Đề văn nghị luận và việc
lập ý cho bài văn nghị luận
I. Tìm hiểu đề văn nghị luận
1. Nội dung và tính chất của đề văn nghị luận
(1) Lối sống giản dị của Bác Hồ.
(2) Tiếng Việt giàu đẹp.
(Đề có tính chất giải thích, ca ngợi)
(3) Thuốc đắng dã tật.
(4) Thất bại là mẹ thành công.
(5) Không thể sống thiếu tình bạn.
(6) Hãy biết quý thời gian.
(7) Chớ nên tự phụ.
(Đề có tính chất khuyên nhủ, phân tích)
(8) Không thầy đố mày làm nên và Học thầy không tày học bạn
có mâu thuẫn với nhau không?
(9) Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng.
(Đề có tính chất suy nghĩ, bàn luận)
(10) Ăn cỗ đi trước, lội nước theo sau nên chăng?
(11) Thật thà là chăng là dại phải chăng?
(Đề có tính chất tranh luận, phản bác,lật ngược vấn đề)
Nhận xét:
- Tất cả 11 đề đều nêu ra những vấn đề khác nhau nhưng đều bắt nguồn từ cuộc sống xã hội con người
- Mục đích: Người viết bàn luận và làm sáng rõ
- Đó là những luận điểm
 Là đề văn nghị luận
Căn cứ để xác định là đề văn nghị luận: Đối tượng nghị luận + Thao tác nghị luận
Nội dung mỗi đề nêu ra một khái niệm, một vấn đề lí luận thực chất là những nhận định, quan điểm, luận điểm, một tư tưởng hay lời kêu gọi mang 1 tư tưởng
Tính chất
- Đề có tính chất giải thích, ca ngợi: 1, 2
- Đề có tính chất khuyên nhủ, phân tích: 3, 4, 5, 6, 7
- Đề có tính chất suy nghĩ, bàn luận: 8, 9
- Đề có tính chất tranh luận, phản bác: 10, 11
Ví dụ
Đề 1
- Vấn đề bàn bạc: Lối sống giản dị của Bác Hồ
- Đòi hỏi người viết: Giải thích rõ lối sống giản dị của Bác được thể hiện trong những mặt nào
+ Ca ngợi lối sống đó
+ Khuyên nhủ mọi người noi theo lối sống đó.
Đề 10
- Vấn đề bàn bạc: Cách ứng xử trong cuộc sống chứa trong câu tục ngữ
- Đòi hỏi người viết: Tranh luận, phản bác để nêu ra một cách ứng xử có văn hóa
Tính chất đề văn: Giải thích, ngợi ca, khẳng định, khuyên nhủ, phản bác …
 Định hướng nội dung bài viết
 Giúp người viết có 1 thái độ, giọng điệu, phương pháp phù hợp
 Cách triển khai bài văn nghị luận hiệu quả
GHI NHỚ
Đề văn nghị luận bao giờ cũng nêu ra một vấn đề để bàn bạc và đòi hỏi người viết bày tỏ ý kiến của mình đối với vấn đề đó. Tính chất của đề như: ca ngợi, phân tích, khuyên nhủ, phản bác …đòi hỏi bài làm phải vận dụng các phương pháp phù hợp
2. Tìm hiểu đề văn nghị luận
PHIẾU BÀI TẬP
a/ Tìm hiểu đề văn “Chớ nên tự phụ”
Đề nêu vấn đề: …………………………………………….
Đối tượng và phạm vi nghị luận: ………………………….
Khuynh hướng tư tưởng: ………………………………….
Yêu cầu với người viết: ……………………………………
b/ Kết luận: Trước một đề văn, muốn làm tốt, cần tìm hiểu: ……………………………………………… trong đề
Tìm hiểu đề: “Chớ nên tự phụ”
- Vấn đề: Tự phụ là nét tính xấu trong tính cách con người và khuyên con người nên từ bỏ
- Đối tượng và phạm vi: Biểu hiện + Tác hại của tính tự phụ và khuyên mọi người không nên tự phụ
- Khuynh hướng tư tưởng: Phủ định tính tự phụ
- Yêu cầu: Giải thích rõ thế nào là tự phụ; Phân tích những biểu hiện và tác hại của nó; Thể hiện thái độ phê phán thói tự phụ, ca ngời sự khiêm tốn
GHI NHỚ
Muốn làm bài tốt, cần tìm hiểu đề thật kĩ. Cụ thể: Cần phải xác định đúng vấn đề, phạm vi, tính chất của bài văn nghị luận để làm bài khỏi bị sai lệch
II. Lập ý cho bài văn nghị luận
Các bước lập ý
Xác lập luận điểm
Tìm luận cứ
Xây dựng lập luận
1. Xác lập luận điểm
Luận điểm chính
Luận điểm phụ
Chớ nên tự phụ
Ý kiến thể hiện 1 tư tưởng, thái độ đối với thói tự phụ  Đúng  Tán thành
- Định nghĩa tự phụ
- Biểu hiện tự phụ
- Tác hại tự phụ
- Các giải pháp khắc phục tính tự phụ
2. Tìm luận cứ
*Tự phụ là gì?
- Là căn bệnh tự để cao mình, coi thường ý kiến của người khác
2. Tìm luận cứ
*Vì sao khuyên chớ nên tự phụ?
- Để cho bản thân học hỏi được nhiều
- Dễ tiếp thu ý kiến của người khác để tiến bộ và phát triển mình
2. Tìm luận cứ
*Tác hại của tự phụ?
Đối với mọi người:
Đối với bản thân:
- Không thu phục được quần chúng (Đối với người lãnh đạo tự phụ)
- Sẽ bị xa lánh, ít bạn bè vì họ cảm thấy bị coi thường, khó chịu (Nếu là người bình thường)
- Không phát triển được, khó hòa đồng
2. Tìm luận cứ
*Dẫn chứng:
- Từ thực tế cuộc sống quanh mình
- Từ chính bản thân mình
- Từ sách báo
2. Tìm luận cứ .
* Tự phụ là: thái độ đề cao quá mức bản thân, tự cao tự đại đến mức xem thường người khác
* Các biểu hiện của thói tự phụ
- Tự phụ là luôn đề cao bản thân luôn cho mình là giỏi nên coi thường, thiếu tôn trọng người khác:
- Tự phụ luôn mâu thuẫn với khiêm nhường, học hỏi.
- Không tự đánh giá được năng lực thực chất của mình.
* Tác hại của thói tự phụ:
- Tự phụ khiến cho bản thân bị mọi người chê trách, xa lánh.
- Thường tự ti khi thất bại.
- Không chịu học hỏi, không tiến bộ.
- Hoạt động bị hạn chế, dễ thất bại.
* Làm thế nào để không mắc thói tự phụ
+ Tìm trong thực tế.
+ Lấy dẫn chứng từ bản thân, bạn và người xung quanh
+ Dẫn chứng từ sách báo, bài học.
3. Xây dựng lập luận
Định nghĩa tự phụ
Các biểu hiện của tự phụ
Những tác hại của tự phụ
Các giải pháp khắc phục tính tự phụ
GHI NHỚ
Lập ý cho bài nghị luận là xác lập luận điểm, cụ thể hóa luận điểm chính thành các luận điểm phụ, tìm luận cứ và cách lập luận cho bài văn.
III. Luyện tập
Tìm hiểu đề và lập ý cho đề bài: “Sách là người bạn lớn của con người”
1. Tìm hiểu đề
- Vấn đề: Lợi ích của việc đọc sách.
- Đối tượng và phạm vi: Bàn về lợi ích của sách + Thuyết phục mọi người tạo cho mình thói quen đọc sách
- Khuynh hướng tư tưởng: Khẳng định việc đọc sách là hết sức cần thiết
- Yêu cầu: Giải thích sách là gì + Phân tích và chứng minh lợi ích của việc đọc sách + Khẳng định sách là người bạn lớn của con người + Nhắc nhở mọi người phải có thái độ đúng với sách
2. Lập ý
a/ Xác lập luận điểm
- Sách là người bạn lớn của con người
b/ Tìm luận cứ
-Sách là kết tinh của trí tuệ nhân loại
-Sách là 1 kho tàng phong phú gần như vô tận
-Sách mở mang trí tuệ con người, giúp ta khám phá những điều bí ẩn trên thế giới, trong quá khứ
-Sách giúp ta trau dồi ngôn ngữ và lối sống đẹp
-Sách giúp ta thư giãn, thoải mái
Nêu lợi ích của việc đọc sách
Khẳng định “sách là người bạn lớn của con người
Nhắc nhở mọi người có thói quen đọc sách
c/ Xây dựng lập luận
BTVN : Em hãy tự đặt 2 đề nghị luận và tìm hiểu đề theo mẫu:
Hướng dẫn tự học
-Làm BTVN
-Soạn bài: “Tinh thần yêu nước của nhân dân ta”