất là
“Liêu Trai chí dị”

Bồ Tùng Linh
(1640 – 1715)

2. Tác phẩm
- Xuất xứ: Trích “Liêu Trai chí dị”
- Thể loại: Truyền truyền kì
- Chủ đề: Sự đam mê thú vui đến mù quáng của
những người thuộc bộ máy quản lí nhà nước.

- Là tập sách gồm gần 500 truyện.
- Khai thác cốt truyện từ nhiều truyện dân gian và
từ những truyện kì lạ, hoang đường của một số tác
giả thời trước.
- Mượn chuyện thần tiên, ma quái, loài vật để phê
phán mạnh mẽ nền chính trị và những thói hư tật
xấu của xã hội Trung Quốc thời bấy giờ.
- Được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới. Phổ
biến ở Việt Nam từ thế kỉ XIX và cho đến nay đã
có nhiều bản dịch khác nhau.

…

Riêng nói về bộ Liêu Trai này, chuyện hồ quỷ chiếm
có quá nửa, minh bạch là câu chuyện bịa đặt, mà cái hay
cứ hay. Cái hay của Liêu Trai, như nghìn vạn cảnh trạng
ở nhân gian đều thu vào phiến ảnh rất nhỏ bé, mà cảnh
nào tình ấy, nhận cho kỹ, sẽ thấy được rõ ràng. Lật
những ý tưởng quang minh chính đại, những kiến thức
khoáng đạt cao siêu, đều tùy thế truyện, mượn mồm
người mà phát ra ngôn luận, đặt làm văn chương. Cho
nên cái hay không những chỉ là đáng yêu, mà phần đáng
trọng rất không ít. Cho nên không thể coi như một bộ
tiểu thuyết tầm thường, mà cũng không phải như Chức
Nữ, Hằng Nga, chỉ thanh tú mà không có thiết đến nhân
thế. Ấy là cái giá trị xác thực của Liêu Trai…
LỜI BÌNH CỦA THI SĨ TẢN ĐÀ

2. Tác phẩm
- Xuất xứ
Trích “Liêu Trai chí dị” của Bồ Tùng Linh, Cao
Tự Thanh dịch, NXB Văn hóa – Văn nghệ,
thành phố Hồ Chí Minh, 2013, tr.394 – 397.
- Thể loại
Truyện truyền kì
- Chủ đề
Sự đam mê thú vui đến mù quáng của những
người thuộc bộ máy quản lí nhà nước.

II.
Tìm hiểu văn bản

1. CỐt truyện và không gian, thời
gian trong tác phẩm
* Cốt chuyện

a. Cốt truyện

Vua mê trò
chọi dế, khiến
dân đen phải
chịu cái họa
nộp dế chọi.

Thành bị ép giữ chức
nhỏ thúc dân kiếm dế
để nộp; do không đáp
ứng được yêu cầu đã
bị đánh đập tàn tệ.

Theo sự chỉ dẫn
của bà đồng gù,
Thành đã bắt
được một con
dế quý.

Con trai của Thành tò
mò mở lồng xem, để dế
nhảy mất; sợ bị cha
đánh, nó bỏ trốn, rơi
xuống giếng.

Thành đưa dế ra chọi, không
ngờ nó thắng con dế và thắng
luôn cả con gà loa vào mổ nó.

Thành phát hiện con vẫn còn
sống, mặc dù thần thái đờ
đẫn, ngây ngốc, ngủ mê mệt.

Thành đuổi theo,
bắt được, một con
dế nhỏ trong nhà.

Thành đưa dế lên nộp quan,
nó thắng bất cứ con nào, do
đó Thành được quan thưởng.

Dế được dâng lên vua, trở thành
con dế vô địch, lại còn biết nhảy
mỗi khi có nhạc nổi lên

Con trai Thành bình phục, kể lại việc hóa
thành con dế chọi giỏi kia; chỉ vài năm,
nhà Thành trở nên giàu sang phú quý.

Các quan nâng
đỡ để Thành đỗ
được tú tài

 Chuỗi sự kiện được tổ chức
theo quan hệ tuyến tính

*. Không gian, thời gian trong tác phẩm
Không gian

Thời gian

+ Không gian hẹp: ngôi nhà của
Thành, điện thờ của bà đồng gù làm
nghề bói toán, ngôi chùa có mộ cổ nơi
Thành đi tìm dế, cái thôn nhỏ nơi
Thành sinh sống,…
+ Không gian rộng: huyện Hoa Âm,
tỉnh Thiểm Tây, cung vua

+ “Hơn một năm”
+ “Sau vài năm”
+ Thời điểm xác định của lịch
sử (đời Tuyên Đức nhà Minh)

Gắn với sinh hoạt của nhân vật,
Những địa danh xác thực

Gắn với sinh hoạt đời
thường, Sự chính xác về
thời điểm lịch sử
 Thái độ mỉa mai xã hội

2.
Nhân vật

Thảo luận cặp đôi - 3p
Nhân vật trong truyện gồm những ai? Thuộc những
nhóm nhân vật nào trong truyện truyền kì?

a. Các nhân vật trong truyện
+ Thành
 Nhân vật chính
+ Vợ Thành
+ Con trai Thành  Hóa thành dế, liên quan đến yếu tố kì ảo
+ Bà đồng gù làm nghề bói toán
+ Những người dân có liên quan đến chuyện bắt dế
+ Lí dịch
+ Tri huyện
+ Tuần phủ
+ Vua.
 Nhân vật của truyện là con người, thuộc những thành phần khác
nhau, làm nên giá trị riêng của truyện

b. Nhân vật Thành
* Hoàn cảnh của nhân vật Thành
- Đã dự khoa Đồng tử nhưng lâu không thi đỗ
- Tính tình chất phác
- Bị ép làm lí chính, gia sản cạn kiệt
- Gặp kì nộp dế, không dám sách nhiễu dân, lo buồn chỉ muốn chết
- Nộp dế không đủ quy cách, bị trách phạt, chỉ nghĩ tới việc tự tử.
 Hiền lành, chất phác, thương dân, tuyệt vọng

b. Nhân vật Thành
* Tình huống đối lập xoay quanh nhân vật Thành

* Tình huống đối lập xoay quanh nhân vật Thành
Trước khi có dế lạ
- Bị ép giữ chức lí chính, đầu sai của việc tìm dế
- Không có thời gian làm ăn vì lo làm sao tìm dế
để nộp quan
- Không tìm được dế chọi đủ tiêu chuẩn, bị đánh
đòn tàn tệ đến mức muốn tự tử
- Phải tìm đến người bói toán để cầu mong bắt
được dế
- Con trai nhỏ vì lỡ làm dế chết, bỏ trốn rơi
xuống giếng khiến cha mẹ xót xa, đau đớn,…
 Chịu nhiều khốn khổ, tai ương

Sau khi có dế lạ
- Thưởng tiền bạc
- Miễn sai dịch
- Nâng đỡ để đậu tú
tài.
- Trở nên giàu có,
sang trọng đến mức
không ngờ
 Trở nên danh giá

b. Nhân vật Thành
* Tình huống đối lập xoay quanh nhân vật Thành

 Cái phi lí được đẩy đến tận cùng của hai cực đối lập cho thấy sự
vô lối, tùy tiện của những kẻ cầm quyền. Một chế độ như vậy thì
cuộc sống của muôn dân sẽ luôn đối diện với bất trắc, phúc họa
không biết đâu mà lường.

3.
Yếu tố kì ảo và tính
chất hiện thực của
truyện

a. Những yếu tố kì ảo
i
v

c
ệ

sự k ì
t
n
ấ
ế
h
đ c
h
n
ẫ tín i
D
a
ó
c ứh
th

o
ả

Mảnh giấy do bà đồng gù
ném ra sau khi vợ Thành sắm
lễ đến xin bói giúp Thành bắt
được dế quý

Đứa con trai của Thành đã
hóa thân thành con dế, tuy
nhỏ, nhưng có thể thắng bất
cứ con dế kì lạ nào.

Quan hệ liên đới, cùng tập trung
tháo gỡ bế tắc của nhân vật, đẩy
câu chuyện phát triển theo chủ ý
sáng tạo của tác giả.

b. Tính chất hiện thực
Thời gian xác định (đời
Tuyên Đức nhà Minh)
Địa danh cụ thể (huyện
Hoa Âm, tỉnh Thiểm
Tây)
Bản chất các quan hệ xã
hội thời phong kiến
Yếu tố kì ảo không làm
suy giảm giá trị hiện thực.

Mọi hệ lụy và tác hại của trò chọi dế
đối với đời sống là tất yếu.
Phơi bày bộ mặt của xã hội trong một
thời kì.
Phê phán nghiêm khắc hiện thực xã
hội đương thời.
Châm biếm sự tồn tại công nhiên của
những điều phi lí, vô lối

Dị Sử thị nói:
“Họ Thành vì sâu mọt mà nghèo, nhờ dế chọi mà giàu, áo cừu ngựa
tốt vênh vang, lúc làm lí chính bị phạt chắc không nghĩ rằng mình được
thế đâu. Trời đền đáp cho kẻ trưởng giả trọng hậu, tới nỗi tuần phủ tri
huyện cũng được hưởng phúc ấm nhờ con dế. Thường nghe một người lên
trời, gà chó cũng thành tiên, đúng lắm thay!”

4.
Đặc điểm ngôn
ngữ trong
truyện

- Đoạn văn chỉ có một
câu là lời nhân vật
(Thành tự nói với
mình), còn lại chủ
yếu là ngôn ngữ của
người kể chuyện thứ
ba.

- Ngôn ngữ người kể
chuyện đảm trách các
nhiệm vụ:
+ Phần dẫn cho lời
nhân vật
+ Miêu tả cảnh vật, kể
lại diễn biến của sự
việc.
 Thái độ của tác giả
đối với hiện thực cuộc
biến của sự việc.

III.
Tổng kết

1. Nghệ thuật
- Cốt truyện là chuỗi sự kiện
được tổ chức theo quan hệ tuyến
tính
- Có sự kết hợp giữa yếu tố hiện
thực và yếu tố kì ảo. Các yếu tố
kì ảo gắn với những sự kiện quan
trọng nhất, quyết định diễn biến
của câu chuyện và số phận của
nhân vật chính.
- Ngôn ngữ nhân vật: chú yếu là
ngôn ngữ của người kể chuyện..
-> thể hiện thái độ của tác giả

2. Nội dung
Thể hiện nghịch lí khó
tin trong cuộc sống mà
nguyên nhân chỉ từ một
con dế nhỏ, qua đó, tác
giả phê phán sâu sắc xã
hội phong kiến đương
thời.

Viết kết nối
Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) nêu nhận xét của em về tính chất kì
với đọc
ảo của truyện “Dế chọi”
Gợi ý:
- Truyện có đậm màu sắc kì ảo không?
- Tính chất kì ảo gắn với sự việc, nhân vật nào?
- Nó có làm thay đổi tính chất hiện thực của tác phẩm không? Vì sao?
- Tính chất kì ảo có vai trò như thế nào trong việc tạo nên sức hấp dẫn của
tác phẩm?

20

30

VÒNG QUAY
MAY MẮN
4
0

4

5

6

50

3

70

2

80

60

1

10

QUAY

Ai là nhân vật chính trong văn bản “Dế chọi”?
A. Thành

B. Vợ Thành

C. Con trai Thành

D. Tri huyện

QUAY VỀ

Bà đồng bói toán xuất hiện với vai trò gì?
A. Là người chỉ điểm cho gia B. Là người tìm bắt dế cho
đình Thành nơi có dế.
Thành.
C. Là người cứu Thành khỏi D. Là người dự đoán trước
những trận đòn roi.
tương lai của Thành.
QUAY VỀ

Đâu là yếu tố kì ảo được sử dụng trong truyện?
A. Chi tiết con dế của Thành
chọi đâu thắng đó.

B. Con dế chọi đấu thắng đó là do
hồn con trai Thành đã hóa thân vào
con dế chọi đó.

C. Chi tiết con trai Thành vớt từ
giếng lên vẫn còn thoi thóp thở, D. Chi tiết bà đồng chỉ điểm
nhưng thần thái ngây ngốc như nơi có dế cho nhà Thành.
người gỗ, ngủ mê mệt.
QUAY VỀ

Đặc trưng nổi bật nào của thể truyền kì được thể hiện
trong văn bản Dế chọi?
A. Tính phê phán, đả kích.

B. Yếu tố bi kịch.

C. Yếu tố hoang đường, kì
ảo.

D. Yếu tố hài hước, châm
biếm.

QUAY VỀ

Đâu là điển cố trong văn bản Dế chọi?
A. Phúc ấm.

B. Ngọc báu liên thành.

C. Trác dị.

D. Giải xác thanh.

QUAY VỀ

Theo em, thể truyền kì có vị trí như thế nào trong tiến
trình phát triển của văn học Việt Nam?
A. Truyền kì có một vị trí vô cùng
B. Truyền kì đánh dấu sự phát triển của
quan trọng, là cầu nối giữa văn học
văn xuôi tự sự trung đại.
dân gian và văn học viết.
D. Truyền kì có một vị trí vô cùng quan
C. Là khởi đầu cho nền văn học trọng, là cầu nối giữa văn học dân gian
viết của dân tộc.
và văn học viết, đánh dấu sự phát triển
của văn xuôi tự sự trung đại.
QUAY VỀ